Op Prinsjesdag in coronatijd is alles afstandelijker

Tradities Prinsjesdag is dit jaar eerder een legeroperatie dan een volksfeest. De gastenlijst is beperkt en publiek wordt gemaand weg te blijven.

Een mondkapje speciaal gemaakt voor Prinsjesdag.
Een mondkapje speciaal gemaakt voor Prinsjesdag. Foto Koen van Weel / ANP

De gemeente Den Haag adviseert Tweede en Eerste Kamerleden deze Prinsjesdag „met klem” de bus te nemen naar de Grote Kerk, waar de koning dit jaar de Troonrede voorleest. Er rijdt een speciale shuttledienst vanaf het Binnenhof, een mondkapje is verplicht. Dat moet voorkomen dat de parlementariërs naar de kerk gaan wandelen en met hun fraaie outfits spontane oploopjes van publiek veroorzaken. „Je wil niet dat er toch een soort hoedjesparade op gang komt”, zegt een woordvoerder.

Prinsjesdag in coronatijd, het is eerder een militaire operatie dan een gezellig volksfeest. Kamerleden die dicht op elkaar in de Ridderzaal staan of Oranjefans die in de Haagse straten een glimp van het koningspaar proberen op te vangen? Dat zit er dit jaar niet in. De rijtoer en de balkonscène gaan niet door, de gemeente heeft mensen opgeroepen niet naar de stad te komen. Allemaal om verspreiding van het coronavirus te voorkomen.

Lees ook: Prinsjesdag zonder rijtoer en balkonscène

De belangrijkste tradities gaan wel door, in aangepaste vorm. Het uitspreken van de Troonrede gebeurt dit jaar niet in de Ridderzaal, maar in de Grote Kerk, waar afstand houden makkelijker is. De tronen verhuizen mee. Het was kiezen tussen vasthouden aan de traditie of alle Kamerleden de mogelijkheid geven om te komen, zegt woordvoerder van de Eerste Kamer Gert Riphagen. „Onze conclusie was: het belangrijkste is dat alle 225 Kamerleden kunnen deelnemen aan de Verenigde Vergadering, dat recht hebben ze.” Maar hun partner mogen ze dit jaar niet meenemen.

Om de vergadering veilig te laten verlopen zijn allerlei maatregelen genomen. De Kamerleden komen in groepjes van vijftien per bus bij de Grote Kerk aan. waar ze door hostesses naar hun plek worden begeleid. Er worden meerdere ingangen gebruikt, zodat aanwezigen voldoende afstand kunnen houden. Het RIVM gaf officieel goedkeuring aan de organisatie, maar hoe het dinsdag loopt hangt natuurlijk ook af van het gedrag van de gasten, zegt Riphagen. „De bondscoach kan een tactisch plan maken, maar de spelers bepalen de wedstrijd.”

Minder Kamerleden

Kamerfracties twijfelen nog of ze wel collectief naar de Grote Kerk moeten gaan. De VVD en SP komen sowieso met minder Kamerleden. Volgens een VVD-woordvoerder is dat „geen statement”. „Maar het is heel simpel, hoe meer mensen er zijn, hoe lastiger het zal zijn continu de anderhalve meter te handhaven.” Van de 32 VVD-Kamerleden komen er zo’n 12 niet.

De SP vindt dat de politiek „het goede voorbeeld moet geven”, zegt een voorlichter. Daarom gaat fractievoorzitter Lilian Marijnissen maar met een paar andere Kamerleden naar de Troonrede. Veel andere fracties laten het besluit aan de Kamerleden zelf. Tussen de dertig en veertig parlementariërs hebben zich afgemeld. Het CDA overweegt nog met minder Kamerleden te gaan als de besmettingscijfers in Den Haag verslechteren. De driekoppige en koningsgezinde SGP-fractie gaat wel voltallig en komt lopend in plaats van met de bus. „Makkelijk en gezond”, zegt een fractiewoordvoerder.

De gastenlijst is veel beperkter dan andere jaren. Het gevolg van de koning is kleiner, en namens het kabinet zitten alleen de ministers in de kerk. De staatssecretarissen kijken op initiatief van Stientje van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat, D66) samen naar de Troonrede in een museum in Rijswijk. Namens de Hoge Colleges van Staat, zoals de Raad van State, komen alleen de voorzitters. Het ‘corps diplomatique’ wordt dit jaar enkel vertegenwoordigd door de ambassadeur van Nicaragua - hij is de langstzittende ambassadeur.

Eerste Kamervoorzitter Jan Anthonie Bruijn, die de Verenigde Vergadering dinsdag voorzit, heeft zich het hoofd gebroken over hoe het moet met het ‘Leve de koning!’ dat de aanwezigen normaal na de Troonrede roepen. Dat mag niet, het RIVM ziet het als een spreekkoor. Bruijn zal nu in zijn eentje ‘Leve de koning! Hoera, hoera, hoera’ zeggen. Aanwezigen mogen niet mee scanderen maar wel reageren door bijvoorbeeld te klappen.

Het is uitzonderlijk, maar geen primeur, dat de Troonrede niet in de Ridderzaal wordt voorgelezen. De traditie begon in 1904 en alleen in 1907 en 1911 werd ervan afgeweken. De eerste keer was er een internationale conferentie in de Ridderzaal, de tweede keer was koningin Wilhelmina verhinderd. Prinsjesdag 2020 lijkt wel om een andere reden echt historisch te worden: vanwege de weersvoorspelling van rond de 30 graden wordt het zeer waarschijnlijk de warmste ooit gemeten. De vraag is dan ook of de dagjesmensen echt zullen wegblijven.