Opinie

Niet Satan houdt ons voor de gek, maar onze naïviteit

Maxim Februari

Natuurlijk is vaccinatie niet veilig. Net zo min als het 5G-netwerk. Of paracetamol. Althans, zulke fenomenen zijn niet volmaakt veilig, ze leveren risico’s op, zij het risico’s die de samenleving blijkbaar aanvaardbaar vindt. Zolang risico’s en schade onder de limieten blijven die ze ervoor heeft opgesteld, is de samenleving tevreden. Als individu ben je echter nooit absoluut zeker.

Neem NRC Handelsblad. Opeens haalt de krant zich in het hoofd dat sommige paracetamol uit China vervuild is en onveilig: er zit een kankerverwekkende stof in. Daarop verklaren de minister en de apothekersorganisatie het gebruik van de paracetamol wel degelijk veilig. De inname van de kankerverwekkende stof blijft namelijk bij normaal gebruik „ver onder de toelaatbare hoeveelheid”. De limiet van 34 microgram per dag is gebaseerd, lees ik, op „het theoretische risico dat één persoon extra kanker krijgt per 100.000 mensen die hun leven lang iedere dag de maximale dosering paracetamol gebruiken”.

Is het nepnieuws van de krant? Een complottheorie over gevaarlijke pillen uit China? Als je vriendelijk bent, kun je zeggen dat de krant zich geen knollen voor citroenen wil laten verkopen en daarom enigszins prematuur alarm slaat. Vervolgens wordt een procedure afgewerkt, er komt een College ter Beoordeling van Geneesmiddelen aan te pas en een Inspectie, er is een limiet, en zo loopt alles uiteindelijk met een sisser af. Toch blijft er wel degelijk een héél, héél, héél klein risico op het krijgen van kanker.

Op dit moment willen de meeste mensen ter wereld zich net als NRC geen knollen voor citroenen laten verkopen. Men slaat dus veel prematuur alarm; over medicijnen, vaccins, virussen. Maar anders dan in het geval van de krant is er helaas geen overeenstemming over de procedure om die alarmberichten te controleren, geen debat over limieten, geen inspectie die door iedereen wordt vertrouwd. Het gevolg daarvan is dat het oordeel over veiligheid een kwestie van lifestyle wordt. Je bent een antivaxer of je bent geen antivaxer. Je bent een 5G-gekkie of je bent geen 5G-gekkie.

Het rare gevolg van die lifestyle-benadering is nu dat in mijn omgeving opeens heel wat mensen voor bepaalde ontwikkelingen zijn, alleen om er maar niet tegen te zijn. Zo sla je alle vragen over die je als verstandig mens moet stellen.

Neem het voorbeeld van het 5G-netwerk. Het oogt complotdenkerig om daar vragen over te stellen, maar het is wel waarschijnlijk dat het risico’s oplevert. Althans, de Wereldgezondheidsorganisatie heeft zorgen geuit, wetenschappers en artsen hebben in 2018 om een moratorium gevraagd. En grappig genoeg lees ik een pro-5G-stuk van een fysicus die het netwerk zelf niet ‘veilig’ noemt maar ‘(bijna) absoluut veilig’. The Science Of Why 5G Is (Almost) Certainly Safe For Humans. Het is typerend voor de wetenschappelijke discussie op dit punt: veel zekerheid is er niet.

Laten we aannemen dat er een risico is. Wanneer vindt de samenleving dat risico aanvaardbaar? Dit is geen wetenschappelijke, maar een maatschappelijke vraag, die je gezamenlijk moet beantwoorden. Hoe verdeel je de kosten en baten? Wordt door de industrie alvast een fonds gecreëerd om straks degenen schadeloos te stellen die toch ziek blijken te zijn? Hoe meet en weeg je de risico’s, en wie vertrouw je daarmee?

En dan de security-vragen: door wie laat je het netwerk aanleggen? Het Chinese bedrijf Huawei wordt door Nederland niet expliciet uitgesloten, schrijft het voormalig hoofd van de Militaire Inlichtingendienst in Elsevier. „Het levert veiligheidsrisico’s op die niet kunnen worden onderschat en die onacceptabel zijn.” Als de UvA en de VU in zee gaan met hetzelfde Huawei vraagt Het Financieele Dagblad: „Hoe naïef zijn de Nederlandse universiteiten?” Volgens de universiteiten heeft de samenwerking niets met netwerkapparatuur te maken en blijft gevoelige kennis in juiste handen. „Maar is dat wel zo?” vraagt het FD. Of is het tekenend voor de naïviteit van het Westen?

De complotdenkers dezer wereld denken dat ze voor de gek worden gehouden, en daar hebben ze gelijk in, ze weten alleen niet door wie. Door Satan, zeggen de Amerikanen, maar dat lijkt me overdreven. Ik denk dat het wel eens door die naïviteit van ons kan zijn. Economieën haasten zich om ontwikkelingen te pushen waarvan ze de gevaren niet kennen. De wetenschap verkoopt zich aan China en is dus niet langer geloofwaardig als instantie die meet en beoordeelt.

En straks zorgt 5G ervoor dat nepnieuws twintig keer sneller wordt verspreid dan nu. Was ik een complotdenker, dan zou ik zeggen: wie zit daar achter? Nu zeg ik alleen: waarom zijn we er zo schaapachtig vóór?

Maxim Februari is jurist en schrijver, www.maximfebruari.nl.