Waarom in de supermarkt tóch die ongezonde kinderproducten kopen? 10 valkuilen

Voeding We wisten allang wat Unicef zegt: de meeste kinderproducten zijn ongezond. Waarom worden ze dan toch zoveel gekocht?

Niels Blekemolen

Driekwart van de kinderproducten uit de supermarkt past niet in de Schijf van Vijf, de richtlijnen voor een gezond eetpatroon. Dat meldde Unicef vorige week na een steekproef van producten die wel gezond zouden kúnnen zijn, zoals toetjes, beleg en ontbijtgranen.

Wisten we toch allang? En je hoeft die troep toch niet te kopen? Ouders doen toch de boodschappen? Laat ze gewoon weer eens gaan opvoeden – klonk het in de reacties.

Hulde aan iedereen die na elk bezoek aan de supermarkt keurig met de Schijf van Vijf thuiskomt. Maar als het zo makkelijk was, zou vast wel iets meer dan 5 procent van de kinderen de aanbevolen hoeveelheid groente en fruit eten. En dan zou niet 13 procent van de tieners overgewicht hebben.

Waarom is gezond kiezen voor kinderen niet zo simpel als het lijkt? Waarom is de verleiding sterker dan het gezonde verstand? Tien (van ontelbaar veel) verklaringen.

Foto Niels Blekemolen

1Kinderen zijn geboren met een voorkeur voor zoet

Ze houden van zoetere producten dan volwassenen lekker vinden. En ze gruwen van zuur en bitter. Dat had een functie toen kinderen afhankelijk waren van moedermelk en giftige planten vies moesten vinden om te overleven. Maar met zoet in overvloed is die aanleg eerder een handicap. Als je kinderen geld geeft, zoals Amerikaanse onderzoekers deden, kopen ze snoep. Zoet verkoopt en omgekeerd: minder zoet levert minder winst op. Toen Albert Heijn zo veel suiker uit de Smikkeltoetjes haalde dat kinderen het verschil met Danone begonnen te proeven, daalde de omzet met 80 procent.

2Jonge kinderen houden niet van kauwen

Korstjes laten ze liggen en pitjes spugen ze uit. In de Schijf van Vijf staan volkorenproducten als volkorenbrood en zilvervliesrijst, maar weet iedereen dat dat niet geldt voor veel andere ‘volkoren’ producten? Of zoekt iedereen ze op in de app KiesIkGezond van het Voedingscentrum? In veel volkorencrackers en -koeken zitten nauwelijks hele granen. Veel ‘vezelrijke’ producten vallen buiten de Schijf van Vijf. In mueslirepen en haverkoeken, met wuivend graan op de verpakking, weegt een paar gram vezels niet op tegen de hoeveelheid suiker en vet.

Kauwen en stukjes doorslikken is lastiger om kinderen aan te leren met écht vezelrijk eten: groente, fruit en volkorenbrood. En kom bij een peuter maar eens aan met het verhaal dat het goed is voor je motoriek en de ontwikkeling van je hersenen.

3Ouders worden verleid met vitamines

Neem Unicorn Fruitloops van Kellogg’s. Verrijkt met vitaminen (B1, B2, B3, B6, B9, B12, C) calcium en ijzer. Precies wat kinderen nodig hebben toch? Jawel, maar niet uit toegevoegde stofjes. Beter is het om ze uit onbewerkt eten te halen, waar geen suiker, zout en vet aan is toegevoegd. Dat Fruitloops voor een kwart uit suiker bestaan, zie je al bijna aan de mierzoete verpakking. Maar zoiets als Roosvicee Multivit, fruitsap met toegevoegde vitamines, ziet er best gezond uit. Toch zitten in één drinkpakje drie suikerklontjes. Terwijl voor kinderen van 4 tot 8 jaar het advies is: maximaal negen klontjes per dag.

4Gezond eten heeft slechte marketing

Lees ook: Wat moeten jonge kinderen eten?

Anonieme komkommers moeten zichzelf verkopen. Maar grote bedrijven hebben grote marketingbudgetten – zo heeft Unilever alleen al een marketingbudget van meer dan 7 miljard euro wereldwijd. Dat geld gaat zelden naar groente en fruit: 94 procent van de kindermarketing betreft ongezonde producten, volgens onderzoek van de Alliantie tegen Kindermarketing. Supermarkten hebben weliswaar de stripfiguurtjes van ongezonde producten gehaald, maar A-merken staan daar nog steeds naast te lonken. Marketeers zijn bovendien supercreatief: als reclame op tv of in de winkel niet meer mag, kunnen ze hun producten altijd nog kwijt bij vloggers. Of in ‘spreekbeurtpakketten’, zoals dat van Tony Chocolonely.

Het is niet zo dat de supermarkten helemaal niets doen. Zo had Jumbo een ‘groentebingo’ en kon je bij Lidl sparen voor groenteknuffels. Albert Heijn lanceert deze week de spaaractie Foodstars, een spel met karakters gebaseerd op de Schijf van Vijf. Maar intussen zijn de gesuikerde ontbijtgranen van Kellogg’s, de hagelslag van Venz en de Schuddebuikjes van Bolletje wel gewoon in de bonus.

5Ongezonde producten zijn moeilijk te ontmaskeren

Van ijs, chips en snoep verwacht je dat ze ongezond zijn. Maar hoe beoordeel je iets dat gezond lijkt? Op de voorkant word je gesust: light, geen toegevoegde suikers of 30 procent minder, plaatjes van fruit. Op de achterkant staat nuttige informatie, maar wat betekent het? Wie weet dat er het meest in zit van het ingrediënt dat als eerste genoemd wordt? Wie kent alle verschillende namen voor suiker? Wie weet dat in (gedroogd) fruit ook suiker zit? Dat honing en agavesiroop niet gezonder zijn dan suiker? De voedingswaarden staan meestal vermeld per honderd gram. Maar hoeveel is dat per portie? En hoeveel suiker, vet of zout mag een kind per dag? Je moet welhaast voedingskunde hebben gestudeerd om de finesses te begrijpen.

6Ongezond is een beloning, gezond is een straf

Als je je boontjes niet opeet, krijg je geen toetje. Als je je kamer opruimt, mag je chips. Bij oma krijg je iets uit de snoeptrommel. Al vroeg associëren kinderen gezond eten met minder lekker en met ‘moeten’, tegelijkertijd leren ze dat feestjes, gezelligheid en beloningen samengaan met ongezonde traktaties. Voor ouders valt het niet mee om die patronen te doorbreken – als ze die al zien.

7Ouders zijn onzeker over wat gezond is voor hun kind

Recent onderzoek onder ouders in een Amsterdamse achterstandwijk liet zien dat baby’s vaak te vroeg te veel vast voedsel krijgen, omdat ouders bang zijn dat hun kind niet genoeg groeit. Een mollige baby, is het idee, is een gezonde baby. Ook is het is lastig om goedbedoelende grootouders te vragen hun kleinkinderen geen eten te geven waarvan opa en oma denken dat het goed voor ze is. Gebrek aan kennis en vaardigheden maakt dat kinderen in achterstandwijken gemiddeld ongezonder eten en meer overgewicht hebben.

Overigens is gezond kiezen ingewikkeld voor ouders uit alle lagen van de bevolking. Uit een peiling die de Amsterdamse GGD liet uitvoeren onder een bredere groep ouders bleek dat de helft van de ouders het lastig vindt om te bepalen welke voeding in het babyschap gezond is.

8Ouders vertrouwen blind op het baby-schap

Dat kwam eveneens naar voren in de Amsterdamse peiling. Als het voor baby’s en jonge kinderen bedoeld is, zal het toch wel goed zijn? Populair zijn knijpflesjes met gepureerd fruit, een soort babysmoothies. Zonder toegevoegde suikers, vaak ook nog biologisch. Lijkt ideaal voor pruilende peuters, maar knijpfruit past niet in de Schijf van Vijf: je leert er niet van kauwen, het verzadigt nauwelijks en je krijgt snel te veel calorieën binnen. Fruit moet je eten, niet drinken, is het advies.

In het babyschap barst het van de ‘verantwoorde’ tussendoortjes. Ella’s Kitchen, De Kleine Keuken en Organix bijvoorbeeld spelen slim in op de hang naar ‘puur ’ en ‘clean labels’: zonder kunstmatige toevoegingen. „No junk promise”, zegt Organix. Maar wat is erger: biscuitjes met 29 procent geraffineerde suiker of met 29 procent druivensapconcentraat? Het is allebei suiker, het tweede is alleen stiekemer, vindt onder andere de Consumentenbond, die zich al jaren boos maakt over sluipsuikers. Of neem de ‘corn puffs’ waarop ‘wortel’ de grootste letters krijg. 73 procent mais, 14 procent vet en een beetje wortelpoeder. Lijkt meer op chips dan op groente – en dat snapt een peuter ook als-ie daarna een zak Nibb-it ziet.

Het Voedingscentrum raadt tot 4 jaar alle tussendoortjes buiten de Schijf van Vijf af – behalve rozijntjes.

9De lat ligt te hoog

Het lukt niemand om binnen de Schijf van Vijf te blijven. Supermarktkoepel CBL: „Nergens is voedsel voor kinderen zo gezond, gevarieerd en veilig als in Nederland. Maar het wordt steeds moeilijker om aan de Schijf van Vijf te voldoen.” Dat zal volgend jaar blijken, als producten een logo krijgen dat laat zien hoe (on)gezond het is. Nutriscore, dat in andere Europese landen al is ingevoerd, wordt in Nederland aangepast aan de Schijf van Vijf. Die gaat meer uit van het totale eetpatroon dan van voedingsstoffen en afzonderlijke producten. Zo zou fruitsap geen ‘groene’ score mogen krijgen, maar zoutarme 20+ kaas wel.

10Het aanbod is te groot

De supermarkten rekenen erop dat de consument heel goed zelf kan kiezen. Daartegenover staan de voedingsdeskundigen die zeggen dat zoveel keuze abnormaal is als je bedenkt dat mensen tot zo’n 70 jaar geleden altijd moeite moesten doen om genoeg calorieën binnen te krijgen en evolutionair dus helemaal niet gemaakt zijn voor al die overvloed. De richtlijnen zijn in al die tijd nauwelijks veranderd, maar er zijn wel tienduizenden producten bijgekomen. Te veel aanbod leidt tot keuzestress en dan kies je eerder goedkoop, gemakkelijk en lekker dan gezond.

Nee, je hoeft die zoete toetjes niet te kopen. „Maar het overweldigende aanbod”, zegt hoogleraar voeding en gezondheid Jaap Seidell (VU), „ondermijnt de dagelijkse strijd van ouders om kinderen, tegen hun voorkeuren in, aan de broccoli en de yoghurt te krijgen.”