Opinie

Fundament onder internationaal recht gesaboteerd

Strafhof President Trump neemt sancties tegen de aanklager van het Internationaal Strafhof en diens medewerker. Hiermee wordt opnieuw een grens overschreden, stelt .
Illustratie Hajo

We hadden al leren leven met de mogelijkheid dat het Amerikaanse leger op de stranden van Scheveningen zou landen om Amerikaanse gedetineerden van het Internationaal Strafhof te bevrijden. Dit werd mogelijk gemaakt door de zogenoemde Hague Invasion Act, aangenomen onder George W. Bush in 2002. Maar dit leek vooral wapengekletter in retorische zin. Afgelopen juni ging president Donald Trump een stap verder: hij riep de noodtoestand uit om een buitengewone bedreiging van de Amerikaanse veiligheid en het buitenlandse beleid het hoofd te kunnen bieden.

Oorlogsmisdrijven

Dit betreft misdrijven begaan door de Taliban en de Afghaanse nationale strijdkrachten, maar ook mogelijke oorlogsmisdrijven begaan door de Amerikaanse strijdkrachten of de CIA. Dit laatste bevalt de Amerikanen natuurlijk niet. Immers: de Verenigde Staten zijn geen partij bij het Strafhof.

Juridisch gezien vindt dit onderzoek plaats op gezag van 123 soevereine staten, waaronder dus Afghanistan, die op grond van een verdrag het onderzoek naar en mogelijke vervolging van ernstige internationale misdrijven op hun grondgebied kunnen overlaten aan het Internationaal Strafhof. Alle staten hebben het recht om misdrijven gepleegd op hun grondgebied te vervolgen en te bestraffen, ook als deze door een uit een ander land afkomstige persoon is gepleegd. Zij kunnen dit dus ook overdragen aan een hiervoor ingesteld internationaal tribunaal.

Met een beroep op nationale soevereiniteit van de VS probeert Trump dus andere staten hun soevereiniteit om een tribunaal in te stellen te ontnemen. De rechters van het Strafhof hebben dit voorjaar bepaald dat dit onderzoek van de aanklager niet in strijd is met het Statuut van het Strafhof.

Lees ook:President Internationaal Strafhof over sancties VS: ‘Dit is een aanval op slachtoffers’

Iedereen die op enigerlei wijze betrokken is bij het onderzoek of de vervolging van Amerikaanse staatsburgers kan op een sanctielijst geplaatst worden, met als gevolg dat persoonlijke bezittingen in de VS worden bevroren en de toegang tot de VS wordt ontzegd (inclusief aan echtgenoot en kinderen).

Dit heeft een ongelimiteerde reikwijdte, van de rechters en de aanklagers van het Strafhof tot de koffiejuffrouw, de advocaat, de academische expert en de financiers van het Strafhof, onder wie dus ook vertegenwoordigers van de staten die partij zijn bij het Strafhof. Ook een advocaat die een persoon bijstaat die zijn of haar bezittingen geblokkeerd ziet, kan door de sancties worden getroffen. De betrokken personen worden op dezelfde sanctielijst geplaatst als van terrorisme verdachte personen.

Een stap verder

Hiertegen is internationaal scherp geprotesteerd, onder andere door tien leden van de Veiligheidsraad die partij zijn bij het Strafhof, de EU, en ook de Nederlandse regering heeft hiervan afstand genomen.

Met het op 2 september daadwerkelijk plaatsen van twee personen op de sanctielijst, de aanklager Fatou Bensouda en een naaste medewerker, Phakiso Mochochoko, is de Amerikaanse regering echter nog een stap verder gegaan. Dit is een klap in het gezicht van vele bondgenoten. Het raakt niet alleen verworvenheden op het gebied van mensenrechten, oorlogsrecht en internationaal strafrecht maar het wezen van het internationale recht. Dit mag niet ongehinderd passeren.

Ten eerste, omdat dit een signaal geeft dat onderdanen van een machtige staat gevrijwaard zouden kunnen worden van vervolging in andere landen, of namens hen door een internationaal tribunaal. In dit geval gaat het om mogelijke oorlogsmisdrijven, maar het is een kleine stap om ook voor andere misdrijven een uitzonderingspositie voor eigen staatsburgers te claimen en deze met vergelijkbare sanctie af te dwingen.

Dit is intimidatie die ongekend is in de internationale relaties

Presidenten van machtige staten als China en Rusland zullen dit met belangstelling volgen. Al was het maar om binnenlands iedereen die op enigerlei wijze ondersteuning geeft aan (medewerkers van) internationale organisaties op een sanctielijst te kunnen plaatsen.

Persoonlijk aangesproken

Ten tweede omdat het functioneren van internationale organisaties hiermee onmogelijk wordt gemaakt. Het is algemeen aanvaard dat medewerkers van deze organisaties niet persoonlijk aangesproken worden op handelingen die zij verrichten namens die organisatie. In juridische zin genieten zij vaak immuniteit. Het niet respecteren van de positie van dergelijke medewerkers is een vorm van intimidatie die ongekend is in de internationale relaties. De directeur-generaal van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) faalt in de ogen van Trump waardoor het coronavirus de nationale veiligheid van de VS in gevaar heeft gebracht. Waarom zouden ze hem niet ook op een lijst zetten, samen met medewerkers van de zo verfoeide WHO?

De beperkingen op het reizen naar de VS van medewerkers van het Strafhof zijn overigens ook in strijd met afspraken die de VS hebben met de Verenigde Naties over het toelaten van diegenen die voor hun werk bij de VN moeten zijn. Dit geldt in ieder geval voor Bensouda, die regelmatig in New York zal moeten zijn.

Ten derde omdat dit een onaanvaardbare inperking is van onder andere de vrijheid van meningsuiting. De dreiging betreft iedereen die diensten verleent aan het Strafhof, dus ook bijvoorbeeld een academicus die een expertopinie levert, een ngo die bijstand levert aan het verzamelen van bewijs in Afghanistan, of het slachtoffer dat een getuigenis geeft.

Met het plaatsen van Bensouda en Mochochoko op de sanctielijst is een grens overschreden. Het is een aanval op fundamenten van het internationaal recht. Onvoorwaardelijke steun aan het Internationaal Strafhof is nu geboden, ook al is er op dit instituut het een en ander aan te merken. We kunnen dit niet laten gaan in de hoop dat Trump niet wordt herkozen. Als dit een internationaal precedent schept, zal het heel wat meer moeite kosten om de gevolgen hiervan ongedaan te maken dan het kiezen van een andere Amerikaanse president.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.