Voetballen na een positieve coronatest? Het zou kunnen

Betaald voetbal De eerste divisie is begonnen, de eredivisie volgt binnenkort. Na meerdere valse alarmsignalen pleiten clubs voor extra coronatesten. Want de ene positieve test is de andere niet, vertellen artsen en clubs.

Een speler van eerstedivisieclub Telstar wordt voorafgaand aan een training getest op het coronavirus.
Een speler van eerstedivisieclub Telstar wordt voorafgaand aan een training getest op het coronavirus. Foto Simon Lenskens

Hij heelde knieën en schouders, enkels en dijen, maar nooit behoedde sportarts Edwin Goedhart profvoetballers voor een virus.

Goedhart is medisch manager bij de KNVB. Hij is met zijn team verantwoordelijk voor het ‘terugkeerprotocol’ voor het profvoetbal. Elke kwestie eindigt al snel op zijn bureau, terwijl ook hij dikwijls voor een raadsel staat.

Het meest actuele is nu de ‘zwakpositieve’ testen. Anders dan burgers worden voetballers ook zonder klachten getest, wat er soms toe leidt dat zij positief testen op basis van een oude infectie. Vormt zo’n speler dan een gevaar voor anderen? Als er na een ‘inbraak’ slechts dna rest, lijkt het gevaar geweken, weet Goedhart. Maar ... wat als de inbreker terugkomt?

Zo zijn er kwesties te over, die hij – zonder ervaring – moet beslechten, luisterend naar deskundigen die ook niet altijd op één lijn zitten. Áls ze al met de KNVB willen praten. „We zijn een onbekend traject ingeslagen, waarin we elkaar de missers moeten gunnen en moeten accepteren dat niets is zoals het was.” Een traject dat discipline vereist. Want niet het virus zelf is de grootste valkuil voor het voetbal, weten ze ook in Zeist, maar de verslapping.

Testen in 24 uur

De eerste voortekenen zijn positief, voor zover het een geruststellende gedachte is dat alle duels in de eerste divisie afgelopen weekend zijn doorgegaan. Een speler van MVV testte positief, maar zijn club speelde gewoon tegen Almere City.

Veel onrustiger was de aanloop naar de competitie. Clubs moesten wennen aan het wekelijks testen van hun spelers op Covid-19, wat leidde tot ergernissen, twijfels en interpretatieverschillen. Zeker tien oefenwedstrijden werden afgelast. Zo weigerde MVV te spelen tegen Top Oss, omdat spelers van die club volgens MVV niet tijdig van tevoren waren getest. In Oss waren ze zich van geen kwaad bewust.

Ook AZ-Fortuna werd afgeblazen, anderhalf uur voor de aftrap. Niet alle testresultaten van Fortuna waren op tijd geleverd. De spelersbus was al bijna in Alkmaar toen uit de laatste paar testen één positieve werd gevist. „Onze materiaalman was al in de kleedkamer om de tenues klaar te leggen”, aldus een woordvoerder van Fortuna.

„Toch hadden negen van de tien wedstrijden in competitieverband gewoon gespeeld moeten worden”, zegt Jan Bluyssen, manager competitiezaken bij de KNVB. Eén coronageval is geen reden tot afgelasten. De bond verwacht dat de spelers buiten het veld voldoende afstand houden en zo voorkomen dat zij uit voorzorg ook in quarantaine moeten. „NAC-ADO was de uitzondering. Na vier positieve tests dreigde bij ADO een uitbraak.”

Bij Feyenoord testten in augustus drie spelers positief. Een van hen, Luciano Narsingh, postte daarvoor nog een foto van een verjaardagsbezoek. „Zijn besmetting is hem zwaar gevallen”, zegt clubarts Casper van Eijck. „En het heeft de ogen van anderen geopend.” De chirurg van het Erasmus MC in Rotterdam blijft de spelers inprenten dat juist de gedragsregels zo belangrijk zijn, belangrijker dan de tests. Hij betrok zijn collega, viroloog Annemiek van der Eijk, bij de club en gaf met haar een college aan de Feyenoord-spelers.

Mindset

„Het gaat om hun mindset”, zegt viroloog Van der Eijk. „Spelers moeten op zichzelf letten, maar ook kijken wat hun naasten doen.” Want al worden ze nog zo vaak getest, ze kunnen nog diezelfde dag besmet raken via vrienden of familie die de regels minder nauw nemen. Het advies van de KNVB na elke test: blijf in je bubbel.

„Besmettingen voorkom je ook niet door te testen”, benadrukt clubarts Van Eijck. „Je doet het om een uitbraak te voorkomen. Zelfs dan zou je eigenlijk al om de twee dagen moeten testen. Niet één keer per week.”

Van Eijck uitte al eerder openlijk zijn twijfels over het testbeleid en collega’s in het voetbal denken dan weleens: moet dat nou? Van Eijck zit als enige clubarts niet in de WhatsApp-groep met medici uit het profvoetbal – „volgens mij ben ik daar niet voor gevraagd” – en hij vindt dat de richtlijnen niet duidelijk zijn omdat ze bijvoorbeeld niet voorschrijven bij hoeveel coronagevallen er niet wordt gevoetbald.

Voetbalclubs betalen de coronatests zelf. Foto Simon Lenskens

Ook heeft hij zijn twijfels over de commerciële partij waarmee de KNVB een deal sloot om clubs voordeliger te kunnen laten testen. Voor Feyenoord maakt Van Eijck gebruik van het lab in zijn eigen ziekenhuis. Daar bekijken ze de resultaten nauwkeuriger, vindt hij. „Je moet bijvoorbeeld in ogenschouw nemen of iemand besmettelijk is. Je kunt vaak positief testen terwijl je allang niet meer besmettelijk bent.”

Dat heeft te maken met de CT-waarde, het aantal rondjes dat de machine draait voordat het erfelijk materiaal van het virus wordt gedetecteerd. Hoe minder rondes, hoe meer materiaal. Bij een CT-waarde onder de 30 is het signaal sterk, tussen de 30 en 35 zwak en vanaf 36 achten deskundigen het besmettingsgevaar vrijwel uitgesloten. Dan is hoogstwaarschijnlijk sprake van afbraakmateriaal van een eerdere infectie. Alleen een intact virus is nog besmettelijk.

De gewone burger heeft hier geen weet van; na een rit door de teststraat is hij positief óf negatief. Omdat voetballers zonder klachten testen, willen clubartsen hun positieve testen verder analyseren. „Achter elke positieve test zit een verhaal dat alleen specialisten kunnen lezen”, zegt viroloog Van der Eijk.

Ook Manfred Laros, algemeen directeur bij Sparta, weet dat de ene positieve test de andere niet is. Hij schrapte twee weken geleden een oefenwedstrijd bij het Franse Lens vanwege twee coronagevallen bij zijn club. Enkele dagen later testten diezelfde personen negatief. „Uit controletesten bleek dat beiden het virus al eerder hadden gehad. De een was al eerder positief getest, de ander heeft het waarschijnlijk eerder, ongemerkt gehad.”

Loos alarm, zou je kunnen zeggen.

Controletest

Daarom bouwt Sparta nu ruimte in voor een ‘controletest’. Spelers worden niet één maar twee dagen voor de wedstrijd getest. Het minimum is zo’n 24 uur. Anders wordt het te krap om minimaal vier uur voor de aftrap over resultaten te beschikken, wat verplicht is. Laros: „In die extra dag kunnen we een positief geteste speler een controletest laten ondergaan. Niet als hij hoest, natuurlijk, maar wel als hij geen klachten heeft. Wie weet kan hij gewoon spelen.”

Ook andere clubs zijn voorstander van een dubbelcheck richting de wedstrijd. Als de beste speler van de ploeg positief test, bestaat er dankzij een hertest toch een kans dat hij kan meedoen.

Bondsarts Goedhart heeft er gemengde gevoelens over. Het moet niet zo zijn dat clubs net zo lang gaan testen tot er een negatieve uitslag volgt, vindt hij. In veel andere sporten kan dat niet. In de Formule 1 worden coureurs één keer getest, net als voetballers in de Belgische competitie. Competitiemanager Bluyssen: ,,Het is niet voor niets een onafhankelijk bureau dat de tests doet. We moeten spelers en clubs tegen zichzelf in bescherming nemen.”

Toch wil de KNVB ook meedenken. Clubs kunnen daarom een dispensatieverzoek indienen. Drie onafhankelijke deskundigen, onder wie een viroloog, microbioloog en internist-infectioloog, buigen zich dan over een positieve coronatest om te zien of de speler daadwerkelijk besmettelijk is. Op kosten van de bond.

Ook Telstar-trainer Andries Jonker wordt preventief getest. Foto Simon Lenskens

Alle clubs zijn ervan doordrongen dat ze het protocol moeten volgen, wil dit seizoen kans van slagen hebben. „De spelers noemen mij wel eens Miss Corona, omdat ik zo op de leefregels hamer”, zegt Mineke Vegter, clubarts bij PEC Zwolle. „Maar ik wil dat zij begrijpen wat er op het spel staat. Dat we dit protocol hebben opgetuigd om het betaald voetbal in leven te houden.”

Zelf betalen

Voetbalclubs betalen de coronatests zelf. Bij PEC gaat dat om 1.400 euro per testronde, op basis van veertig medewerkers die worden gecheckt – van de doelman tot de persvoorlichter. Op jaarbasis zullen clubs zo’n 50.000 euro kwijt zijn, wat met name voor clubs in de eerste divisie een flinke kostenpost is.

Moet de KNVB meebetalen, zoals enkele eerstedivisieclubs suggereerden? Nee, zegt Bluyssen. „Iedereen is een beetje chagrijnig, en dat begrijp ik. Economisch zijn ze niet geholpen met spelen voor zo weinig publiek. En ja, die testen kosten geld. Maar zie het ook als een werkgeversverantwoordelijkheid.”

Ten behoeve van de clubs sloot de KNVB een deal met laboratoriumnetwerk Eurofins, dat ook F1-coureurs en wielrenners test. Eurofins, erkend door het RIVM, had volgens directeur Jacob Olie veel baat bij de oefencampagne. „Zo kregen we een goed inzicht wat we konden verbeteren.”

Met labs over het hele land heeft Eurofins gemerkt dat het een strakke planning vergt om testresultaten binnen 24 uur te leveren. „We doen altijd twee clubs tegelijk. Als je eerst bij MVV in Maastricht bent, dan naar NAC Breda gaat en dan door naar het lab, is er al heel wat tijd weggelekt.”

Andersom hoopt Olie dat clubs flexibel zijn. Coronatesten zijn geen pizza’s die je laat bezorgen, dus moeten clubs hun trainingen soms op andere momenten plannen. „Doordat het competitieschema vastligt, zullen we veel kunnen inplannen.”

Bij de KNVB, waar ze nu van plan zijn om positief geteste spelers met een CT-waarde boven de 35 onder voorwaarden alsnog te laten voetballen, is dokter Edwin Goedhart optimistisch. „Hebben we er alles aan gedaan om veilig te voetballen? Ja. Gaan we besmettingen volledig voorkomen? Nee. Alles draait om kansreductie, iedereen moet de regels naleven. Testen zijn een extra slot op de deur, maar het virus kan via het keukenraam altijd nog naar binnen.”