Analyse

VS staan onder hoogspanning na drie doden in week

Geweld bij protesten Met nog twee maanden tot de verkiezingen en Trump die voortdurend flirt met geweld, zoeken extremistische groepen elkaar bewust op.

Demonstranten bij een protest in Portland, Oregon, een week gleden.
Demonstranten bij een protest in Portland, Oregon, een week gleden. Foto Terray Sylvester/Reuters

Een nieuwe dode, alweer bij een demonstratie, heeft de gemoederen in de Amerikaanse verkiezingsstrijd verder verhit. Binnen vijf dagen nadat een zelfbenoemde bewaker in Kenosha, Wisconsin, twee linkse demonstranten doodschoot, werd zaterdagnacht in Portland, Oregon, een naar het lijkt pro-Trump-demonstrant gedood. Op foto’s is te zien dat hij een petje droeg van de uiterst rechts-christelijke groepering Patriot Prayer, en op zijn broek zit een insigne met de pro-politieslogan Blue Lives Matter. Er is nog niets bekend over een verdachte.

Drie doden binnen een week, aan weerszijden van het politieke spectrum, hebben de Verenigde Staten onder hoogspanning gezet, ruim twee maanden voor de verkiezingen. In Portland zijn al maandenlang demonstraties, rellen en brandstichting. Vorig weekend kwam het er ook al tot gewelddadige confrontaties tussen linkse demonstranten en pro-Trump-groeperingen.

‘Hoe meer chaos, hoe beter’

In de Amerikaanse pers, links en rechts, duiken steeds vaker woorden op als ‘staatsgreep’, ‘opstand’ en zelfs ‘burgeroorlog’, waarbij de meer progressieve media suggereren dat het linkse geweld Donald Trump („Ik ben uw president van law and order”) in de kaart speelt. Trump-adviseur Kellyanne Conway zei enkele dagen geleden bij Fox News dat „hoe meer chaos en anarchie en vandalisme en geweld heersen, hoe beter het is voor de heldere keuze van wie het best is voor orde en veiligheid”. Trump retweette dit weekend een bericht van tv-zender OANN, dat de „couppoging” wordt „geleid door een goed gefinancierd netwerk van anarchisten die de president ten val willen brengen”.

Vredelievende demonstranten lopen intussen op eieren. Vrijdag was er een mars van duizenden mensen door Washington die strak geleid en bijna geruisloos door de straten langs het Witte Huis ging, als om vooral maar geen aanleiding te geven tot kritiek over geweld en chaos. Joe Biden veroordeelde het geweld in Portland zondag „ondubbelzinnig”. En hij daagde Trump uit hetzelfde te doen. De president heeft aangekondigd dinsdag naar Kenosha te gaan om met de politie te spreken.

De omstandigheden van de fatale schietpartijen in Kenosha en Portland waren heel verschillend. In Kenosha schoot de politie vorige week een ongewapende Afro-Amerikaanse arrestant neer, olie op het vuur van de onvrede over disproportioneel politiegeweld tegen zwarte burgers. De demonstraties die volgden, leidden tot vernieling en brandstichting. Daarom trokken dinsdagavond gewapende burgers de wacht op bij verschillende bedrijven. Filmpjes laten zien dat demonstranten en militieleden elkaar grotendeels met rust lieten. Uit sommige interviews bleek dat de militieleden sympathiseerden met het motief voor de demonstraties of op z’n minst het wantrouwen jegens de overheid deelden. Totdat een groepje, onder wie zeker één demonstrant, achter een gewapende jongen begon aan te rennen, die in de loop van de gebeurtenissen drie mensen neerschoot, van wie twee fataal.

In Portland zochten twee extremistische kampen elkaar juist bewust op. Goed voorbereide linkse demonstranten, onherkenbaar achter zwarte kledij, trokken naar de pro-Trump-demonstranten die kenmerken droegen van organisaties als Patriot Prayer en de Proud Boys. Aan beide kanten gebruikten aanvallers zelfgemaakte schilden en slagwapens. De pro-Trump-demonstranten, onherkenbaar achter halsdoeken en zonnebrillen, liepen rond met schilden met teksten als ‘The Trump Train, Get On Board’ en ‘Save the Children’. Dat laatste kan zowel wijzen op antiabortusactivisme, als op de sinistere samenzweringstheorie van QAnon. Aanhangers daarvan geloven dat de ‘deep state’ waar president Trump het vaak over heeft, een kinderpornonetwerk beschermt.

Lees ook deze reconstructie van de schietpartijen door onze correspondent Bas Blokker: Waarom schoot de 17-jarige Kyle Rittenhouse twee tegenstanders dood?

Noodzakelijk middel

In de afgelopen weken hielden Democraten en Republikeinen hun nationale conventies, waar ze respectievelijk Joe Biden en Donald Trump als presidentskandidaat aanwezen. Bij de Democratische conventie werd de sociale onrust geprezen als noodzakelijk middel om onrecht te bestrijden. Niemand van de sprekers sprak over het geweld dat ermee gepaard gaat.

Op de Republikeinse conventie ging het vorige week juist voortdurend over het geweld rond de demonstraties, dat geheel werd geweten aan de Democratische Partij. Verschillende sprekers zeiden letterlijk: „U zult niet veilig zijn in Joe Bidens Amerika.” Na de schietpartijen van de afgelopen week probeerden verschillende Democratische politici het argument om te draaien. „Dit is toch Trumps Amerika”, zei een hoge campagnemedewerker van Biden zondag. De Republikeinen bedoelen dat gezagsgetrouwe burgers niet veilig zullen zijn door aanvallen van anarchistische activisten. De Democraten bedoelen overheidsgeweld.

President Trump flirt voortdurend met geweld. Zijn grootste compliment is ‘krijger’. Hij zegt dat politie en andere ordehandhavers „harder” moeten optreden. Hij is de eerste president die zich niet geroepen voelt alle Amerikanen te vertegenwoordigen, alleen degenen die het met hem eens zijn. De Democraten, die op dit moment iets meer dan de helft van de bevolking vertegenwoordigen, zijn er volgens Trump en de Republikeinen op uit „het land te vernietigen”. En tegen zijn aanhang zegt hij: „Jullie zijn de enigen die hen kunnen stoppen.” Trump moedigt de gewelddadige demonstranten niet met zoveel woorden aan, maar dat is ook niet nodig: hij bezielt ze.