Recensie

Recensie Beeldende kunst

De kunstenaar als handdoekjesvouwer op een besmette cruise

Galerie In een korte film reflecteert Erik van Lieshout op de positie van de kunstenaar in het coronatijdperk. Hij leert zichzelf handdoekdiertjes vouwen.

Erik van Lieshout, Untitled, 2020 (verschillende technieken op papier, 180 x 320 cm).
Erik van Lieshout, Untitled, 2020 (verschillende technieken op papier, 180 x 320 cm). Courtesy the artist and Annet Gelink Gallery

Een aap, een olifantje of een enorme slak; op sommige cruises schijn je iedere dag je handdoek als een ander kunstig gevouwen creatuur terug te vinden in je hut. Tegen de verveling? Iedere dag op een cruise lijkt me hetzelfde, dan is het vast verfrissend als je handdoek iedere dag verrast.

Die handdoekdieren spelen een belangrijke rol in Art Blasé, de nieuwe film van kunstenaar Erik van Lieshout, nu te zien bij Annet Gelink Gallery in Amsterdam. Van Lieshout was voor corona uitbrak bezig met een film over luxe, de kunstmarkt en de positie van de kunstenaar. Hij reisde voor die film met een cruise naar Noorwegen, waar hij de handdoekbeestjes waarschijnlijk ontdekte. De première van die film werd door corona een jaar verschoven. In de galerie is nu als voorproefje met materiaal van dat project een lekker scherpe en actuele expositie gemaakt die een associatieve en (zoals altijd bij Van Lieshout) tikkeltje nerveuze bespiegeling biedt over de ongemakkelijke rol van de kunstenaar in het coronatijdperk.

Erik van Lieshout, Untitled, 2020 (verschillende technieken op papier, 40 x 42 cm). Courtesy the artist and Annet Gelink Gallery

Art Blasé

Voordat je de film te zien krijgt loop je eerst langs een wand met tekeningen op papier: Van Dissel, Rutte, Merkel en Von der Leyen tijdens persconferenties, maar ook een zwarte kraai en schetsen voor een mondkapje met ‘Art Blasé’ erop – anagram voor Art Basel, de gigantische internationale kunstbeurs die door corona dit jaar geannuleerd werd. De muur met tekeningen leest als een onrustig kunstenaarsdagboek van de vroege coronacrisismaanden. „Inspirerende maanden”, zei Van Lieshout eerder in NRC. Vervolgens zie je nog twee meterslange werken op papier van cruiseschepen opgebouwd uit meerdere lagen felkleurig plakplastic.

Lees ook dit zomeravondgesprek met Erik van Lieshout en Ellen ten Damme: ‘Ik denk iedere keer dat het níets is wat ik maak’

‘Covid-19 is in the towel’, schalt het uit de kelder. In de zes minuten durende film die daar te zien is gaat het over het gevaar van verspreiding van corona door cruises (groot virussymbool op de boeg, harde metalmuziek), het gaat over de lockdowns en over het mogelijke einde van de mondiale kunsteconomie. En het gaat over Van Lieshout zelf, die traint om handdoekdiertjes te vouwen.

Erik van Lieshout, still uit de film Art Blasé, 2020. courtesy the artist en Annet Gelink Gallery

Met de kunstige cruisehanddoekjes heeft Van Lieshout een fantastische metafoor te pakken: net als een cruise is onze planeet een min of meer afgesloten ruimte, waarbinnen het virus om zich heen grijpt. Wat is daar de rol van de kunstenaar? Iemand die zorgt voor afleiding? Luxe? Of is het iemand die de werkelijkheid herschikt – vouwt! – zodat die dragelijker wordt?

De ongemakkelijke positie van de artiest wordt benadrukt in een cartoon die kort in de film te zien is. Een kunstenaar staat naast het doek dat hij heeft geschilderd, ‘Help’ staat erop in grote letters. Een toeschouwer zegt: ‘Dit is het eerste werk van jou dat ik snap.’ Kunstenaar en toeschouwer zitten in hetzelfde precaire schuitje. Ze begrijpen elkaar. Maar wat heeft de kunstenaar nog te bieden?