Een krokodil met model van Tanztheater Wuppertal Pina Bausch, 1983.

Foto Helmut Newton

Interview

‘Newtons motto was: hoe meer vijanden, hoe meer eer’

Gero von Boehm De Duitse regisseur kende modefotograaf Helmut Newton persoonlijk, en kreeg volledige medewerking van diens weduwe voor zijn documentaire. „Hij was in alles geïnteresseerd, ook in het kwaad.”

‘Helmut Newton was een bad boy, een anarchist soms”, zegt de Duitse regisseur Gero von Boehm. „Maar hij was ook een joodse telg uit de grande bourgeoisie van Berlijn tijdens het interbellum. Helmut Neustädter groeide op met een kindermeisje, hij ging naar goede scholen, was zeer bekend met de Duitse literatuur. Tot het eind van zijn leven had hij boeken van Thomas Mann en Arthur Schnitzler op tafel liggen, die hij telkens herlas.”

Perverseling, clown, gewiekst zakenman, briljant mode- en portretfotograaf: Helmut Newton (1920-2004) was het allemaal. Een eeuw na zijn geboorte biedt Von Boehms documentaire Helmut Newton: The Bad and the Beautiful een hernieuwde kennismaking met de man en zijn werk op groot doek.

Waar het in Europa niet aan artistieke erkenning ontbreekt, is de ‘King of Kink’ in de VS nog altijd controversieel: geen galerie vertegenwoordigt hem, geen museum heeft foto’s van hem in de vaste collectie. „Amerikanen zijn preuts in dit opzicht, en politiek correct”, zegt Von Boehm aan de telefoon vanuit zijn huis in Zuid-Frankrijk.

U kreeg volledige medewerking van zowel de Helmut Newton Foundation in Berlijn als van Newtons weduwe, June. Voelde u zich vrij om het hele verhaal te vertellen?

„Jazeker. Ze hadden vertrouwen in mijn visie, omdat ik Newton sinds 1997 persoonlijk kende en hem eerder gefilmd heb voor twee tv-specials. Ik hoop dat het een intiem portret geworden is. Ik heb zoveel nieuwe ontdekkingen gedaan: Junes eigen video-opnamen, foto’s, negatiefbladen waarop je precies kunt zien hoe hij zijn beelden selecteerde, opschrijfboekjes….”

De meeste geïnterviewden spreken positief en dankbaar over hun samenwerking met Newton; alleen model Nadja Auermann lijkt iets gereserveerder. Waren er ook mensen die niet over hem wilden praten? Omdat ze boos waren, of gekwetst?

„Iedereen die ik gevraagd heb zei ja. Ik was verbaasd over alle details die ze zich nog herinnerden, alsof het gisteren was. De fotosessie in het Franse hotel waar Charlotte Rampling over spreekt was in 1973!

„Voor veel vrouwen waren Newtons foto’s van groot belang, voor hun carrière en voor henzelf. Marianne Faithfull vertelt hoe hij haar van haar preutsheid verloste. Claudia Schiffer kon bij hem verschillende rollen spelen, precies wat ze als model graag wilde. Ze leken allemaal nog een beetje verliefd op hem. Tegenover zijn modellen gedroeg Newton zich als een gentleman, dat was misschien wel zijn grootste geheim. Hij raakte ze niet aan. ‘Dienst ist Dienst und Schnaps ist Schnaps’, zei hij, en hij meende het.”

Lees ook: De godinnen van Helmut Newton

Maar hij moet toch ook conflicten gehad hebben, uitgesproken als hij was?

„Newton maakte geen ruzie. Hij deed wat hij wilde. Zijn motto was: hoe meer vijanden, hoe meer eer. Hij haatte compromissen – in het begin van zijn carrière moest hij zich natuurlijk aanpassen, maar na zijn doorbraak in Parijs hoefde dat niet meer. ‘Met wat ‘fuck you-money’ op je bankrekening kun je nóg provocerender zijn’, zei hij tegen me. Milde of mainstream-opdrachten nam hij gewoon niet aan.

„Mensen die hem inhuurden wisten met wie ze in zee gingen. De topman van juweliersbedrijf Bulgari viel bijna flauw toen hij Newtons foto’s zag van juwelen gecombineerd met een bloederige kip, maar het is een iconisch beeld geworden. Newton was dankbaar als redacteuren zijn werk durfden af te drukken, zoals Anna Wintour.”

De band tussen Newton en zijn vrouw June is intrigerend. Waren er andere constanten in zijn persoonlijk leven? Had hij contact met zijn familie?

„ Zijn ouders is hij na 1938 uit het oog verloren. Zij vluchtten naar Argentinië, hij kwam via Singapore in Australië terecht. Hij heeft nog wel pogingen gedaan om ze terug te vinden, maar dat is niet gelukt. Waarschijnlijk zijn ze al in de jaren veertig gestorven.

„Newton praatte hier nooit over. Hij had een wonderbaarlijk vermogen om negatieve of verdrietige dingen terzijde te schuiven. Zijn leven draaide om zijn werk, en om June. June was van cruciaal belang, hij deed niets zonder haar. Zij runde de set, ze stelde zijn boeken en exposities samen. Ze woonden afwisselend in Monte Carlo en Los Angeles – Newton volgde het mooie weer, hij was gek op warmte. Maar hij kwam ook regelmatig terug naar Berlijn, wat ik een groots gebaar vind voor iemand met zijn verleden. Hij hield van die stad. Ik heb er veel met hem gewandeld.”

Lees hier de recensie van ‘Helmut Newton: The Bad and the Beautiful’

Hoe verklaart u Newtons bewondering voor Leni Riefenstahl, berucht om haar nazi-propagandafilms?

„Het spreekt vanzelf dat een 13-jarige jongen beïnvloed raakt door de nationaal-socialistische beeldtaal waardoor hij opeens omringd wordt. De volwassen Newton bleef zich hiervan bewust. Hij bewonderde Riefenstahl als fotograaf en als filmmaker, maar hij haatte haar ook. Hij noemde haar een ‘bloody genius’. Op latere leeftijd hebben ze elkaar ontmoet, ze wisselden intieme brieven uit, hij heeft haar gefotografeerd. Ironische portretten zijn dat, maar toch. Het blijft een vreemde relatie, ook voor mij. Het toont aan dat Newton een volstrekt open geest had. Hij was in alles geïnteresseerd, ook in het kwaad.”

Het gros van zijn modellen was wit. Hoe zou hij gereageerd hebben op de nu breed gevoelde noodzaak van meer diversiteit, denkt u?

„Het is pure speculatie, Newtons werk behoort tot de geschiedenis, maar misschien had hij het als een kans gezien en meer series met sterke zwarte vrouwen geschoten, zoals hij met Grace Jones heeft gedaan. Newton was geen racist. Er waren in zijn tijd minder zwarte fotomodellen. En zijn persoonlijke voorkeur ging nu eenmaal uit naar witte, blonde vrouwen. Dat heet artistieke vrijheid. Dat mogen we niet uit het oog verliezen.”