Reportage

In Winsum lijkt het nu wel op de PC Hooftstraat

Toerisme Het Groningse Winsum is door de ANWB uitgeroepen tot mooiste dorp van Nederland. De toeristen stromen nu toe. „Het overvalt ons allemaal.”

Volgens het ANWB-juryrapport is Winsum „een levendig dorp met heerlijke straatjes om doorheen te dwalen.”
Volgens het ANWB-juryrapport is Winsum „een levendig dorp met heerlijke straatjes om doorheen te dwalen.” Foto Kees van de Veen

In het Groningse Winsum verwachten ze de komende weken ‘de tweede golf’. Niet van coronabesmettingen, maar van toeristen. Bij miljoenen Nederlanders viel namelijk de Kampioen op de mat, het ledenblad van de ANWB waarin Winsum is verkozen tot mooiste dorp van Nederland. Wat is het effect daarvan op het dorp?

Op De Boog moeten fietsende Winsumers slalommen tussen de toeristen die verspreid op het bruggetje selfies maken van de karakteristieke huizen aan het Winsumerdiep. Bij de lunchtent staan vijf mensen te wachten op een plekje. En op de straathoeken hoor je Duitse en Engelse klanken. „Het overvalt ons allemaal”, zegt de geboren Winsumer Jan Bijsterveld (64) op een doordeweekse grauwe dag.

Nadat dertigduizend ANWB-leden hun favoriete dorp konden aandragen, koos de jury één winnaar. Winsum dus. „Een levendig dorp met de voorzieningen van een kleine stad, heerlijke straatjes om doorheen te dwalen […] en dat schitterende Winsumerdiep, een blauwe ader door de bebouwing”, staat in het juryrapport. Winsum is een dertiende-eeuws havendorp, waar de vele oude goedbewaarde karakteristieke gebouwen de bezoeker het gevoel geven een reis door de tijd te maken.

Een week voor de uitverkiezing lag het dorp er nog heel anders bij. Op de terrasjes was plek zat, na de lunch gingen sommige winkels al dicht en alleen wat wandelaars die het Pieterpad volgden pakten hun camera voor een foto vanaf De Boog.

„Maar nu lijkt het hier de PC Hooftstraat wel met al die drukte”, zegt Joop Veldhuis van de plaatselijke sportzaak. Meteen na de uitverkiezing begon hij met het bedrukken van tasjes, shirts én mondkapjes met de tekst ‘Winsum mooiste dorp van Nederland’. Hij boert er goed mee, inmiddels heeft hij zo’n driehonderd shirts verkocht. En sinds de uitverkiezing is de geboren Winsumer zelf ook anders naar het dorp gaan kijken: „Ik kende het dorp natuurlijk, maar zie nu ook wel dat het echt mooi is.”

Veel winkels leeg

Maar hoe anders was dat een paar jaar geleden? „Vier jaar geleden stond 35 procent van de winkelpanden leeg”, zegt Veldhuis. De gevolgen van de kredietcrisis waren zichtbaar in het dorp met ruim zevenduizend inwoners. Maar dankzij gemeentelijke subsidies en een actieve ondernemersvereniging is er nu nog maar één leeg pand. „En daar komt binnenkort ook een winkel in”, zegt Veldhuis.

Foto Kees van de Veen

Maar niet alleen zijn er winkels bijgekomen, ook heeft het dorp sinds een jaar achttien officiële dorpsgidsen. En die zijn sinds de uitverkiezing populair, zegt Bijsterveld, één van die gidsen: „Vorige week zaterdag deden we dertien rondleidingen op één dag.” De gebouwen die de toeristen nu bewonderen, waren in de jeugd van Bijsterveld veelal rijp voor de sloop. Het Winsumerdiep werd gebruikt als riool, de hervormde kerk was vervallen en ratten liepen door de arbeidershuisjes aan het water.

Lees ook: Ineens zit het altijd rustige noorden ‘bommetjevol’ met vakantiegangers

Dat er in een mensenleven veel kan veranderen, heeft ook nadelen zegt Bijsterveld lachend: „Vanochtend was mijn vaste plekje in het café voor het eerst bezet, door toeristen.” En door die toeristen hupt Bijsterveld op De Boog van de ene hoek de andere in, zodat hij afstand kan houden van de toeristen. „Als gids moet ik toch het goede voorbeeld geven.”

Eén ding is in Winsum altijd hetzelfde gebleven: iedereen kent en groet mekaar. Zelfs een voorbijsjokkende zwarte viervoeter krijgt een hartelijke begroeting van Bijsterveld: „Ha, Bo!”

Tussen de weilanden

Op nog geen halfuur rijden van Winsum ligt het wierdedorpje Niehove. Vorig jaar was dat nog het mooiste dorp van Nederland. Niet gekozen door een ANWB-jury, maar door de Elsevier. Het verborgen dorpje tussen de weilanden wordt geprezen om zijn oude kerkje bovenop de wierde, waaromheen karakteristieke boerderijtjes staan. Maar, zegt bewoner Fred Hendriks (68), „in tien minuutjes heb je het wel gezien”. In de jaren zeventig was het dorp bijna met de grond gelijkgemaakt om lucratieve landbouwgrond van te maken, vertelt Hendriks. Niehove was armoedig en vervallen, totdat één bewoner huizen begon op te kopen en in oude staat herstelde, er kwamen studenten en kunstenaars wonen.

Het Groningse dorp Niehove, dat in 2019 werd verkozen tot mooiste dorp van Nederland. Foto Kees van de Veen

Sinds die uitverkiezing vorig jaar is het druk in café-restaurant De Eisseshof, zegt eigenaar Husein Goudsmit. Waar voorheen alleen in de zomers een enkeling het dorp bezocht, is er nu het hele jaar aanloop. Hendriks is er blij mee, want dankzij de toeristen houdt het café zijn bestaansrecht: „Zonder Eisseshof is dit een doods dorp.”

Maar die toeristen brengen ook nadelen in het dorp dat Goudsmit beschrijft als „een schilderij van de oude Hollandse meesters uit de achttiende eeuw”. Zou je anno nu Niehove op het canvas vereeuwigen dan kan daar zomaar een camper op het kerkplein staan, of een rij caravans in de zijstraat. „Daar is een hoop geklaag over”, zegt Hendriks. „Want voor bewoners is er al nauwelijks parkeerplek.”

In Niehove staan de campers naast de kerk, in Winsum drommen toeristen op de brug en daar blijft het mogelijk niet bij in het normaal zo toeristluwe Groningen. Want het stadje Appingedam, met de beroemde hangende keukens boven het Damsterdiep, is dit jaar nog in de race voor de gemeente met het mooiste erfgoed.