Per Erik Lundemo (Thorbjørn Harr) verliest in ‘Barn’ door een noodlottig ongeluk zijn zoon. Of was het opzet?

Foto Arti Film

Interview

‘In ‘Barn’ hebben kleine misverstanden grote gevolgen’

Interview | Dag Johan Haugerud Het is waarschijnlijk de nachtmerrie van elke ouder: dat je kind iets doet met onherstelbare gevolgen. De Noorse filmmaker Dag Johan Haugerud legt uit hoe hij in ‘Barn’ een morele puzzel bouwde uit iets waar hij als kind zelf getuige van was.

‘Spelende kinderen’, zo moest zijn film eigenlijk heten, vertelt de Noorse schrijver en filmmaker Dag Johan Haugerud (1964) via een videogesprek. Een film met een titel als een verkeersbord: Pas op! Hier zijn kinderen aan het spelen. Ze kunnen zomaar achter hun bal aan de straat op rennen.

Maar zijn film, die uiteindelijk simpelweg Barn (kinderen) genoemd werd, zet nadrukkelijk in op de ambiguïteit van kinderspel. „Kinderen kunnen lief zijn en solidair en wreed en onnadenkend. En ze kunnen soms de gevolgen van hun daden niet overzien. Barn gaat over kleine misverstanden met grote gevolgen”, aldus Haugerud. En vindt zijn oorsprong in een voorval waar hij zelf als achtjarige getuige van was en dat hem zijn hele leven niet meer heeft losgelaten. Een kind wordt dood gevonden op het schoolplein. Ongeluk of kwade opzet? Stoeipartijtje, ruzie of gevecht? „Hoe jong ik ook was, ik zal nooit vergeten hoe iedereen in het kleine dorpje waarin ik opgroeide het erover had, en iedereen er een mening over had.”

„Ik ben geïnteresseerd in hoe de kleine dingen in het leven grote gevolgen kunnen krijgen”, licht Haugerud toe. „Eén terloopse opmerking die enorm krenkend kan zijn. Eén gedachteloze handeling die een kettingreactie in beweging kan zetten die niet meer te overzien is. De meeste dingen gebeuren óf met de beste bedoelingen óf uit pure onnadenkendheid.” Het leverde een ambitieuze, filosofisch-morele puzzel op met de kracht van een thriller. Hij wil de vergelijking met Jagten (2012) van Thomas Vinterberg niet maken. Maar ook in Barn spelen vooroordelen en roddel een grote rol.

Het is de nachtmerrie van elke ouder: dat je kind iets doet met onherstelbare gevolgen en dat dan de hele omgeving zich tegen je keert. Daarom wilde Haugerud zijn verhaal vanuit het perspectief van de volwassenen vertellen: schoolhoofd Liv; de vader van het slachtoffer, een extreem-rechtse politicus; de ouders van de vermeende schuldige, representanten van een links-liberaal milieu. „Die politieke dimensie is er niet voor niets. Ik wil het er niet opleggen en ik wil de toeschouwer geen interpretatie opdringen, maar voor mij is dit ook een film over het gebrek aan communicatie in onze maatschappij, en de extremen die daaruit voortvloeien.”

Verleden van pesten

Een van de pijnlijkste momenten van de film is als de moeder van de mogelijke boosdoener openlijk aan haar dochter Lykke twijfelt, en niet weet hoe ze met deze ‘schuld’ om moet gaan. Heeft ze gefaald als opvoeder? Of wil ze zoals zovelen in de film haar handen schoonwassen? Haugerud: „Ik denk dat het een heel primaire reactie is om alles wat er gebeurt eerst op jezelf te betrekken, net zoals de meeste ouders in eerste instantie aan hun kind denken. In dat licht is ook de moeder interessant die in het crisisberaad oppert dat Lykke een verleden van pesten achter de rug heeft en dat er misschien iets mis met haar is. Lykke heeft mogelijk psychologische problemen, dat sluit ik niet uit. Maar is dat een verklaring? Maakt dat iemand automatisch tot dader? Ik heb uiteindelijk geprobeerd om in ieder geval mijn sympathie zoveel mogelijk bij de kinderen te leggen. Wij als volwassenen hebben de wereld gecreëerd waar kinderen in opgroeien. Dat is onze verantwoordelijkheid. En ik heb niet het gevoel dat kinderen zich in deze wereld erg op hun gemak voelen.”

Lees hier de recensie van ‘Barn’

Een ander interessant gegeven is de rol van folklore die door de hele film speelt. Voor een niet-Noorse kijker misschien versiering, voor Haugerud meer dan een metafoor: „Folklore is heel belangrijk in de Noorse samenleving, als een nationalistisch en religieus symbool, en ook als een symbool van klasse, want klederdracht is ook nog eens meestal handgemaakt en daardoor erg duur. Het is geen onschuldige kleding. Het zegt iets over klasse en een zeker conservatisme, wat de meeste mensen niet willen toegeven. Zelfs voor progressieve mensen is klederdracht een manier om verbondenheid met de Noorse traditie weer te geven. Dat is niet per se heel erg vooruitstrevend. Mensen in Noorwegen zullen herkennen dat de sjaal die Lykke draagt een sjaal is met twee kanten. De ene kant is roze en geel en vol vrolijke kleuren en staat voor blijdschap. De andere kant is blauw en donker en staat voor rouw. Dat is de kant die ik laat zien.”