Opinie

Hun moraal en de onze: wie begrijpt de ratio van Poetin?

Poetins zegslui weten vandaag niet wat ze gisteren zeiden. De dubbele standaard is rationeel, weet . Machtsdoel heiligt de middelen.

Hubert Smeets

Steeds weer weet het Kremlin zichzelf in arglist te overtreffen. Oppositiepoliticus Aleksej Navalny heeft het ondervonden. De burgers van Wit-Rusland zullen het binnenkort ook merken.

Toen de Duitse bondskanselier Angela Merkel woensdag bekendmaakte dat Navalny volgens Berlijnse artsen tussen Tomsk en Omsk is vergiftigd met een novitsjokachtig zenuwgas, suggereerde Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov dat die aanslag onderweg van Omsk naar Berlijn was gepleegd, omdat er in Rusland „geen giftige stoffen aan het licht waren gekomen”. Dat in Omsk juist een „zeer gevaarlijke stof” was aangetroffen, zag hij voor zijn eigen gemak even over het hoofd.

Peskov, wiens dochter stage liep bij een geestverwant van Thierry Baudet in het Europees Parlement, is niet eens de meest groteske figuur. Maria Zacharova, de woordvoerder van Buitenlandse Zaken, kan er ook wat van. Volgens haar was er in Berlijn al „van tevoren een informatiecampagne voorbereid” tegen Rusland. En de Witrussische president Aleksandr Loekasjenko doet nu eveneens mee. Gisteren beweerde hij dat zijn geheime dienst had ontdekt dat de verklaring van Merkel een „falsificatie” was, zoals Moskou een dag eerder had beweerd.

Zelfs nog hogere dienaren van het Kremlin moeten zichzelf zo voor gek zetten. Twee weken geleden vond minister Sergej Lavrov van Buitenlandse Zaken nog dat de herverkiezing van president Loekasjenko „natuurlijk niet ideaal” was verlopen.

Dezelfde minister Lavrov zei afgelopen woensdag dat de protesten daartegen worden „geprovoceerd en gefinancierd vanuit Oekraïne” en dat er zich al „tweehonderd Oekraïense extremisten in Wit-Rusland bevinden”. Waarom hij die draai maakte? Simpel. Buitenlandse inmenging biedt een formeel alibi voor een Anschluss.

Lees ook: Zo werkt de informatieoorlog van Rusland

Andere Europese politici dan Merkel weten zich vaak geen raad met deze striptease met de waarheid. Ze pruttelen vooral. Dat is hun amper te verwijten. De moraal in het Kremlin komt namelijk voort uit een rationaliteit die in het naoorlogse Europa onbegrijpelijk is geworden. In Europa is de ratio dat je jezelf met een gifmoord of Anschluss isoleert. In het Kremlin heerst de ratio dat alle methoden geoorloofd zijn om de macht over Rusland te versterken.

Om die ‘dubbele standaard’ van het Kremlin te begrijpen, komt het pamflet ‘Hun moraal en de onze’ van vooroorlogse bolsjewiek Lev Trotski (1879-1940) van pas. Terwijl zijn eigen zoon onder verdachte omstandigheden in een ziekenhuis in Parijs zou sterven en in Moskou de stalinistische ‘terreur’ huishield, concludeerde Trotski dat politieke moraal geen verheven normen-en-waardenstelsel is, maar een product van concrete machtsverhoudingen.

Over de machthebbers in het Kremlin schreef hij: „De meerderheid van hen is, uit eerzucht of zucht naar gewin, tot elke laagheid bereid. In de hoge sfeer van persoonlijke belangen heiligt voor hen het doel ieder middel. Juist daarom verlangen zij een bijzondere moraalcode, die solide en duurzaam is, en tegelijkertijd voldoende elasticiteit bezit, zoals een paar goede bretels.”

Die bretels ogen grappig, maar in Minsk of Berlijn kunnen ze er niet om lachen.

Oost-Europa-expert Hubert Smeets werkt bij het kenniscentrum Raam op Rusland. Hij schrijft om de week met redacteur geopolitiek Michel Kerres over de kantelende wereldorde.