Alles draait om loonoffer bij KLM

Luchtvaart Overleg tussen KLM en de vakbonden over bezuinigen vanwege de coronacrisis verloopt moeizaam. En Financiën is er ook nog.

Schiphol, vorig jaar. Bij de bezuinigingsoperatie van KLM zouden alle werknemers vanaf modaal salaris moeten inleveren, waarbij het loonoffer oploopt en de piloten hun salaris het meest zien dalen.
Schiphol, vorig jaar. Bij de bezuinigingsoperatie van KLM zouden alle werknemers vanaf modaal salaris moeten inleveren, waarbij het loonoffer oploopt en de piloten hun salaris het meest zien dalen. Foto Peter Hilz

Slechts één vakbondsbestuurder heeft het gezien, het document met de precieze afspraken tussen het ministerie van Financiën en de KLM-directie over de staatssteun van 3,4 miljard euro voor KLM. Gertjan Tommel van vakbond De Unie tekende een geheimhoudingsverklaring: als hij uit de zogenoemde term sheet citeert, moet hij een boete van 10.000 euro betalen.

Andere bondsbestuurders, Kamerleden en journalisten willen het document ook graag inzien, zonder dreigende boete. De voorwaarden die Financiën aan KLM stelt, staan weliswaar in een brief aan de Tweede Kamer, maar de bron blijft geheim vanwege „bedrijfsgevoelige informatie”.

Tommel: „Door alle geheimzinnigheid rond die term sheet denkt iedereen dat er meer in staat dan erin staat. Ik heb niets gelezen dat de geheimzinnigheid verklaart. Met dit gedoe maken Financiën en KLM de zaak alleen maar moeilijker.”

‘De zaak’ is het overleg tussen KLM en acht vakbonden (vijf voor grondpersoneel, twee voor cabinepersoneel, één voor piloten) over de ingrijpende verandering die KLM doormaakt vanwege de coronacrisis. In de loop van volgend jaar moet het aantal voltijdsbanen van KLM Groep, inclusief Transavia, van 33.000 terug naar 28.000. Bonden en ondernemingsraad overleggen met de directie over een sociaal plan. Dat moet op 1 oktober uitmonden in een herstructureringsplan, dat KLM dan ter goedkeuring voorlegt aan Financiën. Goedkeuring is een voorwaarde voor het ontvangen van steun.

Eind augustus begon het overleg tussen bonden en KLM, deze donderdag wordt het voortgezet. Van voortgang is nauwelijks sprake, melden betrokkenen. Er is veel ergernis: bij KLM over de moeite die het kost om afspraken te maken, bij Financiën over het openbaar maken van een gesprek met bonden op het ministerie, tussen de bonden onderling omdat hun belangen uiteenlopen. Slechts over één ding is iedereen het eens: er staat veel op het spel.

Gedwongen ontslagen

Verrassend genoeg is het banenverlies niet het moeilijkste punt in de onderhandelingen, zeggen bondsbestuurders. Door tijdelijke contracten niet te verlengen en een vrijwillige vertrekregeling verlaten duizenden werknemers KLM. Het aantal gedwongen ontslagen blijft waarschijnlijk beperkt. De uitdaging wordt de mismatch: omscholing naar een andere functie binnen het bedrijf is mooi, maar niet altijd haalbaar.

Het echte pijnpunt tussen bonden en KLM gaat over de arbeidsvoorwaarden van de achterblijvers. En dan met name over de invulling van de door Financiën opgelegde kostenbesparing van 15 procent die KLM moet realiseren om de concurrentiepositie te verbeteren.

Alle werknemers met een inkomen vanaf modaal (36.500 euro bruto) moeten inleveren op hun arbeidsvoorwaarden. Voor dit loonoffer geldt een staffel: wie meer verdient, levert meer in. Tot twee keer modaal is het minstens 10 procent, vanaf drie keer modaal minstens 20 procent.

Grote vraag is hoe dwingend deze eisen door Financiën zijn opgelegd aan KLM. Minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) spreekt over ‘piketpaaltjes’, de bonden noemen het een ‘dictaat’. Is de staffel een idee van Financiën of van KLM? Is het een suggestie of een eis? Hoeveel speling hebben KLM en bonden om ervan af te wijken?

Een belangrijk twistpunt in de moeizame driehoek Financiën-KLM-bonden is een motie die begin juli door vrijwel de hele Tweede Kamer is aangenomen. Alleen de VVD stemde tegen. De motie van SGP en CDA verzoekt de regering „er bij KLM op aan te dringen dat werknemers met een inkomen tot anderhalf keer modaal zo veel als mogelijk worden ontzien bij de herstructureringsplannen”.

FNV, CNV, FNV Cabine en VNC, bonden met veel leden die tot anderhalf keer modaal verdienen, willen dat KLM de motie uitvoert. De staffel vinden ze prima. De overige bonden, met beter verdienende leden, willen dat de pijn gelijk wordt verdeeld, vanaf modaal. Vooral pilotenbond VNV is fel gekant tegen de staffel.

Principiële zaak

KLM houdt vast aan de ondergrens bij modaal, zegt een woordvoerder, „totdat de overheid de voorwaarden aanpast of de overheid met een andere invulling genoegen neemt”. Financiën past de eisen niet aan, blijkt desgevraagd. „Het is aan de onderneming om, samen met de bonden, handen en voeten aan de afspraken te geven. Daarbij moet ook gekeken worden naar wat redelijk en haalbaar is.”

Voor de bonden gaat het om een principiële zaak: werknemers en hun vakbonden hebben het wettelijk vastgelegde recht om zelf te onderhandelen over loon en arbeidsvoorwaarden. Zes bonden, onder aanvoering van de VNV, hebben daarom bij de Europese Commissie een klacht ingediend tegen het steunplan voor KLM. Ze hebben nog geen antwoord ontvangen.

Wel publiceerde de Europese Commissie dinsdag de onderbouwde goedkeuring van het steunplan voor KLM, na formele instemming op 13 juli. In het besluit worden de 15 procent kostenbesparing en staffel niet genoemd, terwijl andere voorwaarden wel expliciet worden vermeld.

Europarlementariër Agnes Jongerius (PvdA) heeft woensdag vragen gesteld aan de Commissie. Jongerius licht toe: „Het negeren van de vakbonden is in strijd met het Europees Sociaal Handvest en het Handvest van de grondrechten van de EU. Ik wil weten of de Commissie bij staatssteun alleen naar mededinging kijkt, of ook naar arbeidsvoorwaarden.”

Tommel van De Unie: „Het sociaal plan over de banen krijgen we wel rond voor 1 oktober. Een akkoord over inleveren van arbeidsvoorwaarden gaat langer duren.”