‘Juist deze mensen moeten aandacht krijgen’

Rechtszaak Tientallen zorginstellingen stappen gezamenlijk naar de rechter. Ze zijn tegen het nieuwe inkoopbeleid van zorgkantoren.

Bij zorginstelling Middin maken verstandelijk beperkten onder andere wenskaarten en meubels. Ook werken ze bij kringloopwinkel Het Maggerzijn.
Bij zorginstelling Middin maken verstandelijk beperkten onder andere wenskaarten en meubels. Ook werken ze bij kringloopwinkel Het Maggerzijn.

‘Jaaaahaaaaaaa prettig weekend.” Het is vrijdagmiddag vier uur en met hoekige, gemompelde afscheidsgroeten vertrekken tachtig mensen met een verstandelijke beperking uit het ‘participatiecentrum’ in de Haagse wijk Rustenburg. Ze hebben onder meer wenskaarten vervaardigd en meubels gemaakt, en gewerkt in de kringloopwinkel Het Maggerzijn. Zorgmanager Remco Meijs kijkt op een klok in een van de gangen van het voormalige schoolgebouw en zegt: „Het is vier uur, maar het kan best zo zijn dat onze cliënten binnenkort een uur eerder moeten vertrekken. Omdat we geen geld hebben om hen langer te houden.”

Het centrum voor dagbesteding van zorginstelling Middin is een van de vele instellingen voor verstandelijk beperkten die rekening houden met bezuinigingen – een onzalig vooruitzicht. „Door te bezuinigen ben je als samenleving uiteindelijk toch duurder uit.” Want wat gebeurt er als je minder begeleiders kunt plaatsen per groep? Dan krijgen de cliënten minder aandacht en vorming, schetst Meijs. Dan raken ze geïrriteerd, worden ze sneller boos en dat demotiveert op hun beurt ook de begeleiders. „Als je een inclusieve samenleving wil zijn, dan wil je mensen met een beperking in een reguliere werkomgeving kunnen plaatsen. Zonder begeleiding lukt dat niet.”

Foto David van Dam

Zorginstelling Middin is een van de veertig instellingen in de gehandicaptenzorg die, samen met de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN), een kort geding hebben aangespannen tegen het nieuwe inkoopbeleid van de zorgkantoren, die namens de zorgverzekeraars de kosten voor langdurige zorg vergoeden. Donderdag staan ze voor de rechter. Ook de brancheorganisatie voor geestelijke gezondheidszorg, de Nederlandse ggz, organisaties voor mensen met een visuele beperking en enkele organisaties voor ouderenzorg procederen. Ze lopen te hoop tegen de korting die de zorgkantoren de komende jaren opleggen bij het inkopen van zorg. „Deze rechtszaak is uniek”, zegt VGN-directeur Frank Bluiminck. „Een kort geding van deze omvang over de langdurige zorg is nooit eerder voorgekomen. Wij zijn een op dialoog gerichte, praktisch ingerichte sector en een stap naar de rechter is ons wezensvreemd. We hadden het liever niet gedaan. Dat het toch gebeurt, tekent het brede ongenoegen.”

Ook ondernemingsraden en cliëntenraden trekken ten strijde. „Onacceptabel”, noemt de actiegroep van ondernemingsraden ‘Wij willen gezien worden’ het plan. Het Landelijk Platform Cliëntmedezeggenschap rept van „een aanslag op de kwaliteit van zorg aan onze kinderen”.

Foto David van Dam

Tot en met dit jaar werd gemiddeld 96 procent van het maximumtarief vergoed door de zorgkantoren, verschillend per regio. Vanaf het komende jaar wordt de vergoeding teruggebracht tot 94 procent. De wegvallende 2 procent kunnen instellingen „verdienen” door „inspanningen” te leveren op vier gebieden: passende zorg (voor cliënten met ingewikkelde problematiek), innovatie, bedrijfsvoering of duurzaamheid.

Deze ‘opslag’ is bedoeld om vernieuwing in de zorg te stimuleren en de langdurige zorg waar steeds meer mensen gebruik van maken, betaalbaar te houden. „Zorgkantoren gaan daarom zorgaanbieders die aantoonbaar bijdragen aan de opgave de langdurige zorg toegankelijk en betaalbaar te houden, extra stimuleren en faciliteren”, staat er in het nieuwe ‘inkoopkader’.

‘Onacceptabele verschraling’

De ontstemde zorginstellingen bestrijden niet dat het jaarlijkse budget voor langdurige zorg nog altijd stijgt, maar per cliënt wordt volgens hen nu toch echt minder uitgegeven. De Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland berekent dat de „forse korting” een bezuiniging van 150 miljoen euro inhoudt en „dat er 3.600 medewerkers (2.400 fte) minder kunnen worden ingezet om zorg te leveren aan mensen met een beperking”, aldus een verklaring.

Directeur Bluiminck: „Het wordt passen en meten. Wij zijn bang dat we net als de verpleeghuizen de kant opgaan van minder aandacht per cliënt. Terwijl cliënten het juist van de aandacht moeten hebben.” Ggz-instellingen spreken van „een onacceptabele verschraling van de zorg voor de meest kwetsbare mensen met een ernstige psychische aandoening; de veiligheid en kwaliteit zijn ernstig in het geding”, aldus hun vereniging. „Sterker nog: Veel zorgaanbieders kunnen nu al niet meer kostendekkend werken en lijden fors verlies op de langdurige ggz. De korting die de zorgkantoren nu voor ogen hebben zou hen de das omdoen.”

De ouderenzorg is eveneens bezorgd. Brancheorganisatie Actiz: „In het nieuwe inkoopbeleid willen zorgkantoren voor lagere tarieven meer zorg inkopen. Dat valt moeilijk te rijmen met de investeringen die nodig zijn om de ouderenzorg toekomstbestendig te maken.”

Lees ook: Een tijdje thuis en ineens wordt de terugkeer naar een zorginstelling lastig

Het kan niet anders dan dat de instellingen voor langdurige zorg gaan beknibbelen op hun personeel, stelt Sam Schoch, bestuurder van zorginstelling Middin. „Het is als met een huishouden; als er ineens minder geld binnenkomt, zul je moeten kiezen tussen een vakantie naar Egypte of een nieuwe wasmachine kopen. In ons geval is het aantal medewerkers de enige knop waar wij aan kunnen draaien.” De arbeidskosten zijn de laatste jaren bovendien al gestegen, door het noodgedwongen inhuren van zzp’ers en uitzendkrachten. Daar komt bij dat volgens Schoch de zorgvergoedingen sowieso al niet toereikend zijn en dat de tekorten in de reguliere zorg worden betaald uit de vergoeding die is bestemd voor huisvesting, de gebouwen. Schoch vindt dat de zorgkantoren „als een dief in de nacht” het nieuwe beleid hebben geïntroduceerd. „We zaten al midden in de coronatijd toen wij ineens moesten overleggen over een nieuw inkoopkader. Dat voelt heel kil. Laat ons eerst op adem komen in coronatijd. Het doel van het inkoopbeleid is onduidelijk. De argumentatie is heel dun. Er wordt gesproken over ‘efficiency’ maar dat is een woordenspel. Laten we het over inhoud hebben. En die is: aandacht voor kwetsbare mensen.”

De zorgkantoren stellen dat het inkoopbeleid inderdaad is bedoeld om noodzakelijke vernieuwing, zoals de inzet van technologie, te stimuleren, maar de korting moet niet worden overdreven, zo is de strekking van een schriftelijke reactie van de zorgkantoren aan NRC. „Nog steeds gaat het hele budget voor de langdurige zorg voor 100 procent naar het organiseren van zorg voor mensen die die zorg nodig hebben. Voor de meeste regio’s is het tarief gelijk gebleven, voor een paar regio’s daalt het tarief. Dat wil niet per definitie zeggen dat in die regio’s minder geld per cliënt beschikbaar is. De tarieven voor langdurige zorg voor 2021 worden gemiddeld met 3,57 procent geïndexeerd. Deze indexering is hoger dan het mogelijke effect van het nieuwe inkoopkader.”

‘Korting zonder argumenten’

Over hoe gemakkelijk de gekorte 2 procent weer kunnen worden terugverdiend, lopen de meningen uiteen. „Alleen zorgaanbieders die helemaal geen inspanning laten zien, zullen niet in aanmerking komen voor een opslag”, schreef minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) eerder in een brief aan de Tweede Kamer. Zou het? VGN-directeur Bluiminck: „Wat mij stoort is dat de zorgkantoren de vrijheid hebben om zonder argumenten een korting op te leggen en het prijsbeleid inzetten om veranderingen te realiseren.”

Lees ook: Duurdere zorg plaatst politiek voor dilemma

Terwijl de zorginstellingen niet alleen klagen over de inhoudelijke financiële korting maar ook over het gebrek aan overleg over bijvoorbeeld de inzet van technologie in de langdurige zorg, iets wat wellicht de arbeidskosten kan verlagen, stellen de zorgkantoren tegenover NRC dat zij „vanaf januari” hebben overlegd en dat zij de mening van zorgaanbieders „zo goed mogelijk” hebben verwerkt. „De zorgkantoren hebben daardoor besloten tot een gefaseerde invoering. Het overgangsjaar 2021 zal gebruikt worden om met zorgaanbieders te praten over de verdere invulling in 2022 en 2023.”

Ook cliënten zelf betuigen hun steun in de strijd tegen het nieuwe inkoopbeleid. „Wat ons stoort, is dat de zorgkantoren op voorhand een korting toepassen om kwaliteitsverbetering af te dwingen”, zegt voorzitter Pouwel van de Siepkamp van KansPlus, een grote vereniging voor mensen met een verstandelijke handicap, hun ouders, broers, zussen en andere naasten. „Als je ophoudt met een-tweetjes tussen zorgkantoren en zorgaanbieders over kwaliteit en in plaats daarvan cliënten laat meepraten, heb je geen financiële strafmaatregel nodig.”