Foto Merlijn Doomernik

Interview

‘We moeten de cultuur stutten en steunen zoveel we kunnen’

Ingrid van Engelshoven Er komt een tweede steunpakket van 482 miljoen euro voor de door corona zwaar getroffen cultuursector. Minister Ingrid van Engelshoven (D66, Cultuur): „We kunnen niet elk verlies compenseren, maar zetten erop in zoveel mogelijk podia open te houden.”

482 miljoen extra wordt er uitgetrokken voor de culturele sector om de verliezen door de coronacrisis deels te kunnen opvangen tot de zomer van 2021. „Natuurlijk kunnen we niet elk verlies compenseren”, zegt minister Van Engelshoven (D66) in haar werkkamer in Den Haag. „Dit bedrag zal dat ook niet kunnen. In geen enkele sector kun je alles overeind houden. Maar ik heb er alle vertrouwen in dat dit voldoende is om het culturele leven overeind te houden.”

De culturele sector is de enige die een nieuw tweede steunpakket krijgt. Het bedrag komt bovenop de algemene steunmaatregelen. In april werd al een noodpakket van 300 miljoen euro aangekondigd. De verdeling moet nog exact uitgewerkt worden, maar globaal komt die er als volgt uit te zien: 200 miljoen euro gaat naar culturele instellingen en naar makers. Gemeenten krijgen 150 miljoen voor de lokale ondersteuning van cultuur. Dit is naast de 68 miljoen euro die via het ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties beschikbaar komt voor de schade die gemeenten en provincies hebben opgelopen. Daarnaast is er 14 miljoen gereserveerd voor zes maanden overbruggingssubsidie aan instellingen die nu nog subsidie krijgen via de Basisinfrastructuur van het Rijk (BIS) of het Fonds Podiumkunsten, maar in het nieuwe kunstenplan 2021-2024 niet meer, ondanks een positieve beoordeling. 20 miljoen is bedoeld voor het behoud van private musea en kunstcollecties van nationaal belang; 15 miljoen gaat naar ‘varend erfgoed’ en een zelfde bedrag is er voor een garantiefonds voor filmproducties en het opstarten van pilots.

Hoe werd het bedrag van 482 miljoen euro bepaald?

„Met de taskforce cultuur hebben we gekeken naar wat nodig is. Daarnaast was het gewoon hard onderhandelen. Ik ben blij dat het is gelukt.”

Deze zomer bleek uit een onderzoek onder zzp’ers in de kunstwereld – 60 procent van de werkzamen in deze sector – dat ruim een kwart omscholing overweegt. Hoe worden zij geholpen?

„In alle door corona zwaar getroffen sectoren zullen mensen genoodzaakt zijn zich om te scholen; wij kunnen niet voor iedereen alle problemen oplossen. Maar we gaan wel zoveel als mogelijk investeren in behoud van werkgelegenheid. Door theaters open te houden én te zorgen voor budget om te programmeren. Door symfonie-orkesten aan het werk te houden; daar werken ook veel zzp’ers. Door de poppodia open te houden, hoe ingewikkeld dat ook is.”

Een andere manier om inkomsten te genereren zijn vollere zalen. In een vliegtuig mag je met veel mensen zitten, terwijl theaterzalen zich moeten behelpen met zo’n 20 procent capaciteit en het publiek op anderhalve meter van elkaar moet blijven. Intussen gingen de Salzburger Festspiele wél door, en het filmfestival in Venetië ook.

„Wij volgen de adviezen van het OMT. Veel landen hebben inderdaad een andere aanpak. Je ziet ook in de wetenschap dat men van elkaar leert. Maar het is niet alleen de veiligheid in de zalen die telt. Vollere zalen veroorzaken ook meer drukte op straat, in het openbaar vervoer, in de horeca. We willen heel graag een nieuwe lockdown voorkomen.”

Lees ook: Podiumkunstenaars schrijven massaal een brandbrief aan de cultuurminister

Eerder deze week verstuurden ruim duizend mensen werkzaam in de podiumkunsten een brandbrief: het Fonds Podiumkunsten heeft jaarlijks 15,8 miljoen extra nodig om de positief beoordeelde instellingen alsnog daadwerkelijk te kunnen ondersteunen. Neemt u dat bedrag mee in deze 482 miljoen?

„Nee, dat is geen coronavraagstuk. We zijn er heel serieus naar aan het kijken, maar het is een onderwerp voor Prinsjesdag.”

Over de subsidietoekenningen in het komend kunstenplan: er werd bij de beoordelingen veel belang gehecht aan diversiteit, erfgoed en regionale spreiding. Hoe gaan die samen en wat verstaat u onder diversiteit?

„Diversiteit betekent niet alleen gender, afkomst, leeftijd of regionale spreiding, het betekent dat allemaal. Cultuur is voor en van iedereen in Nederland, iedereen moet zijn verhaal erin herkennen. Erfgoed gaat in die zin ook over diversiteit, over wie we zijn en waar we vandaan komen. Juist daarom vind ik het ongelofelijk belangrijk. Erfgoed leert ons hoe onze samenleving is geworden tot wat zij nu is.”

Op het gewicht van diversiteit in de beoordelingen kwam veel kritiek. Hoe staat u daarin?

„Diversiteit was nooit het enige criterium. Dat was wel de klacht van sommige afgewezen en teleurgestelde instellingen, maar beoordelingscommissies hebben altijd gekeken naar een samenhang van meer criteria. Natuurlijk zou ook ik veel liever zien dat de middelen volstonden om alle positief beoordeelde instellingen te subsidiëren. Maar dat is niet de werkelijkheid.

„Ik zit in zalen bij nieuwe muziek, bij de Matthäus-Passion, bij urban arts, pop in de Melkweg en een volksmusical in Weert. Het is zeer belangrijk dat dat er allemaal is. Maar je kunt niet zeggen dat de culturele wereld extreem divers is. In die zalen zit geen afspiegeling van de Nederlandse samenleving, we hebben daar echt nog veel te winnen. Maar dat wil niet zeggen dat als een koor of ensemble excelleert in Bach en Beethoven, het niet ook voor subsidie in aanmerking komt.”

Lees ook: Wandelen met de minister: ‘Een kerk is een baken, een ankerpunt’

Auteurs kwamen donderdag met kritiek op uw boekenvoorkeur in een interview in HP/De Tijd. Zij stelden dat u een blinde vlek heeft voor vrouwelijke auteurs. Heeft u als minister een voorbeeldfunctie hierin?

„Onzin, er werd me om mijn persoonlijke voorkeuren gevraagd. Ik heb ook een persoonlijke smaak, mag ik dan zeggen dat ik van Hugo Claus houd? Als ik het omgekeerde had gedaan was er gezegd: tjonge, wat is ze weer politiek correct bezig.”

Waar verwacht u dat, ondanks dit steunpakket, de hardste klappen zullen vallen binnen de culturele sector?

„Veel hangt af van het publiek, en dat laat zich lastig voorspellen. Grote festivals hebben het moeilijk. Ik ben ook bezorgd over de miljoen amateurkoorzangers in Nederland. Koren hebben een ongelooflijk belangrijke functie, zowel artistiek als sociaal, maar ze kampen nu met forse beperkingen. Als daar een structuur verloren gaat, bouw je die niet meer zomaar op. Via het fonds cultuurparticipatie proberen we ook daar steun te bieden. Alles is maatwerk, we moet stutten en steunen zoveel maar kan.”

In het publieke debat in Nederland wordt cultuur nog steeds vaak afgedaan als een hobby of goed doel – ondanks de maatschappelijke en economische waarde. Hoe ageert u daartegen?

„Tegen wethouders zeg ik steevast: het beste wat je kunt doen voor de grondprijs én het vestigingsklimaat in je regio, is investeren in de culturele infrastructuur. Maar het belang reikt veel verder. In de vele gepolariseerde discussies die nu woeden, kunnen kunst en cultuur mensen leren elkaars perspectief te zien.”