Vreemdeling wordt als straf steeds vaker in isolatie geplaatst

Rapport De omstreden strafisolaties namen in vreemdelingendetentie de afgelopen jaren met 56 procent toe, aldus Amnesty en andere mensenrechtenorganisaties.

Vooral in Rotterdam worden veel vreemdelingen in strafisolatie geplaatst.
Vooral in Rotterdam worden veel vreemdelingen in strafisolatie geplaatst. Foto Koen van Weel/ANP

Vreemdelingen in detentiecentra worden steeds vaker gestraft door ze in een isoleercel te plaatsen of ze te isoleren in hun eigen cel. Ondanks herhaalde toezeggingen van het kabinet om het gebruik ervan te beperken, is het aantal strafisolaties in detentiecentra de afgelopen jaren – in absolute aantallen – met ruim 82 procent toegenomen. Waar drie jaar geleden 384 keer een vreemdeling geïsoleerd werd, gebeurde dat in 2019 in nog geen elf maanden 624 keer. Dat blijkt uit een rapport van mensenrechtenorganisaties Amnesty International, Dokters van de Wereld en Stichting LOS dat deze maandag verschijnt. Vreemdelingen worden onder meer geïsoleerd als zij zich misdragen.

De gemiddelde bezetting in de detentiecentra in Rotterdam, Zeist en op Schiphol steeg van 360 tot 420 vreemdelingen. In verhouding tot het aantal vreemdelingen dat vastzat, nam de inzet van strafisolatie met ruim 56 procent toe. Bijna al deze isolaties vonden plaats in Rotterdam, waar de meerderjarige mannen worden geplaatst. Wel brachten vreemdelingen gemiddeld per keer minder tijd door in isolatie: 4,5 in plaats van 6,9 dagen. De bevindingen zijn gebaseerd op cijfers van het ministerie van Justitie & Veiligheid, vrijgegeven na een Wob-verzoek dat toezag op de periode tot eind november 2019. Isolatie in de eigen cel wordt meegenomen in de cijfers. In de meeste gevallen wordt een vreemdeling dan 23 uur afgezonderd en kan hij maximaal 1 uur luchten.

Lees ook: Veertien dagen in een isoleercel ‘door een geintje’

Gevolgen verblijf isoleercel groot

De inzet van isolatie in vreemdelingendetentie is omstreden, omdat uitgeprocedeerde asielzoekers niet als veroordeelde een straf uitzitten, maar in afwachting zijn van uitzetting naar het land van herkomst. Bovendien toont onderzoek aan dat verblijf in een isoleercel verstrekkende gevolgen kan hebben. Het kan leiden tot suïcidale gedachten, zelfverminking, depressies, woedeaanvallen, hallucinaties en psychoses. Mensenrechtenorganisaties roepen al jaren op het gebruik van isoleercellen in gevangenissen zo veel mogelijk te beperken en in vreemdelingendetentie uit te bannen.

Een veel voorkomende reden voor strafisolatie, zo blijkt uit het rapport, is dat vreemdelingen hun cel of andere ruimtes „vervuilen” of zich „onacceptabel” gedragen tegen personeel. Een woordvoerder van de Dienst Justitiële Inrichtingen wil nog niet reageren op het rapport, maar zegt wel dat de „afgelopen jaren de populatie is veranderd, waardoor er vaker sprake is van agressie en overlast door vreemdelingen”. Het zou voornamelijk gaan om jonge mannen uit ‘veilige landen’ als Albanië en Marokko, die weinig kans maken op een verblijfsvergunning.

In ruim een kwart van alle strafisolaties is de reden dat een vreemdeling weigert in een gedeelde cel te gaan zitten. In februari riep de Nationale Ombudsman detentiecentra al op te stoppen met de isolatie van vreemdelingen die een meerpersoonscel weigeren. Volgens de Ombudsman is privacy „een fundamenteel recht” en voor asielzoekers extra belangrijk omdat zij vaak „veel meegemaakt” hebben en gestresst zijn. In 94 procent van de overtredingen beroept het bewakingspersoneel zich op strafisolatie. Andere sancties zoals geldboetes of het ontnemen van activiteiten worden nauwelijks ingezet.

Dolmatov

Naast het aantal disciplinaire straffen is in de centra ook het aantal ‘ordemaatregelen’ toegenomen; van 480 in 2017 naar 671 in de eerste elf maanden van 2019. Hierbij worden vreemdelingen veelal in observatiecellen met cameratoezicht geplaatst omdat zij dreigen met suïcide of anderszins een gevaar vormen voor hun eigen veiligheid. In 2013 pleegde de Russische asielzoeker Aleksandr Dolmatov suïcide in zijn cel in Rotterdam.

De fouten die gemaakt werden rondom Dolmatovs dood, vormden aanleiding voor een nieuw wetsvoorstel over vreemdelingenbewaring. Binnenkort debatteert de Tweede Kamer over een aanvulling op dit wetsvoorstel dat de directie van detentiecentrum Rotterdam de wettelijke bevoegdheid geeft een ‘lockdown’ in te stellen om onrust de kop in te drukken. Dan worden alle vreemdelingen, ongeacht of ze iets hebben misdaan, maximaal vier weken 23 uur per dag opgesloten. Volgens de opstellers van het rapport is zo’n lockdown een onnauwkeurig middel en kunnen alle vormen van isolatie „juist escalatie en agressie in de hand werken”.