Schaamte en woede strijden in Duitsland om voorrang na bestorming van de Rijksdag

Extreem-rechts Volgens critici hebben gematigde Duitse tegenstanders van coronamaatregelen zich laten gebruiken door extreem-rechts, dat afgelopen zaterdag bij een betoging de Rijksdag bestormde.

De Duitse politie weert zaterdag in Berlijn extreem-rechtse demonstranten van de trappen van de Rijksdag, kort na een poging tot bestorming.
De Duitse politie weert zaterdag in Berlijn extreem-rechtse demonstranten van de trappen van de Rijksdag, kort na een poging tot bestorming. Foto Clemens Bilan / EPA

Duitsland is geschokt, maar niet door de 38.000 mensen die zaterdag uit het hele land naar Berlijn waren gekomen om tegen de coronamaatregelen van de regering te demonstreren. Geschokt is men ook niet door het feit dat er grote aantallen extreem-rechtse betogers bij waren. Of dat voor de Russische ambassade ‘Poetin! Poetin!’ werd geroepen en de politie met flessen werd bekogeld.

De reden dat de betoging dagen later nog steeds het nieuws beheerst, is dat enkele honderden demonstranten het Rijksdaggebouw bestormden, de zetel van de Bondsdag en daarmee het middelpunt van de Duitse democratie. Ze wisten door een afzetting heen te breken en juichend en zwaaiend met de bij extreem-rechts geliefde zwart-wit-rode Reichsflaggen de trappen voor het gebouw op te rennen. Daar wisten drie agenten met veel moeite te voorkomen dat de uitzinnige menigte het gebouw binnendrong.

Het incident leverde „beschamende beelden” op, zei de woordvoerder van bondskanselier Merkel maandag. „Een onverdraaglijke aanval op het hart van onze democratie”, aldus president Frank-Walter Steinmeier, die de drie agenten in zijn werkpaleis Slot Bellevue ontving om zijn dankbaarheid en waardering te uiten. In de pers, van boulevardblad Bild tot de Süddeutsche Zeitung, worden de drie als helden gevierd.

Tegen de staat

Het verzet tegen de coronamaatregelen richt zich in Duitsland niet in de eerste plaats tegen bepaalde politici (ook al werden er zaterdag afbeeldingen van politici en virologen in gevangenispak meegevoerd), maar vooral tegen de staat en zijn instituties: de politie en het gebouw van de volksvertegenwoordiging.

Daarmee onderscheidt deze protestbeweging zich van eerdere uitbarstingen van onvrede. Bij de vluchtelingencrisis in 2015 moest vooral Angela Merkel het ontgelden.

De initiatiefnemer van de betoging riep zaterdag op tot omverwerping van de regering. ‘Het volk’ zou snel een nieuwe constitutie moeten aannemen.

Lees ook: Wat bezielt de coronademonstranten die politici belagen?

Het verloop van de demonstratie geldt als een grote overwinning van extreem-rechts. Doorgaans worden demonstraties van de radicalen in de schaduw gesteld door gelijktijdige tegendemonstraties van links, die meestal aanzienlijk meer mensen trekken.

Nu liep extreem-rechts mee in een grote demonstratie waaraan ook allerlei andere groepen deelnamen, van gewone tegenstanders van mondkapjes en principiële tegenstanders van een sterke staat, tot complotdenkers, aanhangers van de Amerikaanse QAnon-beweging en antivaxxers.

Er waren behalve Duitse ook Nederlandse, Poolse, Russische en zelfs regenboogvlaggen te zien. Vrijwel niemand droeg een mondkapje.

Doordat het extreem-rechtse geweld alle aandacht naar zich toetrok, kon deze groep eindelijk eens de indruk wekken aan het hoofd van een grotere beweging te staan. Een groot deel van de 38.000 demonstranten gedroeg zich vreedzaam. Maar veel politici en commentatoren verwijten de vreedzame en gematigde betogers dat ze zich hebben laten gebruiken door extreem-rechts – dat al dagen van te voren massaal geworven had voor de betoging.

Veel steun voor maatregelen

Van een brede volksbeweging tegen de coronamaatregelen is in Duitsland geen sprake. Zestig procent van de Duitsers vindt de maatregelen goed, aldus een peiling van de Forschungsgruppe Wahlen. Verder vindt 28 procent dat de maatregelen strenger zouden moeten zijn. Slechts tien procent vindt, zoals de betogers, dat ze overdreven zijn.

Het stadsbestuur van Berlijn had de betoging vorig week eigenlijk verboden – waardoor de emoties bij voorbaat al hoog opliepen. Ook veel politici en commentatoren in de media hekelden dat besluit.

Op basis van eerdere betogingen vreesde Berlijn dat er zaterdag geen mondkapjes gedragen zouden worden en er ook geen afstand zou worden gehouden. Bovendien zei de senator (wethouder) die over de politie gaat, dat Berlijn geen podium wil bieden aan corona-ontkenners, extreem-rechts en Reichsbürger (mensen die de legitimiteit van de bondsrepubliek niet erkennen) – alsof de demonstratievrijheid niet geldt voor mensen met bepaalde opvattingen.

De rechter verwierp de argumentatie van Berlijn als onvoldoende om het grondrecht van demonstratievrijheid terzijde te schuiven en stond de demonstratie toe.

De hoofdbijeenkomst werd zaterdag al aan het begin van de middag door de politie opgebroken, omdat te veel demonstranten zich niet aan de coronaregels hielden. Maar in kleinere bijeenkomsten bleven demonstranten betogen – tot een spreker op een podium voor het Rijksdaggebouw meldde dat president Trump in Berlijn was geland en dat dit het moment was om de Rijksdag te bestormen.