Recensie

Recensie Beeldende kunst

Het Wereldmuseum is weer open, nu met meer verhalen en perspectieven

Tentoonstelling Na een lange verbouwing is het Wereldmuseum Rotterdam weer open. In de nieuwe opstelling vertellen objecten uiteenlopende verhalen over verschillende culturen en hun kruispunten.

Twee dragers met een Europese man in hangmat (voor 1884, hout, verf)
Twee dragers met een Europese man in hangmat (voor 1884, hout, verf) Foto Wereldmuseum

Jarenlang duurde de verbouwing, maar op 4 september heropende in Rotterdam het Wereldmuseum definitief zijn deuren. De reconstructie van het museum ging in 2016 van start en al vanaf 2019 stelde het museum stapsgewijs ruimtes open voor publiek. Met een nieuwe klimaatinstallatie, een aangepaste bezoekersroute en geopende ramen aan de Maaskant is de modernisering van het witte pand nu geheel afgerond. Het wordt gevierd met twee nieuwe exposities: Kruispunt Rotterdam en Remix Rotterdam.

De tentoonstelling Kruispunt Rotterdam plaatst de museumobjecten in nieuw daglicht. Het Wereldmuseum heeft 80.000 voorwerpen uit de hele wereld en uit verschillende periodes in beheer.

„Uitdagend”, noemt conservator Priya Swamy de klus waarvoor ze tien conservatoren coördineerde.

De tentoonstelling is thematisch ingedeeld in drie hoofdstukken. „In de eerste ruimte reflecteren we op waarom we zijn gaan verzamelen en hoe de collectie in ons museum terecht kwam”, legt Swamy uit. Zo hangt daar een strenge zwart-witfoto van havenbaron Hendrik Muller Sr., directeur van de Nieuwe Afrikaansche Handels-Venootschap. Muller stuurde in de tweede helft van de negentiende eeuw jonge Nederlandse mannen naar Congo om handel te drijven met de lokale bevolking. Verder in de ruimte: houten maskers en portretten tekst over handelaren en missionarissen.

Naast objecten die werden verworven tijdens handelsexpedities en door zendelingenwerk, vormen oorlogsbuit, particuliere donaties en souvenirs een belangrijk onderdeel van de collecties.

Swamy wijst naar een beeld dat is vervaardigd door een houtsnijder uit Bembe, Congo, in 1884. „Je ziet twee Congolezen die een Europeaan en zijn hond ronddragen in een hangmat. De achterste man is op leeftijd, als je goed kijkt zie je tranen geverfd op zijn gezicht. Dat een oudere man dit zware werk moest doen en een hond moest ronddragen, dat was diep vernederend. De westerling die met dit stuk zijn huis decoreerde was zich waarschijnlijk niet bewust van het sociale commentaar dat in het werk zat.”

Zeggenschap

De tweede tentoonstellingsruimte benadrukt dat een visie van ‘dader’ en ‘slachtoffer’ alleen geen recht doet aan het thema ‘kruispunten’: hier speelt de vraag wat de objecten zeggen over het heden. Levensgrote foto’s van ‘Sapeurs’ in flamboyante maatpakken – Congoleze pendanten van Europese dandy’s – hangen aan een rode wand. Swamy: „De oorspronkelijke bevolking pakte zeggenschap terug door zich eigen te maken wat ze waardevol vond.”

Arle Nkondani Mantsende (33) is een echte sapeur, van zijn Fedora hoed tot zijn Armani sokken. Brazzaville, Congo.

Foto Tariq Zaidi

Ook objecten uit drie andere collecties – houtsnijwerk uit Guinee, batik uit Indonesië en een schaduwpoppenspel uit Turkije – vullen het thema verder in. Op foto’s staan mannen met een Fez, een rode ronde hoed met een kwastje. „Maar de Fez is niet alleen een symbool van islamitische identiteit”, vindt Swamy. „Van origine is het een modernisering van de tulband.” Innovatie is ook te zien in het poppenspel: zo wordt met traditionele poppen ook een eigentijds verhaal verteld over een vuilnismonster dat vecht tegen afval in de zee.

Bitter

De derde ruimte gaat over de verzameling van de toekomst. In een video-installatie van Sarojini Lewis, getiteld ‘Why do you have a face like Sopropo?’ staat de sopropo, een bittere groente, symbool voor de fysieke impact van contractarbeid op migranten. „Vroeger zou je een gezellig tijdsbeeld van Paramaribo hebben laten zien, met een foto van iemand die sopropo koopt op de markt. Maar in de toekomst kan het verhaal van een object ook gaan over emoties en over het aanboren van herinneringen.”

Met een film over Rotterdamse bands met Kaapverdische en Caribische wortels worden kruisbestuivingen in de muziek uitgelicht. Foto’s en een blauwe deurpost tonen de spirituele betekenis van kleurgebruik op de Antillen. Documentairemaker Julie Ng maakt in een rood T-shirt met de tekst ‘Meer dan Babi Pangang’ een statement tegen stigmatisering van gemeenschappen met Aziatische roots.

„We hebben veel verschillende stemmen bij de samenstelling van de opstelling betrokken”, zegt Swamy. „Artiesten, modeontwerpers, muzikanten en prominente leden van de Rotterdamse gemeenschap dachten mee over hoe het museum in de toekomst kan verzamelen.”

Terug bij de entree sluit een vloerkleed met een tekst van spoken word-artiest Derek Otte de expositie af: ‘We missen hier en nu als we niet weten van her en der.’

Kruispunt Rotterdam is de semi-permanente tentoonstelling van het Wereldmuseum, te zien tot 2028. Ook nu in het Wereldmuseum: ‘Remix Rotterdam’, tot 4/1/21. Inl: wereldmuseum.nl