Het huis van Basim Razzo in Mosul na het bombardement

Foto Basim Razzo

Interview

Slachtoffer vergisbombardement Irak: ‘Er zijn duizenden andere verhalen die niemand kent’

Schadevergoeding Basim Razzo krijgt een recordvergoeding van de Nederlandse staat voor een vergisbombardement in Mosul in 2015 waarbij hij vrouw en dochter verloor. Hij vindt dat hij nog geluk heeft gehad. „Er zijn duizenden slachtoffers van wie het verhaal nooit is verteld.”

Toen Basim Razzo deze week huilend zijn zoon Yahya in de Iraakse hoofdstad Bagdad belde, schrok die zich wezenloos. „Hij begon te schreeuwen, dacht dat ik een ongeluk had gehad”, vertelt Razzo aan de telefoon vanuit Irak. Maar de tranen van Yahya’s vader waren dit keer van opluchting: vijf jaar na de fatale vergisbom op zijn huis is Razzo’s lange zoektocht naar gerechtigheid eindelijk voorbij.

Basim Razzo (61) krijgt een recordvergoeding van de Nederlandse overheid voor een vergisbombardement in Mosul in 2015, maakte defensieminister Bijleveld dinsdag per Kamerbrief bekend. Toen Nederlandse bommen zijn huis en dat van zijn broer vernietigden, verloor Razzo zijn vrouw, dochter, broer en neefje. Zelf raakte hij gehandicapt. Razzo heeft geluk gehad dat het tot een schikking is gekomen, vindt hij. „Er zijn nog duizenden mensen van wie het verhaal nooit is verteld.”

Goed gedocumenteerd

„Ik had het geluk dat mijn zaak goed gedocumenteerd was, dat ik Engels sprak en de kans kreeg in het Amerikaanse Congres te spreken”, vertelt Razzo. Aansprakelijkheid erkent de Nederlandse staat overigens niet. „De brief is zo geformuleerd dat ze niets toegeven”, zegt Razzo. „Dat is een juridische kwestie. Als ze in mijn geval aansprakelijkheid erkennen, openen ze de poorten voor andere mensen om rechtszaken te beginnen.”

In Razzo’s geboortestad Mosul zijn meerdere mensen die zijn getroffen door een soortgelijk lot, en waarbij de Amerikanen hun vergissing hebben toegegeven – zoals een man die dertien familieleden verloor. Maar daarmee hebben die mensen hun vergoeding nog niet binnen. Razzo probeert nu samen met vrijwilligers in de Verenigde Staten slachtoffers te helpen met het benodigde papierwerk. „De VS hebben als officiële vergoeding voor een omgekomen persoon 2.500 dollar vastgesteld. Er zijn zo veel arme mensen voor wie dat een groot verschil kan maken.”

Een zooitje

Zijn advocaat Liesbeth Zegveld vertegenwoordigt ook een aantal nabestaanden uit Hawija, waar bij een bombardement in 2015 meer dan zeventig burgerdoden vielen. Razzo vreest dat het in deze zaak moeilijk wordt slachtoffers te compenseren. „Het probleem is dat er bijna niets gedocumenteerd is.” Razzo trof twee jaar geleden in Hawija „een zooitje” aan. „Veel slachtoffers waren ontheemden uit andere gebieden. Ze hebben geen adressen van die mensen, niet eens een e-mail of telefoonnummer. Hoe moet je die ooit terugvinden?” Ook het Nederlandse ministerie van Defensie heeft steeds de verschillen benadrukt tussen de zaak-Razzo en Hawija. In Razzo’s geval hebben de Amerikanen toegegeven dat ze een verkeerd doelwit kozen. In Hawija was het doelwit, een bommenfabriek van IS, legitiem, maar werden de hoeveelheid aanwezige explosieven en het aantal burgers verkeerd ingeschat.

Basim Razzo Foto privécollectie

Jarenlang volgde Razzo in zijn eigen zaak tevergeefs het Amerikaanse spoor. Een schadevergoeding van 15.000 dollar wees de voormalig accountmanager bij telecombedrijf Huawei af als belachelijk laag, een rechtszaak in de VS verloor hij. „In 2016 bij het Amerikaanse consulaat, in 2017 in The New York Times, in 2018 bij het Congres, niemand had het ooit over de Nederlanders.” Tot in 2019 Telegraaf-journalist Silvan Schoonhoven belde dat mogelijk Nederland het bombardement had uitgevoerd, op basis van foutieve Amerikaanse inlichtingen. In november 2019 bevestigde minister Bijleveld de Nederlandse betrokkenheid.

Oprecht medeleven

Zo begon in Nederland het hele traject van voren af aan. Zodra Razzo de Nederlandse ambtenaren in de ogen keek, werd hij optimistisch. „Ik voelde dat ze oprecht meeleefden, terwijl de Amerikanen me onmiddellijk afwezen.”

Enkele dagen geleden, net toen Razzo zijn parkeergarage in Erbil uitreed, kreeg hij telefoon van zijn advocaat Zegveld. Of hij haar email gelezen had. Nee? Dan moest hij toch echt even stoppen. Daar stond het: Defensie had hun laatste bod geaccepteerd. „We hadden gezegd dat we niet voor minder dan dit bedrag gingen, anders zouden we naar de rechter stappen.” Razzo was in tranen, kon het bijna niet geloven, zegt hij.

In verband met zijn veiligheid wil geen van de betrokkenen het precieze bedrag noemen dat Defensie heeft toegezegd. Razzo is er tevreden mee, al „komt het niet in de buurt van” de 2,3 miljoen euro die hij had geëist. Om de schade te bepalen, gebruikte hij dezelfde Iraakse documenten als destijds voor de Amerikaanse rechtszaak. „Medische kosten, de kosten om het huis te herbouwen voor mijn zoon en neefje. Ik was er nooit op uit om hier veel geld uit te slepen.”

Vergetelheid

Tijdens het telefoongesprek klinken op de achtergond ineens vrolijke geluiden. „Mijn kleindochter van tweeënhalf is net wakker”, zegt Razzo. „Zij is nu alles voor me.” Het meisje heet Mayada, genoemd naar haar oma die tijdens die horrornacht in september 2015 omkwam. Zodra Razzo zijn overleden vrouw en dochter noemt, komen de tranen weer. „God heeft ons de gave geschonken om dingen te vergeten, dus soms denk ik een paar uur niet aan ze”, zegt hij. Maar het zijn maar uurtjes. Steeds weer maakt hij het moment door dat hij wakker werd en in plaats van het plafond de nachtelijke sterrenhemel zag, zijn vrouw riep en vervolgens zijn dochter – en stilte als antwoord kreeg. „Al het geld op de wereld kan hen niet terugbrengen.”

Wat nu nog rest, is ooit de piloot ontmoeten die de fatale bom gooide. „Ik weet dat de piloot eronder lijdt”, zegt Razzo. „Hij deed het niet expres, hij wist niet wat hij bombardeerde. Als hij dat wil, wil ik hem ontmoeten. Dan kunnen we er hopelijk allebei vrede mee hebben.”

Lees ook: Hoge schadevergoeding voor slachtoffer Nederlandse luchtaanval