Voor iedere groep een eigen omroep. Dit zijn de kandidaten

Publieke omroep Tot 1 februari kunnen nieuwe omroepen zich in Hilversum naar binnen vechten, in de hoop op zendtijd. Dertien beoogde omroepen hebben zich gemeld. Een eerste kennismaking.

Illustraties Ike Schulte

Ben jij moslim, Indo, radicaal rechts, zwart, groen of super lit urban? Dan kun je nu lid worden van een omroep die speciaal voor jou is ontworpen. Tot 1 februari hebben nieuwe omroepen de kans om zich in Hilversum naar binnen te vechten, in de hoop op zendtijd op de publieke televisie. Eens in de vijf jaar bekijkt de minister of hij nieuwelingen gaat toelaten. Dit keer hebben zich maar liefst dertien beoogde omroepen bij hem gemeld. Hij wil niet zeggen welke, maar wij hebben er elf gevonden.

Het unieke Nederlandse omroepbestel – een ingewikkelde kluwen van elf omroepen met een overkoepelend bestuur – is vaak weggezet als achterhaald en nodeloos omslachtig. Maar het is springlevend. Sommigen zeggen zelfs dat die relatief kleine clubs videomakers, die dicht op de eigen doelgroep zitten, juist van deze tijd zijn. Het bestel komt voort uit de verzuilde samenleving van de vorige eeuw: de naar geloof of overtuiging ingedeelde volksdelen leefden toen gescheiden van elkaar en wilden hun eigen radio en televisie. Nu zien we een verdere versnippering, naar afkomst, overtuiging of gevoel. Uit de baaierd aan nieuwe omroepen kun je ook aflezen wat er zoal leeft: scepsis over corona-aanpak, Black Lives Matter, klimaatcrisis.

Je hoeft tegenwoordig niet meer te wachten tot de minister je zendtijd gunt; op YouTube kan iedereen uitzenden wat en wanneer hij wil. Waarom zou je dan toch al die moeite doen om op televisie te komen, dat langzaam stervende medium voor oude mensen? Omdat daar nog steeds de massa zit – iedere avond 4,5 miljoen kijkers – en dus de macht en de invloed. Bovendien krijg je als publieke omroep overheidsgeld.

Wat moet je doen om een nieuwe omroep te beginnen? Je moet op de peildatum (31 december 2020) minstens 50.000 leden hebben, je moet een stroming vertegenwoordigen, en je moet iets anders bieden dan wat Hilversum al heeft. Het Commissariaat voor de Media, de Raad voor Cultuur en de NPO buigen zich vervolgens over de aanvraag en adviseren de minister. Die komt voor 31 juli 2021 met een beslissing. Vanaf 1 januari 2022 kun je dan gaan uitzenden. Overigens kan de minister ook aandringen op samenwerking tussen nieuwkomers. Uit onderstaand overzicht doemen alvast wat mogelijke fusies op. We tellen drie moslim- en vier zwarte omroepen.

Alle kandidaten zeggen dat ze bevolkingsgroepen vertegenwoordigen die onvoldoende aan bod komen op de huidige televisie, en zich veelal ook achtergesteld voelen in de samenleving. San Fu Maltha van omroep Bersama legt uit: „Als je niet vertegenwoordigd bent in de media, krijg je het niet gemaakt. En dat doet iets met hoe je in de maatschappij staat.”

Omroep Zwart

Wat Omroep Zwart precies gaat doen, houden ze nog liever even voor zich, maar de omroep heeft alvast een beroemde frontman: Akwasi. De rapper, dichter en tv-maker maakte dit jaar het bijzondere album Sankofa – Nederlandstalige rap vermengd met Afrobeat en Ghanese hiplife – maar hij kwam vooral in het nieuws door zijn agressieve uitlatingen over Zwarte Piet. (Het OM meldde vrijdag overigens af te zien van vervolging, Akwasi schreef een excuusbrief.) Medeoprichter Gianni Grot zat in de dans en is nu filmmaker en bedrijfskundige. De makers willen dat „iedereen zich thuis kan voelen” bij de omroep. De programmering moet „een goede afspiegeling van de samenleving” bieden, dus ook ruimte geven aan bijvoorbeeld mensen van kleur en lhbt’ers.

U-ICON

Deze jongerenomroep wil inclusieve programma’s maken, dus ook voor mensen die van kleur, gay, trans of gehandicapt zijn. De omroep noemt zichzelf „super lit urban”. Voor de ouderen: het eerste betekent ‘geweldig’, het tweede is een verzamelnaam voor jongerenculturen met zwarte wortels, zoals hiphop. Oprichters zijn de scholieren Anastacija Plein (15) en Marissa Britney (18). Zij willen jongeren terughalen naar tv. Britney: „Ik zie mezelf niet terug op tv, ik voel me er niet thuis. Je ziet altijd dezelfde kliek. Daarom kijken jongeren geen tv meer.” Britney volgt een filmacteursopleiding en speelt later dit seizoen in de webserie Flexe gasten (KRO-NCRV), over een beginnend hiphoptrio. Volgens Britney staat de teller op 25.000 leden.

Omroep X

De inclusieve omroep van tv-veteranen Guilly Koster en Ivette Forster is ook bedoeld voor zwarte mensen, maar niet voor zwart in de etnische betekenis, zegt Koster: „Ik doel op zwart als overtuiging, dat alle mensen een gelijkwaardig kans moeten krijgen, en dat meerdere culturen in de samenleving een verrijking zijn, niet een bedreiging.” Koster is 65 jaar, hij ziet zichzelf hier in de ‘Mozesrol’: „Ik kan het volk naar de muren leiden, maar ik zal zelf het beloofde land niet ingaan.” De strijd voor een meer inclusieve samenleving voert hij voor zijn kleinkinderen: „We staan aan de rand van de woestijn, maar als ik in hun ogen kijk, denk ik: Het is nog maar een stukje.”

Omroep Zet

De vierde zwarte omroep komt voort uit RTV 7, een commerciële zender voor de Antilliaanse en Surinaamse gemeenschap in Nederland. „Commercieel” klinkt overigens iets te welvarend: de kleine zender draait op vrijwilligers. Oprichter Gerard ‘Red’ Wijngaarden: „We zijn de enige zwarte zender in Nederland, met 1,2 miljoen kijkers per maand. We zouden ook graag maatschappelijke programma’s maken, zoals een programma over de problemen met rappers in de Bijlmer. Daar hebben we nu de middelen niet voor; geen bedrijf wil dat sponsoren”. Daarom wil RTV7 nu een publieke omroep worden. „Het is toch te gek voor woorden dat er geen publieke tv voor zwarte mensen is.”

Bersama

Omroep voor mensen die uit Nederlands-Indië zijn gekomen, en hun nazaten. De motoren erachter zijn filmproducenten San Fu Maltha en Nadadja Kemper. Maltha wil meer aandacht voor de Nederlands-Indische cultuur en geschiedenis op tv, om ervoor te zorgen dat dit erfgoed wordt overgedragen aan de nieuw generaties. Zo denkt Maltha aan een kookwedstrijd voor kleinkinderen met oma’s geheime recepten. Of een reisprogramma waarin jonge mensen terugkeren naar hun roots. Maltha is ook de man achter Pindah, een tijdschrift voor de Indische gemeenschap.

Omroep Groen

Omroep Groen wil meer aandacht op tv voor de klimaatcrisis. „Aarde zoekt leden” is de slogan. Oprichter en tv-producent Taco Zimmerman van Tuvalu (Maestro, Ali B op Volle Toeren) wil de aarde schoner maken, maar het moet wel leuk blijven. „Geen hel en verdoemenis, geen opgeheven vinger, maar aantrekkelijke programma’s met een positieve boodschap – en daar ben ik goed in.” Zimmerman heeft er eigen geld ingestopt en krijgt steun van Vereniging Veronica. Als ambassadeurs heeft hij onder meer oud-politicus Jan Terlouw, actrice Thekla Reuten en acteur Niek Roozen (Brugklas).

Stamppot

Stamppot is gericht op „de provincialen buiten de Randstedelijke bubbel”. Een terugkerende klacht uit de provincie is dat Hilversum zich te zeer op de Randstad richt. De omroep is bedacht door Ronnie Degen, de man achter het Achterhoekse festival Zwarte Cross en evenementenbedrijf De Feestfabriek. In De Gelderlander zei Degen: „Er is nog meer Nederlandse grond achter Amersfoort. Met historie, verhalen en op z’n minst even interessante snuiters. De omroep vanuit de Achterhoek zou trots kunnen geven aan de provinciaal.” Per 1 oktober begint Stamppot al met uitzenden via YouTube. We verwachten veel muziek.

M24

De omroep voor alle moslims – niet gebonden aan één bevolkingsgroep of stroming – moet nog een beetje op stoom komen; de teller staat op 600 leden. Op 21 september begint M24 met uitzenden via YouTube, en tegelijk met de ledencampagne. De omroep wordt opgezet door cameraman en tv-maker Brahim Azamouri samen met oud-journalist Fouad Sidali. M24 richt zich op de moslimcultuur, niet zozeer op het religieuze aspect. Daarin verschilt de omroep van de Islam Omroep.

Islam Omroep

Religieuze omroep voor moslims. Initiatiefnemer is de Rotterdamse orthodoxe imam Azzedine Karrat: „De achterban heeft niet zozeer behoefte aan het theologische of politieke verhaal – daar zijn ze totaal niet mee bezig. Ze willen persoonlijke verhalen over zaken die ons binden: geloof, gezin, en hoe de moslim zijn identiteit vormgeeft binnen de Nederlandse context.”

Lees ook: Omroep M24 wil moslims en niet-moslims verbinden

VMM

De derde moslimomroep wil de kijker benaderen „met een gezegende begroeting waardoor zaadjes van liefde en vriendschap in je hart gezaaid worden”. Oprichter Burhan Carlak, jeugdzorgwerker en raadslid voor BurgerBelangen Hengelo: „We willen programma’s maken over de sociale en culturele positie van moslims. Wat houdt hen bezig? We willen graag de schoonheid van het geloof laten zien, maar we gaan niet discussiëren over de dogma’s van de islam.” Volgens hem komen moslims nu vooral in beeld als er problemen zijn. „Ik wil ook de positieve bijdragen van moslims aan de Nederlandse samenleving laten zien.”

Ongehoord Nederland

Die positieve bijdrage van moslims zul je bij Ongehoord Nederland niet aantreffen. De omroep wordt gesteund door PVV en FvD. Het grote verschil met bovenstaande omroepen is dat initiatiefnemer Arnold Karskens allang begonnen is, sinds maart op YouTube. De 50.000 leden zijn al binnen, de eerste interne ruzies zijn al geweest. ON wil een podium bieden aan mensen die het gevoel hebben dat ze in de andere media geen ruimte krijgen. Dit leidde reeds tot een ‘paranormaal’ interview met de in 2002 vermoorde politicus Pim Fortuyn. En tot veel discutabele stellingen over corona.