Opinie

Kwetsbaar Jordanië is bang voor straf van Emiraten

Cartoonisten moeten op hun tellen passen in Jordanië. Zeker als ze kritiek hebben op een bevriend staatshoofd. Waarom, vraagt .

Dwars

Ja, alwéér dat (niet-)historische akkoord tussen Israël en de Verenigde Arabische Emiraten! Vandaag om de precaire situatie van Jordanië te belichten. Ik doe dat via de populaire cartoontekenaar Emad Hajjaj, die wegens zijn anti-Emiraatse spotprent werd gearresteerd, beschuldigd van het bespotten van een „zusterlijk” land en weer vrijgelaten na een storm van internationale kritiek. Hij moet nog voor de rechter komen.

Eerst even een zijweg: Hajjaj moet zich gelukkig prijzen vergeleken met die andere Jordaanse cartoonist, Nahed Hattar, die in 2016 zou terechtstaan wegens godslastering maar voor het Paleis van Justitie in Amman werd doodgeschoten. Hattar figureert in een aardig, nieuw boek, Joking about Jihad van Gilbert Ramsey en Moutaz Alkheder, dat ik zojuist voor u heb gelezen (pas op, het is geen moppenboekje!). Het kan wel, grappen maken over jihadisten – zelf doen ze het ook, blijkt in het hoofdstuk The Jihadi Sense of Humour – maar het is zaak uit te kijken. Zie de Mohammedcartoons waarmee de Deense krant Jyllands-Posten in 2005 en Charlie Hebdo door herpublicatie in 2006 moslimwoede over zich afriepen. De nieuwe herpublicatie door Charlie Hebdo afgelopen week leidde al tot protest in Pakistan.

De cartoon die de doodgeschoten Hattar op Facebook publiceerde dreef de spot met God zelf en ging dus nóg verder dan die van de Deense krant. Emad Hajjaj had als doelwit de Emiraatse sterke man Mohammed bin Zayed, een soort god in eigen land – op wie niemand kritiek mag hebben na zijn deal met Israël – maar toch van een andere orde dan God. Hajjaj maakt er geen geheim van wat hij van MbZ en zijn akkoord vindt. Hij tekent hem met vogelpoep op zijn gezicht in de vorm van een F35, het gevechtsvliegtuig dat MbZ zo graag als beloning wil.

Hajjaj is lang niet de enige in Jordanië die kritiek heeft op de Emiraatse normalisering met Israël die de Palestijnen in de kou laat. Een halfbroer van koning Abdullah, prins Ali bin Hussein, retweette een kritisch artikel van de Israëlische historicus Avi Shlaim samen met foto’s van MbZ met het woord ‘verrader’ eroverheen. De tweet werd verwijderd maar keerde zonder foto’s terug. Verscheidene ex-ministers en ex-legerofficieren toonden zich ook kritisch. De regering zelf was heel zuinig in haar reactie: nou ja ok, maar Israël moet het akkoord wel opvatten als aansporing om een eind te maken aan de bezetting; anders zijn we nog veel verder van huis. (Jordanië heeft in 1994 zelf vrede gesloten met het buurland, maar meer dan de helft van de bevolking is Palestijns en dat betekent dat Israël en de bezetting érg gevoelig liggen.)

Waarom hield de regering zich op de vlakte en werd Hajjaj opgepakt? Omdat de Emiraten zich onder MbZ steeds meer manifesteren als leiders van de Arabische wereld die in simpele termen van straf en beloning handelen. Jordanië wil niet het nieuwe Qatar worden, dat sinds 2017 onder zware druk staat zich aan Emiraats (en Saoedisch) dictaat te onderwerpen. Het is bovendien een arm land, zonder eigen energiebronnen, beetje arbeidsonrustig ook, dat afhankelijk is van internationale hulp en van het geld dat Jordaanse gastarbeiders in de Golfregio naar huis sturen. Stel je voor dat die met z’n allen naar huis worden gestuurd! Kan zomaar gebeuren. Jordanië moet ook uitkijken dat het Trump niet boos maakt, die jaarlijks meer dan 1,25 miljard dollar overmaakt. U weet hoe Trump is. Koning Abdullah zit gewoon klem.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.