Opinie

Hou hoofd toch koel in de race om coronavaccin

Rosanne Hertzberger

De race om het vaccin volgen is als naar een paardenspringwedstrijd kijken. Je weet dat bijna alle deelnemers zullen struikelen over de laatste, hoge hindernis, maar dat ze toch met zo’n rotvaart op die hindernis afstormen dat iedereen gaat geloven dat al die paardjes zullen finishen. Er is met te veel geld gewed op die paarden. Er hangt te veel van af. Er zitten te veel wanhopige mensen elkaar op te jutten op de tribunes. Het is een garantie voor teleurstellingen.

Deze week werd het fase 3 onderzoek van het Oxford-vaccin tegen Covid-19 stilgelegd vanwege een ernstige bijwerking. Kon je op wachten. De komende maanden gaan er veel meer vaccins struikelen – niet in de laatste plaats omdat bijna alle koplopers gebruikmaken van gloednieuwe vaccintechnologie die nog nooit in tienduizenden armen werd gespoten.

Die tienduizenden zijn de ware test. Pas dan worden de zeldzamere bijwerkingen duidelijk. Die zijn belangrijk, want wanneer je het vaccin aan miljoenen mensen geeft zijn dat soort bijwerkingen plots niet meer zo zeldzaam. Neem het vaccin van het Amerikaanse Moderna, een zogeheten mRNA-vaccin. Dat betekent dat je in plaats van een virusdeeltje alleen het erfelijk materiaal van het virus inspuit, het lichaam laat schrikken zonder het ziek te maken, zodat het vervolgens immuun is tegen de werkelijke ziekte. Maar Moderna heeft nog nooit een RNA-paardje over de laatste hindernis gekregen. Sterker nog, er is nog nooit een vaccin met dit soort technologie, RNA of DNA, op grote schaal getest.

Of neem het vaccin uit Oxford, één van de vele coronavaccinkandidaten die gebruikmaakt van een adenovirus als voertuig om te vaccineren. De onderzoekers roepen al sinds april dat er na de zomer spoedig met hun product grootschalige vaccinatiecampagnes kunnen worden opgezet. In werkelijkheid hadden ze natuurlijk geen flauw benul of hun paardje over de laatste hindernis kon springen. Het is hardop wensdenken. Ook ik liet me even meeslepen door de hoopvolle sprookjes van imposante Oxford-meneren.

Het is dus geen verrassing dat hun onderzoek deze week tot stilstand kwam nadat er een ernstige bijwerking was geconstateerd. Fase 3 onderzoeken worden om de haverklap stilgelegd vanwege ernstige bijwerkingen – regelmatig betekent dat ook het einde van het vaccin. Een vaccin maken is makkelijk, een veilig vaccin maken extreem moeilijk. Daar verandert een pandemie niets aan.

De enige deelnemer in het veld die gebruik maakt van dit soort adenovirussen en ooit een paardje over de laatste hindernis kreeg, is het biofarmaceutische bedrijf Janssen uit Leiden, dat met dezelfde technologie een ebolavaccin ontwikkelde. Het is belangrijk om daarbij op te merken dat die laatste hindernis werd genomen in Centraal-Afrika en we alleen kunnen hopen dat alle standaarden, surveillance en controles daarbij in acht werden genomen.

Meer en meer wereldleiders blijken bereid te marchanderen met de veiligheidseisen om zo de finishlijn naar voren te halen. Poetin gaf het Spoetnikvaccin een noodvergunning na het vaccineren van tachtig mensen. Dat betekent dat dat vaccin in theorie dodelijker zou kunnen zijn dan de ziekte waar het tegen beschermt. China heeft inmiddels twee goedgekeurde vaccins en Trump kijkt likkebaardend naar de Amerikaanse vaccinkandidaten.

Wat zou het prachtige propaganda zijn om één van de vaccins op de markt te hebben vóór de verkiezingen van 3 november. Al twee keer eerder gaf de FDA, de Amerikaanse medicijnenwaakhond, een noodvergunning af voor een coronasprookje, eerst hydroxychloroquine, daarna convalescent plasma. Het heeft er alle schijn van dat dat politieke beslissingen waren op basis van Trumps voorkeuren, verhuld als wetenschap. Wanneer wereldleiders zich met vaccinontwikkeling gaan bemoeien, levert dat geen grote teleurstelling op maar grote ongelukken.

Het is aan de Europese autoriteiten de taak om nu het hoofd koel te houden, zich niet te laten meeslepen, te midden van de kakofonie nuchter naar de data te blijven kijken en zich vooral door niemand te laten imponeren.

Ook in coronatijd moet het parcours hetzelfde blijven en moeten we allemaal geduldig wachten tot er een paardje over alle hindernissen is gesprongen. De wetenschap moet nu overheersen, niets anders.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.