Hof: door Snowden onthuld NSA-sleepnet was illegaal

Verenigde Staten Spionagedienst NSA sloeg telefonische metadata van Amerikanen op, onthulde klokkenluider Snowden. Die spionage was illegaal.

Klokkenluider Edward Snowden.
Klokkenluider Edward Snowden. Foto AP

Het binnenlandse surveillanceprogramma van de Amerikaanse spionagedienst NSA dat in 2013 bekend werd dankzij onthullingen van klokkenluider Edward Snowden, was illegaal. Dat heeft het hof van beroep in San Francisco woensdag geoordeeld. Met het omstreden sleepnetprogramma werd op grote schaal telefonische metadata (wie belt waar en hoelang met wie) van Amerikaanse burgers verzameld.

NSA-contractant Snowden stal in 2013 informatie over dit en andere NSA-programma’s en bracht dat via de kranten The Guardian en The Washington Post naar buiten. Hij legde zo bloot dat diensten op basis van een te ruime interpretatie van de Patriot Act (ingesteld in reactie op ‘11 september’) ook gegevens van Amerikaanse burgers verzamelden. Het federale hof heeft nu bepaald dat dit in strijd was met de Wet op buitenlandse inlichtingensurveillance (FISA) en waarschijnlijk ook met de grondwet.

Veiligheidsdiensten en de regering-Obama noemden de binnenlandse spionage nodig in de strijd tegen terreurdreiging in eigen land. Functionarissen wezen daarbij de laatste jaren vooral op de veroordeling, in 2013, van vier mannen uit San Diego. Zij zouden dankzij het programma van de NSA opgepakt en veroordeeld hebben kunnen worden voor steun aan moslimextremisten in Somalië.

Woensdag stelde het hof dat die bewering „niet strookt met het vertrouwelijke dossier” in die zaak. Het viertal blijft wel vastzitten, omdat er voldoende overig bewijs tegen hen is.

De uitspraak heeft daarmee weinig onmiddellijke gevolgen. Het programma zelf werd in 2015 al stopgezet en ook zijn opvolger werd uiteindelijk beëindigd. De Amerikaanse burgerrechtenunie ACLU, een van de klagende partijen, noemde de uitspraak „een zege voor onze privacyrechten”.

Onduidelijk is wat de uitspraak voor Snowden betekent. Hij vluchtte, voordat hij het programma onthulde, naar Hongkong om vervolging in de VS te ontlopen. Na een tussenstop in Moskou kreeg hij asiel in Rusland, waar hij nog verblijft. Zijn partner is inmiddels overgekomen en hij mengt zich ook in zijn ballingsoord via internet nog volop in het mondiale debat.

Op Twitter reageerde hij: „Ik had nooit kunnen denken dat ik in mijn leven nog zou meemaken dat onze rechtbanken de activiteiten van de NSA als onwettig veroordelen, en mij in dezelfde uitspraak erkenning geven voor het ontmaskeren ervan. En toch is die dag aangebroken.”

President Trump, die Snowden eerder aanmerkte als een „verrader” en „spion die geëxecuteerd zou moeten worden”, zei vorige maand dat hij Snowden mogelijk gratie wil verlenen, zodat hij terug kan komen naar de VS. Die suggestie leek vooral ingegeven door Trumps eigen gespannen verhouding met de inlichtingenwereld.