Dit zijn de drie genomineerde boeken voor de Prinsjesboekenprijs 2020

Prinsjesboekenprijs Opnieuw zijn het drie onvergelijkbare boeken die zijn genomineerd voor de jaarlijkse PrinsjesBoekenprijs. De overeenkomst is dat zij relevant zijn en iets toevoegen aan het debat.

Foto: ANP

Een pamflet, een biografie en een onderzoek. Dat zijn de drie genomineerden voor de PrinsjesBoekenprijs die op vrijdag 11 september aan de vooravond van Prinsjesdag voor de achtste keer wordt uitgereikt. De driekoppige jury onder leiding van oud-Tweede Kamerlid Mark Verheijen (VVD) heeft uit 54 inzendingen via een longlist van tien titels drie verschillende genres voor de uiteindelijke nominaties geselecteerd. Het gaat om Witte schuld van Elma Drayer waarin zij krachtig stelling neemt tegen de wijze waarop in Nederland het identiteitsdebat wordt gevoerd. Ook genomineerd is Wim Kok, een leven op eigen kracht waarin Marnix Krop de eerste 56 jaar van de levensloop van de in 2018 overleden vakbondsleider en politicus beschrijft. En ten slotte is voorgedragen Het is oorlog maar niemand die het ziet, geschreven door onderzoeksjournalist Huib Modderkolk waarin hij laat zien hoe geheime diensten door middel van de digitale snelweg de persoonlijke levenssfeer steeds verder binnendringen.

De boeken zijn ‘onvergelijkbaar’ geeft juryvoorzitter Verheijen toe. Maar dat probleem doet zich elk jaar voor. Het begrip ‘politiek boek’ wordt ruim genomen. In de kern komt bij de jury de afweging erop neer of een boek „relevant” is en „iets toevoegt aan het debat”, zegt Verheijen. Los daarvan speelt ook de schrijfstijl een rol.

Politieke spel

Bij de PrinsjesBoekenprijs waar een geldbedrag van 2500 euro aan is verbonden, gaat het om boeken die het voorbije parlementaire jaar, dat op 1 juli eindigt, zijn verschenen. Volgens de juryvoorzitter zijn er dit keer weinig boeken ingezonden die het ‘politieke spel’ beschrijven. Veel boeken hadden beleid als onderwerp. Met een verkiezingsjaar in aantocht verwacht Verheijen wel weer meer boeken die ingaan op, zoals dat onder politicologen heet, de ‘horse race’.

Is er eigenlijk nog wel een markt voor het Nederlandse politieke boek? „Zeker”, zegt Job Lisman van uitgeverij Prometheus die al veel boeken bekroond zag worden en dit jaar met drie boeken prominent aanwezig is op de longlist van tien. „Politieke boeken maken een wezenlijk onderdeel uit van ons fonds”, zegt hij. „Het zijn zeker niet allemaal bestsellers, maar gemiddeld worden er zo’n 2500 exemplaren van een titel verkocht”. En altijd zijn er uitschieters. Van Herman Tjeenk Willinks bij Prometheus uitgegeven Groter Denken, Kleiner Doen, de winnaar van de PrinsjesBoekenprijs van vorig jaar werden 25.000 exemplaren verkocht.

Op 9 september interviewt NRC-redacteur Lamyae Aharouay de genomineerden tijdens de Avond van het Politieke boek bij boekhandel Paagman aan de Frederik Hendriklaan in Den Haag.

1. Elma Drayer: Witte schuld


Elma Drayer: Witte schuld. Over identiteitspolitiek. Atlas Contact, 189 blz. € 15,-.

Het identiteitsdebat is een terugkerend onderwerp in de columns die journaliste Elma Drayer sinds 2015 voor de Volkskrant schrijft. Eerder deed zij dat bij dagblad Trouw. Zij bundelde en ordende haar gedachten in een boek. ‘Ik zie in het huidige debat te veel dat me te weinig bevalt’, schrijft Drayer in haar voorwoord. Vervolgens zet ze in tien hoofdstukken in haar bekende polemische, compromisloze stijl uiteen waaraan het volgens haar schort in de discussie over identiteit.

De licht ontvlambare onderwerpen passeren allemaal: Zwarte Piet, beladen woorden als blank of slaaf, musea en hun omgang met het koloniale verleden etc.

Zij keert zich fel tegen het groepsdenken in de identiteitsdicussie. ‘Tamboeren op groepskenmerken houdt de ongelijkheid alleen maar in stand.’.

In een bespreking voor NRC noemde Jamal Ouariachi haar boek een ‘uitstekend geschreven overzicht van een belangrijk maatschappelijk debat.’

Maar hij miste in het boek wel het antwoord op de vraag waarom identiteitspolitiek blijkbaar zo’n aantrekkingskracht geniet. ‘De naam Gloria Wekker komt vele malen voorbij, vaak met rare citaten uit interviews, maar haar wetenschappelijke denkbeelden, zoals onder meer gepresenteerd in haar boek Witte onschuld, worden nauwelijks inhoudelijk of methodologisch geanalyseerd.’

Elma Drayer: Witte schuld. Over identiteitspolitiek. Atlas Contact, 189 blz. € 15,-.

2. Marnix Krop: Wim Kok. Een leven op eigen kracht

Prometheus, 524 blz. € 34,99

De biografie is pas op de helft maar toch al genomineerd. Marnix Krop heeft sinds het verschijnen van het eerste deel van de biografie van Wim Kok overwegend lovende recensies gekregen.

Het probleem voor biograaf Krop was dat hij werd overvallen door de dood van Kok. Voor zijn project voerde hij zestien gestructureerde gesprekken met de oud-vakbondsleider en oud- PvdA-politicus, maar hij was pas bij het begin van zijn premierschap aangeland toen Kok ziek werd en de interviews stopten. Dat deed Krop besluiten de biografie op te splitsen.

Deel 1 beschrijft de vakbondsman Wim Kok die een belangrijke rol speelde bij het vormgeven van de sociaal-economische overlegcultuur in de jaren zestig en zeventig. Maar ook de persoonlijke noot ontbreekt niet. ‘Zes dagen per week ging Wim met de tram naar zijn werk met een trommeltje boterhammen voor de lunch in zijn tas’, zo wordt de jonge, net bij de Bouwbond aangestelde Kok getypeerd.

Halverwege het boek transformeert Kok als opvolger van PvdA-leider Joop den Uyl van vakbondsman in politicus. Het zullen moeilijke jaren worden; voor Kok en voor de PvdA. Krop is niet bang om de fouten van zijn hoofdpersoon te benoemen. Succes zal Kok pas boeken als aanvoerder van twee paarse kabinetten. Maar die geschiedenis volgt pas in Deel 2.

Marnix Krop: Wim Kok. Een leven op eigen kracht. Deel 1. Voor zijn mensen 1938-1994.

3. Huib Modderkolk: Het is oorlog maar niemand die het ziet

Journalist Huib Modderkolk is naar eigen zeggen een alfa-jongen. Hij is gebruiker van het internet en van sociale media, maar hoe het allemaal werkt is voor hem een raadsel. Wás een raadsel. Zijn plan om te onderzoeken hoe het digitale speurwerk van geheime diensten zich verhoudt tot de privacy van burgers maakte hem toch in zekere zin deskundige. Zijn zoektocht naar de werkwijze van geheime diensten en hoe ver zij in het persoonlijk leven kunnen doordringen is de basis van zijn vorig jaar september verschenen boek dat lange tijd op bestsellerlijsten heeft gestaan.

Ongetwijfeld heeft de apocalyptische titel hieraan bijgedragen, maar het is ook de spannende stijl waarin het geschreven is. En dan was er natuurlijk nog het kort geding dat de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst in de aanloop naar de publicatie van het boek tegen Modderkolk had aangespannen. Bepaalde operaties zouden te gedetailleerd zijn beschreven waardoor personen in gevaar konden komen, betoogde de AIVD met succes bij de rechter. Hij moest passages veralgemeniseren. Het zal de lezers nauwelijks zijn opgevallen.

De boodschap van Modderkolk is dat er veel meer over ‘ons’ doen en laten bekend is of kan worden dan we beseffen. De kritiek in NRC op het boek was dat de dilemma’s zich opstapelen, zonder een begin van oplossingen.

Huib Modderkolk: Het is oorlog maar niemand die het ziet. Podium, 272 blz. € 20,99