Opinie

Russische interventie in Wit-Rusland is al een feit

Oost-Europa Poetin staat klaar om in te grijpen in Wit-Rusland. Het Westen kan niet wegkijken, zoals bij Oekraïne. Alleen een ‘big stick’-beleid kan het tij keren, betoogt
Alexandr Loekasjenko (links) begroet Vladimir Poetin in november 2017 in de Wit-Russische hoofdstad Minsk.
Alexandr Loekasjenko (links) begroet Vladimir Poetin in november 2017 in de Wit-Russische hoofdstad Minsk. Foto Tatyana Zenkovich / AP

Vladimir Poetin heeft in het verleden op kristalheldere wijze duidelijk gemaakt dat hij de voormalige lidstaten van de Sovjet-Unie beschouwt als ‘nabij buitenland’, hetgeen betekent dat hij deze inmiddels soevereine leden van de internationale gemeenschap niet de vrijheid gunt om hun samenleving naar eigen inzicht in te richten en zelf te bepalen welke relaties zij met hun buurstaten wensen te onderhouden.

Wanneer deze soevereine landen dreigen een onafhankelijke koers te varen grijpt Poetin in, hetzij met geweld, hetzij met economische sancties, hetzij met cyberaanvallen of met een combinatie van deze illegale middelen. Georgië, Moldavië, OekraÏne, de Baltische staten en Wit-Rusland kunnen hierover meepraten.

Voor elk ‘nabij buitenland’ heeft Poetin zijn specifieke giftige mix van ingrijpen klaarliggen. Binnenslands heeft Poetin ook zijn gifmengers paraat. De vergiftiging van oppositiepoliticus Aleksej Navalny staat niet op zichzelf. Vele opposanten gingen hem voor.

De reactie van de internationale gemeenschap is zowel ten aanzien van de Russische interventies in het buitenland als bij het onderdrukken van de geweldloze binnenlandse oppositie extreem terughoudend. Het blijft bij woorden.

Hetzelfde geldt, overigens, voor het optreden van de Volksrepubliek China en de Islamitische Republiek Iran. Op het bedreigen van het democratische Taiwan en het ingrijpen in het autonome Hong Kong volgen meestal slechts lauwe reacties.

De voorstanders van een Europees isolationisme denken dat het kwaad ons bespaard blijft wanneer wij wegkijken en ons nergens mee bemoeien. Zij verdedigen de stelling dat Poetin gedwongen werd in Oekraïne in te grijpen vanwege Europese bemoeienis met de Maidan-opstand tegen de Russische pion Viktor Janoekovitsj

Onhoudbaar

Niets is minder waar. President Janoekovitsj werd door het Oekraïnse parlement afgezet toen zijn repressieve en corrupte regime volstrekt onhoudbaar was geworden door massaal en vreedzaam protest, niet alleen op het Maidan-plein in Kiev, dat ik zelf mocht meemaken, maar in geheel Oekraïne.

Lees ook: Hoe de Maidan-opstand Europa schokte – en hoe het daar bij bleef

Indien de VS, de EU en andere vrije landen Poetin achter gesloten deuren te verstaan hadden gegeven dat ingrijpen in Oekraïne zou leiden tot uitsluiting van Rusland van het internationale kapitaalverkeer en het blokkeren van de gaspijpleiding Nordstream 2 zou Poetin nooit hebben ingegrepen.

Een democratisch Oekraïne zonder Russische interventie zou niet tussen Oost en West hebben hoeven te kiezen, maar had ook met Rusland goede betrekkingen kunnen onderhouden. Hiermee had Poetin zijn gezicht kunnen behouden.

Hij werd echter niet in smoked filled rooms geconfronteerd, maar kon zijn gang gaan met het sturen van de beruchte ‘groene mannetjes’ (niet herkenbare Russische troepen) naar de Krim en het inzetten van Russische reserve-eenheden in de Oekraïnse Donbas, die zich uitgaven voor lokale opstandelingen. Hiertoe had hij al lang besloten voordat één Europese vlag op het Maidanplein verscheen en één buitenlandse gast aldaar had gesproken.

Russische interventie

Wanneer wij de focus op Wit-Rusland leggen dan is de Russische interventie reeds een feit. De geschiedenis herhaalt zich. Poetin heeft een moeizame relatie met overlevingskunstenaar Alexandr Loekasjenko, die ondanks het Unieverdrag dat hij met Rusland sloot, de Europese Unie, de VS en Rusland de afgelopen 26 jaar tegen elkaar wist uit te spelen.

In zoverre is er een zekere gelijkenis tussen Viktor Janoekovitsj en Alexandr Loekasjenko. Alles is geoorloofd om politiek te overleven. Voor Poetin is Loekasjenko net als Janoekovitsj een ‘nuttige idioot’ (Lenin dixit), die slechts zo lang relevant is als hij Ruslands belangen dient, of niet in de weg staat.

Poetin besloot al tot interventie in Oekraïne voor één Europese vlag op het Maidanplein verscheen.

Poetin kan ook zaken doen met andere vertegenwoordigers van het regime in Minsk of met andere Rusland welgezinde krachten. ‘Groene mannetjes’ zijn uit voorraad leverbaar. Loekasjenko dient nu nog de Russische belangen omdat hij Rusland om steun heeft verzocht bij het neerslaan van de geweldloze demonstraties, die zich concentreren rond Svetlana Tichanovskaja.

Wegkijken

Poetin heeft al gemeld dat hij politie-eenheden heeft gemobiliseerd om Loekasjenko bij te staan „mocht de situatie uit de hand lopen”.

De isolationisten in de vrije wereld zullen weer stellen dat wij moeten wegkijken omdat wij anders Poetin uitnodigen in te grijpen, maar op basis van de ervaring in Oekraïne moet de vrije wereld nu Poetin wel te verstaan geven dat hij zijn vingers zal branden bij een interventie.

De vrije oppositie in Wit-Rusland opereert zeer weloverwogen door slechts democratische verkiezingen en het vrijlaten van alle politieke gevangenen te eisen, slechts met de rood-witte vlaggen te zwaaien, niet om buitenlandse solidariteit te vragen en zich neutraal tegenover Rusland op te stellen. Voor de EU en de VS geldt, naar de woorden van voormalige Amerikaanse President Theodore Roosevelt: „Speak softly and carry a big stick”. Ofwel: laat diplomatie gepaard gaan met een geloofwaardige militaire dreiging.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.