Merkel zoekt een Europese oplossing

Migratie Bondskanselier Merkel wil alleen vluchtelingen van Lesbos opnemen, als dat onderdeel is van een Europese aanpak.

Voedsel wordt uitgedeeld aan migranten op het Griekse Lesbos. Daar brandde vluchtelingenkamp Moria af.
Voedsel wordt uitgedeeld aan migranten op het Griekse Lesbos. Daar brandde vluchtelingenkamp Moria af. Foto AFP

Ondanks groeiende druk van Duitse steden, deelstaten, hulporganisaties, kerken en ministers uit het eigen kabinet, houden bondskanselier Merkel en haar minister van Binnenlandse Zaken hun been stijf. Ook na de grote brand die het Griekse vluchtelingenkamp Moria dinsdagnacht grotendeels verwoestte, willen ze alleen over opname van dakloos geworden bewoners praten als dat onderdeel is van „een solidaire Europese oplossing”.

Alleen: al jaren kunnen de landen van de Europese Unie het niet eens worden over een gezamenlijke aanpak van de vluchtelingenkampen op de Griekse eilanden. Hoe ellendig de situatie van de bewoners van de kampen ook is.

Duitsland heeft op dit moment een speciale verantwoordelijkheid voor de kwestie. Het is niet alleen het grootste land van de EU, het bekleedt dit half jaar bovendien het roulerend voorzitterschap van de EU. Het streven naar een Europees vluchtelingenbeleid staat hoog op de agenda van Merkel, die in 2015 met het massaal toelaten van vluchtelingen bittere verdeeldheid tussen de lidstaten heeft veroorzaakt.

Lees ook: Politiek ongemak na brand op Lesbos

Toen Merkel (CDU) vorige maand op een persconferentie werd aangesproken op de „deels catastrofale toestanden op de Griekse eilanden”, schilderde ze het dilemma waarvoor ze zich in Europa geplaatst ziet. Critici zeggen: waar ze zich achter verschuilt. De situatie in de Griekse kampen, erkende ze, is „ondraaglijk”. En ze noemde het prijzenswaardig dat verschillende Duitse gemeenten en deelstaten hebben gezegd dat ze vluchtelingen uit de kampen willen opnemen.

„Maar als overal in Europa bekend wordt dat alle vluchtelingen over wie het nu gaat in Duitsland worden opgenomen, dan krijgen we nooit een Europese oplossing.” Ofwel: dan vervliegt de druk op de andere EU-landen, die vervolgens tevreden achterover zullen leunen.

Merkels minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer (CSU) is in Duitsland mikpunt van kritiek, omdat hij – om dezelfde reden – het aanbod van gemeenten en deelstaten om vluchtelingen uit de kampen op te nemen blokkeert. Na de brand in Moria bood minister-president Laschet (CDU) van Noordrijn-Westfalen zelfs aan duizend asielzoekers uit het kamp op te nemen. Zijn collega Söder (CSU) van Beieren twitterde dat zijn deelstaat „vanzelfsprekend” meedoet, wanneer de regering besluit mensen uit Moria op te nemen.

Alleingang

Maar is de Duitse regering bereid dat te doen? Ook als het een ‘Alleingang’ zou betekenen?

Een akkoord met álle EU-landen is onwaarschijnlijk, vooral vanwege de hardnekkige weigering van landen als Hongarije om vluchtelingen op te nemen. Maar Duitsland hoopt tenminste een ‘coalitie van bereidwilligen’ te kunnen smeden, een groep EU-landen die het eens worden om samen mensen uit Moria op te nemen. Donderdag zei Merkel dat zij en de Franse president Macron vierhonderd alleenstaande minderjarige aiselzoekers uit Moria naar de EU willen laten komen. Ze zei te hopen dat ook andere landen meedoen.

De tijd dringt. Allereerst voor de opnieuw ontheemde bewoners van Moria. Maar ook voor Merkel en Seehofer. Al voor de brand kon niemand in politiek Berlijn de deplorabele toestand ontgaan waarin de bewoners van Moria verkeerden.

Activisten hadden maandag op het veld tussen het gebouw van de Bondsdag en de kanselarij van Merkel 13.000 lege stoelen geplaatst. Ze symboliseerden de 13.000 asielzoekers in Moria, dat voor 2.700 mensen is opgezet. Enkele dagen voor die actie was een corona-uitbraak in het kamp bekend geworden.

Niet alleen de oppositie noemt de toestand „een schande voor Europa” waar Duitsland snel iets aan moet doen, zo nodig op eigen houtje. Merkels coalitiegenoot SPD eist dat de regering „deze arme vertwijfelde mensen” helpt. Ook binnen het kabinet raakt het geduld op, zelfs bij minister van Ontwikkelingssamenwerking Gert Müller, van de conservatieve CSU. Moria noemt hij „geen vluchtelingenkamp maar een gevangenis”. Het lot van de bewoners is „niet een zaak van Griekenland, maar van heel Europa”.

Ook in de publieke opinie en de Duitse media bestaat brede onvrede over de situatie op de Griekse eilanden en steun voor het opnemen van vluchtelingen uit Moria. „Een verbond van bereidwilligen, waaraan meer dan twee of drie landen deelnemen, is mogelijk”, stelt de liberale krant Die Welt in een commentaar. Boulevardblad Bild verwijt de Europese regeringsleiders dat ze vijf jaar lang hebben weggekeken van de „helse omstandigheden” op Lesbos, en dat iedereen wist dat het een keer mis zou gaan.