Waarom het lastig wordt om iedere week te testen in verpleeghuizen

Verpleeghuizen Het kabinet wil dat bewoners en personeel in verpleeghuizen bij besmettingen wekelijks getest gaan worden.

In verzorgingshuis Nieuw Rijsenburgh, waar eerder dit jaar positief op corona werd getest, moeten zorgmedewerkers speciale pakken aan.
In verzorgingshuis Nieuw Rijsenburgh, waar eerder dit jaar positief op corona werd getest, moeten zorgmedewerkers speciale pakken aan. Foto Jeffrey Groeneweg/ANP

Het hele verpleeghuis wekelijks testen zodra er ook maar één Covid-besmetting op een afdeling is? In de ouderenzorg bestaat scepsis over de haalbaarheid van het plan dat het kabinet vorige week aankondigde. Nu al is het voor sommige verpleeghuizen lastig om medewerkers snel getest te krijgen, zegt bestuurder Conny Helder van branchevereniging Actiz. „Er is vertraging door de enorme vraag vanuit het onderwijs en de rest van de maatschappij.”

De testcapaciteit in Nederland is beperkt en steeds meer mensen laten zich testen op Covid-19. Alleen al afgelopen week lieten zo’n 180.000 mensen zich testen. GGD’s raakten overbelast, de wachttijden liepen op en het duurde soms vier dagen voor iemand een uitslag kreeg. Dat heeft grote gevolgen voor de ouderenzorg, zegt Helder. „Het geeft nu al gaten in de roosters. Medewerkers zitten soms dagen thuis in afwachting van een uitslag. Dat betekent dat andere mensen meer en langer moeten werken. Terwijl we het liefst met vaste medewerkers werken, omdat dat voor goede zorg en het herkennen van symptomen belangrijk is.”

Het virus was op z’n retour, maar is terug in de verpleeghuizen. Op ruim honderd verpleeghuizen werd afgelopen maand een besmetting met Covid-19 vastgesteld, blijkt uit de meest recente cijfers van het RIVM. Het beeld in de ouderenzorg is „redelijk stabiel”, maar „alertheid blijft geboden”, schreef de vereniging van specialisten ouderengeneeskunde Verenso vorige week. In de verpleeghuizen zijn ongeveer tweeduizend ouderen overleden; daarbuiten een veelvoud.

Lees ook: Het systeem loopt vast nu iedereen zich laat testen

Oud-Beijerland

Een van de recente uitbraken is vastgesteld in verpleeghuis Rembrandt in Oud-Beijerland; veertien ouderen en vijftien medewerkers raakten besmet. Hoe het virus is binnengekomen zoekt het verpleeghuis nog uit. „Het kan een bezoeker zijn, een personeelslid of een bewoner die net uit het ziekenhuis komt”, zegt directeur Nico de Pijper.

Zonder voorrang bij het testen voorziet de branche grote problemen in de zorg

Hij vertelt dat de hele afdeling ‘revalidatie’, waar dertig ouderen tijdelijk verblijven na bijvoorbeeld een val of operatie, is getest. „Het is erg spannend, een aantal bewoners én medewerkers testten positief zonder dat ze klachten hadden.” Tijdens de eerste besmettingsgolf, in maart en april, werden mensen zonder klachten niet getest en als gezond beschouwd, waardoor ze het virus makkelijk konden verspreiden.

Branchevereniging Actiz vindt dat zorgverleners voorrang moeten krijgen bij de GGD. Als dat niet snel geregeld wordt, voorziet Helder grote problemen in de continuïteit van de zorg. „Het verkoudheids- en griepseizoen staat voor de deur, onze vraag naar testen zal de komende weken enorm omhoog gaan.”

Het ministerie van Volksgezondheid onderzoekt momenteel of en hoe groepen als zorgverleners en leraren voorrang moeten krijgen, zegt een woordvoerder. Het departement zet vooral in op het snel uitbreiden van de algehele testcapaciteit, „zodat we de wachttijd voor iedereen terugdringen”. Voorrang geven aan zorgverleners is in de praktijk lastig te regelen, aldus de woordvoerder. „Dan moet de GGD speciale tijdstippen inplannen, wat de wachttijd over de hele linie langer kan maken.”

Als er op een locatie iemand besmet raakt, kan de verspreiding snel gaan. Dat bleek ook op een locatie van zorginstelling Humanitas in Rotterdam-Zuid, waar onlangs vijftien bewoners besmet raakten. Zij werden direct overgeplaatst naar een afdeling, waar zij geïsoleerd werden verpleegd. Ook in Rotterdam hadden lang niet alle positief geteste bewoners verschijnselen van Covid, constateert bestuursvoorzitter van Humanitas Gijsbert van Herk.

Besmet zonder klachten

Bij de eerste coronagolf in verpleeghuizen waren veel ouderen en medewerkers besmet zonder dat zij klachten hadden, bleek vorige week uit een onderzoek van hoogleraar acute ouderenzorg Bianca Buurman. Alleen bleven afgelopen voorjaar veel van deze asymptomatische besmettingen onzichtbaar, omdat in verpleeghuizen amper getest kon worden.

Het Outbreak Management Team (OMT) adviseerde daarom vorige week in verpleeghuizen massaal te testen. Zodra er één besmetting optreedt, zouden alle bewoners en medewerkers van een locatie wekelijks preventief getest moeten worden.

Preventief testen kan „zinvol” zijn, vindt Conny Helder, maar ze vraagt zich af hoe dit snel en efficiënt kan worden georganiseerd. „De minister kondigde dit met enig gemak aan, terwijl we problemen zien in de uitvoering bij de GGD’s en laboratoria.”

Bij Humanitas hebben ze ook hun twijfels. Niet vanwege problemen met het testen: de instelling is niet afhankelijk van de GGD en kan volop testen bij STAR, een commercieel lab. Maar Humanitas heeft een aantal grote locaties in Rotterdam met soms wel 250 cliënten. „Moet je die elke week allemaal testen?”, vraagt verpleegkundige en adviseur Julia Verkade zich af. Een coronatest is geen pretje voor ouderen met dementie, ervaart ze in de praktijk. „Niet alle cliënten willen het.”

Bestuursvoorzitter Van Herk denkt dat het testen gerichter kan. „Test een hele afdeling als je een besmetting hebt, dat doen wij hier al. Dit soort afwegingen moet je lokaal kunnen maken en niet landelijk opleggen.”

Bij woonzorgcomplex De Gooise Warande in Bussum probeerden ze het preventief testen na een uitbraak vorige week al uit. Dat ging best goed, zegt een woordvoerder van Vivium Zorggroep. „De bewoners konden zich vrijdag laten testen op vrijwillige basis, het merendeel gaf daar gehoor aan.” Momenteel zijn zeven bewoners en vier medewerkers besmet. „We blijven testen totdat we tien dagen coronavrij zijn.”