Opinie

Zijn overlijdensberichten in de krant voorbehouden aan human animals?

De ombudsman

Een 54-jarige man die zich vergreep aan een wilsonbekwame vrouw werd in NRC in de kop boven het rechtbankverslag prompt vergeleken met een „roofdier”. En, noteerde de papieren editie, een roofdier „die” zijn prooi besluipt. Maar online meldde de kop bij nader inzien dat de verdachte leek op een roofdier „dat” zijn prooi besluipt. Een dier is toch dus een dat en niet een die?

De grammaticale verwarring tekent een maatschappelijke verbuiging: dieren worden steeds meer gezien als niet alleen levende, maar ook voelende wezens die veel meer op ons lijken dan we lang dachten. Darwin rules. Je ziet het in de empathie met leed in de bio-industrie én in de groeimarkt voor affectieve omgang met huisdieren. Er zijn begraafplaatsen voor dieren, rouwkaarten, zij het nog geen dierentelefoon (wel een voor dierenmishandeling).

Kan een dier ook herdacht worden in een rouwadvertentie?

Enkele lezers stoorden zich aan de recente annonce voor de hond Babou bij de Familieberichten. In een korte tekst werd kond gedaan van het verscheiden van Babou, als hond geïdentificeerd met een zwart pootje achter zijn naam. Twee lezers belden de krant, een schreef mij dat de annonce hem „buitengewoon pijnlijk” leek voor de nabestaanden van mensen op diezelfde pagina. Argument: de Familieberichten zijn voor mensen, niet voor huisdieren.

Nu was dit ook de eerste keer, voor zover ik kon nagaan. Wel komt het al langer voor dat onder een rouwbericht behalve menselijke nabestaanden soms ook een huisdier vermeld staat, meestal een hond. Het signaal: de afdruk van zo’n zwart hondenpootje achter de naam. Ook bij Babou stond een andere hond vermeld, Loulou. Het pootje zit dus al in de vormbibliotheek van de afdeling Familieberichten.

Maar dit? De afdeling (geen onderdeel van de redactie maar van het zakelijke bedrijf) wikte en woog, maar zag uiteindelijk geen beletsel. Het reglement voor advertenties bevat geen bepaling dat ze zijn voorbehouden aan human animals. Voor de zekerheid pleegde de afdeling ruggenspraak bij een partnerbedrijf dat veel annonces aanlevert. Ook voor hen was dit onbekend terrein.

Een zoektocht met Google leverde de afdeling meer informatie op over Babou en zijn werkzame leven; hij was namelijk niet alleen een huisdier maar een behandelhond, die een rol speelde in de praktijk van zijn baasje, een cognitief gedragstherapeut. De hond was aanwezig bij veel sessies, wat door cliënten als kalmerend werd ervaren en de therapie ten goede kwam. „Een mooi verhaal, vonden we”, aldus een medewerker van de Familieberichten.

De afdeling plaatste de annonce dus niet blindelings. Ook werd de hond niet zomaar tussen de mensen gezet. Hij kreeg een plaats weg van de ‘hoofdadvertenties’ (familie en nabestaanden) en naast een ‘bij-advertentie’ (een steunbetuiging geplaatst door een instantie of bedrijf). Bovendien werd de annonce daar nog van gescheiden door een balkje met de tekst „overleden huisdier”.

Hoe bijzonder is dit? Enig rondbellen bij uitgevers en aanbieders van familieberichten levert vooral terughoudendheid op. Tegelijk staat op de site van RememberMe.nl, een bedrijf dat is gespecialiseerd in afscheid nemen, te lezen dat een huisdier „steeds meer wordt gezien als een volwaardig lid van het gezin”, dus het hoeft ook weer niet te verbazen dat dit een keer gebeurt. Online is allerlei informatie te vinden over uitvaarten voor dieren, begraven in de natuur, individuele en collectieve crematies, unieke as-sieraden, opzetten en nog meer. Goed om te weten: begraven in de tuin mag niet bij huurhuizen en het graf (niet van plastic) moet ten minste 75 centimeter diep zijn..

Maar rouwadvertenties in kranten komen bijna niet voor, begrijp ik van een betrokkene in die wereld, vermoedelijk omdat mensen het duur vinden (een annonce kost al gauw honderden euro’s) en liever een donatie doen aan een asiel of een andere diervriendelijke instelling.

Dieren je eigen vermogen nalaten schijnt ook te kunnen; modekoning Karl Lagerfeld liet vorig jaar volgens sommige berichten een fors deel van zijn fortuin na aan zijn Birmese kat Choupette, wat direct aanleiding gaf tot een onverkwikkelijke mensentwist over de erfenis.

Kan dit? Een rouwadvertentie heeft meerdere functies. Het bekendmaken van een sterfgeval aan bekenden, relaties, oude vrienden en anderen is de publieke kant ervan, zoals ook huwelijk en geboorte met de gemeenschap worden gedeeld. Daarnaast kan de annonce praktische informatie bieden over begrafenis of crematie en de wensen van nabestaanden. En het bericht dient natuurlijk het delen van verdriet om een persoonlijk of collegiaal verlies; dat is ook de functie van rouwadvertenties door niet-familieleden.

Speelden die functies een rol bij de annonce van Babou? Nu zullen honden sterfgevallen zelf mogelijk langs andere weg aan elkaar doorgeven. Maar het inslapen van deze behandelhond raakte ook tal van mensen die met de hond in de praktijk van zijn baasje te maken hadden gehad, namelijk „allen aan wiens voeten hij lag”, aldus de rouwadvertentie. De bekendmaking van zijn overlijden had dus een bredere functie dan alleen het verdriet van een gezin uitdrukken rond een huisdier.

Of het hek nu van de dam is, zal de toekomst moeten uitwijzen – dan zijn wie weet aanpassingen in opzet en vorm van de rubriek Familieberichten nodig.

Vooralsnog leest u de meest onthutsende overlijdensberichten van non-human animals geregeld op de nieuwspagina’s – na een zoveelste brand in een mega-stal voor varkens of de ‘ruiming’ van nertsen. Helemaal gewonnen heeft Darwin dus nog lang niet.

Reacties: ombudsman@nrc.nl

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.