'Corona, is dat niet gewoon een seizoensgriepje?’

Media Sinds de lockdown zijn er alternatieve media waar complotdenkers hun gang gaan, soms gesubsidieerd door de overheid.

De gemeente Amsterdam subsidieert Studio Salto om de „vrije mening” te stimuleren.
De gemeente Amsterdam subsidieert Studio Salto om de „vrije mening” te stimuleren. foto Bram Petraeus

„Kijk om je heen. Zie jij mensen dood neervallen?” Käthie Schene roert in haar smoothie op het terras van het Pleintheater in Amsterdam. „Nee toch? Maar op het nieuws horen we non-stop: coronadoden, coronadoden. Ja, dan ga je je wel afvragen: is dat hele corona niet gewoon een hele nare seizoensgriep?”

Het zijn vragen die „jij als mainstream journalist natuurlijk niet kunt stellen”, maar Käthie Schene gelukkig wel, op haar onlinezender RT Dutch. „Wij zijn gewoon wat kritischer.”

Een ‘platform voor alternatief nieuws’ noemt RT Dutch zichzelf. Schene, oud-medewerker van de Vrije Universiteit Amsterdam, runt het samen met oprichter en videomaker Dwight Sergio Samson. Met een eigen camera en een kanaal op Facebook en YouTube brengen ze verslag uit van de coronaprotesten. Sinds de lockdown in maart zijn er meerdere van dit soort alternatieve media ontstaan, die zich keren tegen maatregelen van de overheid en samenzweringstheorieën verspreiden over het virus. Een aantal van deze media wordt gefaciliteerd door de overheid.

Zo werkt RT Dutch al vier jaar samen met de Amsterdamse stadszender Salto, waar haar filmpjes worden uitgezonden. Salto wordt door de gemeente Amsterdam voor 870.000 euro per jaar gesubsidieerd om de „vrije mening” te stimuleren. Amsterdammers worden door Salto geholpen hun eigen kanaal in te richten voor de kabel, de ether en online. „En verder laten we je vrij om uit te zenden wat je wilt. Onverkort en ongecensureerd”, vermeldt de website van Salto. Daarmee zegt de omroep te zorgen voor een „waardevrije, democratische omgeving”.

Kwaadaardige plannen van Gates

Naast muziekzenders, kerken en etnische minderheidsgroepen, maken ook alternatieve media er gebruik van. Zo wordt Salto’s televisiestudio in Pakhuis de Zwijger iedere donderdag de hele dag gratis gebruikt door Café Weltschmerz. De gebruiker stemt er met het gebruik van de studio mee in dat de opnames beschikbaar zijn voor uitzending bij Salto. Het YouTubekanaal van Café Weltschmerz, al vijf jaar bezig, is tijdens de coronacrisis uitgegroeid tot hét platform voor complottheorieën over het virus. Er verschenen sinds de lockdown in maart al 165 video’s over corona, die regelmatig honderdduizenden kijkers bereiken.

Voornaamste duider van de corona-problematiek is oud-hoogleraar en voormalig NRC-journalist Karel van Wolferen. Hij schuift regelmatig bij Weltschmerz aan om uit de doeken te doen wat er schuilgaat achter deze „schijn-pandemie”. Het is miljardair Bill Gates „die deze pandemie heeft gekocht”. Door iedereen bang te maken voor het virus, zorgt hij ervoor dat iedereen zich zal laten vaccineren. „Wat Gates eigenlijk wil bereiken”, zegt Van Wolferen, is „dat er een soort tattoo van microdeeltjes met een vaccin kan worden ingespoten en dat straks de hele wereld, álle zeven miljard mensen, kunnen worden gevolgd bij wat ze aan het doen zijn.”

De vermeende kwaadaardige plannen van Gates worden regelmatig aangestipt in de video’s van Weltschmerz. Hetzelfde geldt voor het omstreden medicijn hydroxychloroquine, waarvoor huisarts Rob Elens reclame mag maken op de zender. Hoewel vaststaat dat het middel niet werkt en zelfs schadelijk kan zijn, claimt Elens dat het „93 procent” van de coronazieken geneest. Maar ja, van de overheid mag hij het niet verstrekken, want „we mogen niet genezen”, zegt Elens. „Ze willen iedereen vaccineren. Big farma!”, roept hij. Ook Weltschmerz-eindredacteur Max von Kreyfelt claimt voor de camera’s dat er al een geneesmiddel is voor Covid-19.

Dergelijke interviews lijken misschien iets voor de krochten van het internet, maar hebben onmiskenbaar invloed op het maatschappelijke coronadebat. Zo kreeg dansleraar Willem Engel, voorman van het latere Viruswaanzin, eind mei de kans zijn ideeën over Covid-19 bij Weltschmerz voor een breed publiek te ontvouwen. Hij werd uitgenodigd nadat Von Kreyfelt twijfelde aan de waarachtigheid van de coronamaatregelen door de uitspraken van onder meer Van Wolferen.

Begin van Viruswaanzin

Tijdens het interview bij Weltschmerz liet Engel zich negatief uit over vaccinaties en zei hij dat de coronamaatregelen niet bedoeld zijn om het virus te bestrijden, maar om de vrijheden van burgers te beknotten. „Ik kreeg er zoveel reacties op, dat filmpje ging zó viral. Toen dacht ik wow, oké, dit is dus echt. Ik had er een coherent verhaal van gemaakt”, zei Engel hierover in een eerder interview met NRC. Volgens zijn jurist en mede-oprichter Jeroen Pols vormde het Weltschmerz-interview het begin van Viruswaanzin. „In april had ik al een dagvaarding tegen de staat klaarliggen. Ik leurde ermee bij de horeca, het mkb en de luchtvaartsector, maar niemand durfde.

Lees hier een interview met Willem Engel: ‘Shit, ik ben politiek activist geworden’

Door het Weltschmerz-interview van Willem zagen we hoe groot het verzet tegen de coronamaatregelen werkelijk was en besloten we Viruswaanzin op te richten”, aldus Pols. „Steunbetuigingen en donaties stroomden daarna binnen.”

Ook RT Dutch laat bij voorkeur mensen aan het woord die de ‘officiële lezing’ over corona in twijfel trekken. Soms gaat het nog een stapje verder, bijvoorbeeld als ‘leiderschapstrainer’ Wouter Raatgever tijdens een interview de revolutie uitroept. Het leger moet premier Rutte en Jaap van Dissel „van hun bed lichten”, roept hij fel, want „deze mensen werken mee aan een criminele organisatie en dat is de WHO. Die worden geregeerd door de deep state”. De interviewer knikt gedurende het hele gesprek. Over WHO-directeur Tedros zegt hij: „Deze man had allang geëxecuteerd moeten worden in zijn land.”

Toch vinden Käthie Schene en Dwight Sergio Samson van RT Dutch niet dat zij complottheorieën verspreiden. „Wij geven alleen een podium aan een groep die zich niet gehoord voelt.” Daar rekent Samson zichzelf ook onder. Hij had een goede baan als salesmanager toen hij in 2015 op een manifestatie van antioverheidsbeweging Break the System belandde. „Ik zag een heleboel mensen die het met elkaar eens zijn en raakte geïntrigeerd hoe saamhorig iedereen was. Zo veel verschillende groepen op één podium.” Hij kwam er voor het eerst in aanraking met complottheorieën. „Ik sprak mensen die zeiden dat de aarde een hele andere vorm heeft, en dat 9/11 heel anders in elkaar steekt. Ik dacht: what the hell is dit? Er is nog een hele andere wereld naast de wereld die ik kende!”

Schene: „Een parallelle werkelijkheid.”

Samson: „Toen zag ik: er is hier een gat. En dat ga ik vullen.”

RT Dutch en Café Weltschmerz zijn niet de enige Salto-kanalen die corona-complotten verspreiden. Alwareness TV probeert het „bewustzijn van eenieder” te vergroten. In de uitzending van 25 augustus vertelt Pieter Stuurman, werkzaam als coach, dat de huidige pandemie is bedoeld om de hele wereld „onder slavernij” te brengen. „Men wil alle sociale structuren slopen. De mensheid in ontreddering brengen. Van daaruit moeten we de nieuwe ordening van het systeem omarmen. Hier leven ze al die jaren al naartoe”, aldus Stuurman. Wie ‘ze’ precies zijn, blijft de hele uitzending onduidelijk.

Begin juli waarschuwt ‘medisch researchjournalist’ Désirée Röver in Alwareness TV voor „kill Bill Gates”. Die zou betrokken zijn bij de productie van coronavaccins die permanente veranderingen aanbrengen in het dna. „Dan ben je dus niet meer wie je bent”, stelt Röver. Er is geen bewijs dat zogenoemde mRNA-vaccins, die mogelijk worden ingezet tegen Covid-19, het dna kunnen veranderen.

Net als café Weltschmerz prijst ook Röver hydroxychloroquine aan als geneesmiddel voor het coronavirus. De grootste vijand van de burger volgens Röver? „De overheid.”

Morsige kantjes

In het voorjaar schreef minister Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) in een brief aan de Tweede Kamer dat de „maatschappelijke stabiliteit” vraagt om een overheid die burgers van betrouwbare informatie over Covid-19 voorziet en misleidende boodschappen tegenspreekt. Volgens Ollongren zetten „alle overheidsorganisaties” zich hiervoor in. „Ook Nederlandse media en de internetdiensten dragen actief bij aan het ontkrachten van misleidende berichten”, schreef Ollongren.

Is het dan niet vreemd dat dergelijke complottheorieën worden verspreid door alternatieve media die, zonder de overheidssubsidie aan Salto, waarschijnlijk niet zouden bestaan? Mediadirecteur Willem Stegeman van de Amsterdamse stadszender zegt dat er altijd „morsige kantjes” zitten aan televisie via ‘public access’. Jaarlijks maken honderden organisaties en programmamakers gebruik van de faciliteiten van Salto. „Dan is het onmogelijk om aan de voorkant te controleren of alle content wel acceptabel is”, zegt Stegeman. RT Dutch is volgens Stegeman „een aparte vorm van burgerjournalistiek”. De mensen achter Alwareness TV betitelt hij als „charmante complotdenkers”.

Stegeman: „Café Weltschmerz neemt in het coronadebat een scherpe positie in, een beetje het lelijke jongetje in de klas. Dat zullen sommige mensen in het kabinet misschien niet prettig vinden, maar in Amsterdam mag dat. Omdat er soms ophef ontstaat over de corona-uitzendingen van Café Weltschmerz zal Salto wel extra monitoren of ze geschikt zijn voor uitzending op televisie.”

Stegeman noemt het een „schending van de journalistieke code” wanneer er via Café Weltschmerz „aantoonbaar onjuiste informatie” wordt verspreid, die wordt gebracht als „objectief nieuws”. Stegeman: „In het geval van Weltschmerz is volgens mij altijd duidelijk dat het om opinie gaat.” De mediadirecteur wijst erop dat diversiteit in het media-aanbod een groot goed is. „Wat is de prijs als je dit soort geluiden gaat onderdrukken? Dat wordt al snel gezien als een bevestiging van de bestaande complottheorieën en zal leiden tot een verharding van de opstellingen. Hou het zichtbaar en grijp in als mensen echt te ver gaan. Dat is het credo bij Salto.”