Inspirerende ode aan Amerikaanse geest

Filmfestival van Venetië Nomadland won zaterdagavond de Gouden Leeuw van het 77ste filmfestival van Venetië. Een festival dat ondanks de pandemie perfect werd georganiseerd.

Frances McDormand in ‘Nomadland’ van Chloé Zhao.
Frances McDormand in ‘Nomadland’ van Chloé Zhao. Foto Searchlight Pictures / AP

De film Nomadland van de Chinees-Amerikaanse Chloé Zhao heeft zaterdagavond de Gouden Leeuw van het 77ste filmfestival van Venetië gewonnen. Een mooie afsluiting van een emotionele prijzenceremonie waar de ene na de andere winnares in tranen uitbarstte. Maar de overheersende emotie was opluchting. Venetië heeft laten zien dat het kan: een veilig filmfestival organiseren in tijden van pandemie.

„Dit festival is een reddingsboei voor de film,” zei Vanessa Kirby toen ze de Volpi Cup kreeg voor beste actrice won als Martha, die haar baby verliest in Pieces of a Woman. En zo is het: dit was een perfect georganiseerd festival, rustig en relaxed, zonder – tot zover - één Covid-geval of contactonderzoek. Veel winnaars moesten per video bedanken, persconferenties gingen via Zoom, maar toch: een nieuw filmseizoen is begonnen. Het ontbreken van Hollywood en Netflix liet zich voelen: Venetië stak de afgelopen jaren grote rivaal Cannes naar de kroon met Oscarkanonnen als Joker, Roma, The Shape of Water, Marriage Story en The Favourite. Maar ook zonder die opwinding en glamour wist Venetië een inspirerende, hoogwaardige en afwisselende staalkaart van de wereldcinema neer te zetten.

Roadmovie Nomadland is een terechte winnaar: een inspirerende ode aan de Amerikaanse geest, niet zozeer de Amerikaanse droom. Frances McDormand speelt Fern, een weduwe uit een opgeheven mijndorpje die in een wit busje aan het zwerven slaat, net als talloze andere oudere Amerikanen zonder huis of pensioen die van Amazon-warenhuis naar hamburgertent naar suikerbietenoogst trekken. Gedwongen misschien, maar trots. Ik ben niet dakloos, zegt Fern. Ik ben huisloos.

De stugge McDormand fungeert eerst als gids in een weerbarstige en authentieke subcultuur: sommige ‘acteurs’ werden onder het filmen opgepikt. Maar gaandeweg wordt het een karakterstudie van een fiere, solitaire en avontuurlijke vrouw. Dat regisseur Cloé Zhao prima raad weet met stoïcijnse personages, kampvuur, zonsondergang en majestueuze natuur bewees ze in haar rodeofilm The Rider. Dit is een niveau hoger: Zhao brengt Janis Joplins’ motto ‘freedom’s just another word for nothing left to loose’ zo overtuigend en romantisch tot leven dat je elke babyboomer direct zijn pensioen zou afnemen. Beter voor ze.

Spijtig genoeg viel de sterke Srebrenicafilm Quo Vadis, Aida? buiten de prijzen. Vermoedelijk was dat net één slachtpartij teveel. De Grote Juryprijs (tweede prijs) ging namelijk naar de ijzingwekkende nachtmerrie Nuevo Orden van de Mexicaanse regisseur Michel Franco. Een nihilistisch militair fascisme grijpt de macht na een – wellicht opgestookte – orgie van geweld tegen de feestende elite. Een burgeroorlog die nu helaas een stuk dichterbij is dan toen hij zes jaar geleden het script schreef, somberde Franco. Een ander bloedbad - Dear Comrades! van de Russische veteraan Andrej Kontsjalovski – won de speciale Juryprijs: een in hardvochtig zwartwit gefilmde autopsie van een bloedbad onder stakende Sovjetarbeiders in 1962 dat in de doofpot moest.

De Indiase regisseur Chaitanya Tamhane kreeg een welverdiende scenarioprijs voor zijn knappe The Disciple: een soort Whiplash in slowmotion waarin Sharad topvocalist in Indiase klassieke muziek wil worden. Dat vereist totale overgave, een puur hart en decennia van fanatieke training, met als beloning armoe en eenzaamheid. Is er dan niet iets te zeggen voor middelmatigheid? Een prachtige, bedachtzame film, wat minder gezegd kan worden van het houterige kostuumdrama My Wife is a Spy van Kiyoshi Kurosawa, die de prijs voor best regie won.

Uiteraard was er ook dat Italiaanse prijsje, geen internationale jury misgunt dat Venetië na tien dagen op het heerlijke Lido. De Volpi Cup voor beste acteur ging naar Pierfrancesco Favino als politiechef en vader die doelwit is van de Rode Brigades anno 1976 in het onevenwichtige, maar spannende Padrenostro. Favino kent u wellicht als Tomasso Buscetta in het recente maffia-epos Il Traditore: een warme, charismatische, supermannelijke verschijning. Dus ook daar had iedereen vrede mee bij deze hoopvolle 77ste editie.