Als het eerste studiejaar vanaf de bank begint

Pechvogels Nieuwe studenten hadden al geen normale examentijd en nu begint hun eerste jaar ook al vanuit huis. Geen introductieweken, niet fysiek kennismaken. Wat doet dat met ze?

Jolene Bierman (17) en de kleding die ze in ieder geval niet voor een bivak nodig gaat hebben, dankzij corona.
Jolene Bierman (17) en de kleding die ze in ieder geval niet voor een bivak nodig gaat hebben, dankzij corona. Foto Dieuwertje Bravenboer

‘Ik heb al een tijd niks gehoord van de opleiding”, zegt Jolene Bierman (17) uit Zevenbergen. Als aankomend eerstejaars student van de zorgopleiding van Defensie moest ze in juli haar legerkleding ophalen in Soesterberg. Waar ze zich op had verheugd: „Normaal is er aan het begin van het studiejaar een bivak: een week zonder mobiel overleven in de wildernis. Met een rugtas van zestig liter maak je een trektocht door het bos, bergop, bergaf, door een rivier, buiten in een tentje slapen.” Door de coronamaatregelen gaat deze bivak niet door. Eind augustus heeft Jolene nog geen idee hoe de start van haar opleiding gaat zijn.

Ook Annebel Schipper (18) uit Leerdam heeft een onbestemd gevoel, ze gaat rechten studeren in Groningen. „Ik weet niet waar ik aan toe ben, de berichten vanuit de universiteit zijn vaag. Colleges zijn voorlopig online, maar het is onduidelijk hoelang.” In Barneveld klapt Daan de Glee (18) een week voordat zijn studie biologie begint maar weer eens zijn laptop open: nog steeds geen bericht van de Universiteit Utrecht over de eerste dag. „Ik had verwacht dat ik nu wel een rooster zou hebben.”

NRC volgt acht jongeren die in coronatijd zijn geslaagd en nu gaan studeren. De lichting van 2020 heeft niet het gevoel dat ze examen heeft gedaan. Hun middelbareschooltijd is niet afgerond met een feestelijke diploma-uitreiking, examenstunt en gala. Examenfeesten, reizen en ‘zuipvakanties’ naar Albufeira en Chersonissos gingen niet door. De zomermaanden werden overschaduwd door regels en beperkingen, in plaats van het ultieme gevoel van vrijheid.

Deze week beginnen ze aan hun vervolgopleiding, maar hoe? Introductieweken met rondleidingen en borrels zijn afgelast en er mocht niet ontgroend worden. Er waren alleen digitale alternatieven. Hospiteren voor een kamer bleek ook lastig met alle beperkende maatregelen en corona-uitbraken onder studenten.

Vooral voor de eerstejaars is het aftasten. Ze kennen de universiteit, hogeschool of mbo-instelling niet, hebben hun studiegenoten niet ontmoet, weten niet hoe het zit met planning, tentamens, rooster. Ze moeten uitvinden hoe studeren moet, zonder de mogelijkheid om na de les een docent of medestudent aan te schieten.

Lees ook deel 1 van het drieluik: Geslaagd! Maar daarna kon er opeens niets meer.

„Waar ga ik aan beginnen?” zegt Annebel Schipper.

„Ik ben bang dat het een saai jaar gaat worden”, zegt Daan de Glee.

Op wat voor eerste jaar hopen deze studenten?

Nederland, Zevenbergen. 25 augustus 2020. Jolene Bierman (17 jaar) in haar slaapkamer. Ze gaat de opleiding Veiligheid en Vakmanschap (VEVA) - zorgrichting, bij Defensie doen in Eindhoven. Haar kleding en materialen heeft ze in een grote tas opgehaald. De bivak gaat niet door, door corona. Foto: Dieuwertje Bravenboer
Nederland, Zevenbergen. 25 augustus 2020. Jolene Bierman (17 jaar) gaat de opleiding Veiligheid en Vakmanschap (VEVA) - zorgrichting- bij Defensie doen in Eindhoven. Haar kleding en materialen heeft ze in een grote tas opgehaald. De bivak gaat niet door, door corona. Foto met haar hond. Foto: Dieuwertje Bravenboer
Nederland, Zevenbergen. 25 augustus 2020. Jolene Bierman (17 jaar) gaat de opleiding Veiligheid en Vakmanschap (VEVA) - zorgrichting-bij Defensie doen in Eindhoven. Haar kleding en materialen heeft ze in een grote tas opgehaald. De bivak gaat niet door, door corona. Foto: Dieuwertje Bravenboer
Foto’s Dieuwertje Bravenboer

Ontdekking

Jolene Bierman baalt dat haar bivak niet doorgaat. „Die week is een test voor jezelf, of je de opleiding wel aankan. Van ouderejaars heb ik gehoord dat er in die eerste week mensen afvallen. Soms al bij het ophalen van de bepakking omdat de manier waarop de drilsergeant ze aanspreekt, hun niet bevalt. Ik had zin om dat te ontdekken.” Ze hoopt dat de week later dit studiejaar alsnog kan plaatsvinden.

Noah Akihary (17) uit Vlaardingen deed mavo-examen en gaat naar het Grafisch Lyceum in Rotterdam, waar hij is toegelaten tot de ict-opleiding Software Developer. Ook hij heeft een week voor zijn eerste schooldag nog maar weinig informatie: „In de zomer hoorde ik dat de introductiedag met een wandeling door de stad niet doorging. Daarna kreeg ik een klassenlijst en een foto van mijn mentor en wat zijn hobby’s zijn. Ik weet niet of er nog een kennismaking wordt georganiseerd.”

Noah zit er niet mee – „ik zie het wel” – maar Annebel Schipper vindt de onduidelijkheid „demotiverend”. Schipper: „Ik wil weten wat me te wachten staat.” Ze begrijpt wel dat colleges het eerste trimester online moeten, maar baalt er wel van. „Zit ik uren alleen op mijn kamer, terwijl je normaal met andere studenten in een collegezaal zit. Ik vind het jammer dat mijn studie zo moet beginnen, ik wil de sfeer proeven van de universiteit en het echte studentenleven.”

Hoe erg is het dat de jongeren zo’n ander begin van het studentenleven hebben dan ze hadden verwacht? Marga Akkerman, klinisch jeugd- en kinderpsycholoog, begrijpt dat sommige eerstejaars het lastig vinden dat structuur en duidelijkheid ontbreken, als gevolg van de steeds veranderende coronamaatregelen. „Ze komen van de middelbare school, een overzichtelijke en veilige omgeving.”

Annebel Schipper (18) Foto Dieuwertje Bravenboer

Nu balen ze dat er van alles niet doorgaat, maar de komende tijd gaat hun horizon veranderen, zegt ze. En dan kunnen ze deze periode beter als tijdelijke situatie gaan zien. „Er is een groot verschil in tijdsbesef tussen de middelbare scholier en de student. Op de middelbare school gaat het om het hier en nu. Tijdens de studententijd word je toekomstgerichter, dat gaat vanzelf. Een scholier concentreert zich op een proefwerk omdat hij met een gerust hart de kerstvakantie in wil. Een student wil een tentamen halen, zodat hij over vier jaar kan afstuderen.”

Die overgang in het denken geldt ook voor vrienden maken en het kiezen van een bijbaan, zegt Akkerman. Een scholier werkt in de supermarkt of horeca, een rechtenstudent kiest misschien liever voor werk als telefonist op een advocatenkantoor, zodat hij dat op zijn cv kan zetten. „Tijdens je studententijd leer je mensen kennen en vraag je je af: zou ik met haar kunnen samenwonen? Is hij iemand met wie ik later kinderen zou willen? Zulke gedachten hebben scholieren niet, maar studenten op een gegeven moment wel.”

Contacthonger

Nieuwe mensen leren kennen: daar kijken alle gevolgde eerstejaars al de hele zomer naar uit. Maar door corona geldt ook daarvoor: hoe dan? Fysieke introductieweken zijn afgelast. Annebel Schipper: „De ontgroening ging ook al niet door. Hoe moet ik nou mensen leren kennen?” Ze is de enige van haar vrienden uit Leerdam die in Groningen gaat studeren. Jolene Bierman gaat ook naar een stad waar ze niemand kent. Vanuit haar huis in Zevenbergen is het 2,5 uur reizen naar Eindhoven – bus, trein, bus. „Ik denk dat ik mijn klasgenoten aankomende week niet ga ontmoeten, er is ook geen digitale kennismaking georganiseerd. Dat vind ik vervelend, ik wil vrienden maken, nu ken ik niemand daar.”

Daan de Glee (18) Foto Dieuwertje Bravenboer

Contacthonger, noemt Steven Pont het. Hij is ontwikkelingspsycholoog en systeemtherapeut. „Jonge mensen hebben enorme behoefte om contact te maken. Het is rot dat dat nu moeilijk gaat, maar er is één voordeel: ze zitten allemaal in hetzelfde schuitje. Het is niet zo dat je de boot mist; er vaart geen boot. Dat gevoel kan voor saamhorigheid zorgen.” Daan de Glee herkent dat. „Ik vertelde een vriendin die dezelfde studie gaat doen dat ik het irritant vind dat ik mijn rijles niet kan plannen omdat ik nog steeds geen rooster heb. Zij begreep dat, ze wilde ook naar dansles en andere afspraken maken. Het hielp om even tegen haar te klagen over de communicatie van de universiteit en te merken dat zij in dezelfde situatie zat.”

Natuurlijk hebben opleidingen en studentenverenigingen geprobeerd de introductieactiviteiten online te doen, zoals digitaal speeddaten (Delft) en een powerpointpresentatie over de stad (Utrecht). Maar de digitale initiatieven zijn geen goede vervanging, zeggen de eerstejaars. Jolene Bierman: „Via Zoom is het toch moeilijk om te beoordelen of iemand een type voor mij is.” Annebel Schipper: „Ik heb er niet aan meegedaan, maar hoorde van anderen dat het niet veel voorstelde.” Noah Akihary: „Als je elkaar niet kent, weet je niet tegen wie je wel een geintje kan maken en tegen wie niet. Online mis je bepaalde interactie en lichaamstaal, je kunt zo niet goed over elkaars leven leren.”

Als ze straks op deze periode terugkijken, zegt Steven Pont, kunnen ze trots zijn dat ze zich erdoorheen hebben geslagen. „Je kunt problemen in het leven niet tegenhouden. Daarom wordt er in de psychologie steeds meer gefocust op veerkrachtontwikkeling.” Dus: kinderen niet beschermen tegen teleurstellingen, maar ze leren hoe ze ermee om kunnen gaan. Voor ouders en leerkrachten heeft hij een advies: „Ga nu alvast in gesprek met jongeren over een tweede lockdown, dat helpt om die veerkracht te activeren. Wat heb je vorige keer gemist? Als je weer in die situatie komt, wat kan je dan doen?”

Pont vertelt het verhaal van een man in een isoleercel. De gevangene besluit om elke dag om 7 uur op te staan, van 7 tot 8 zijn cel schoon te maken, dan een uur te mediteren, dan een uur te lezen, dan een uur te sporten. „Daardoor is hij jarenlang mentaal gezond gebleven. Voor jongeren geldt: bedenk waar je binnen de kaders van de coronamaatregelen controle over kunt hebben.”

Geen slachtoffer zijn

Als je niet naar de collegezaal mag, vorm dan zelf een online studiegroepje. Als je niet naar de bioscoop kan, organiseer dan digitaal een vaste filmavond met vrienden. Pont: „Kun je nu niet bij een studentenvereniging? Ga dan bij een tennisclub. Of doe op sociale media een oproep voor een hardloopmaatje. Het lost niet alle problemen op, maar de beweging en het sociale contact maken je minder passief. Actief besluiten om geen slachtoffer te zijn en zelf sturing te geven, is een goede levensles. Dit zal niet de laatste crisis zijn die ze meemaken.”

Noah Akihary (17). Foto Dieuwertje Bravenboer

Noah Akihary heeft een strategie: hij gaat Rotterdam, de mensen en de school in eerste instantie op afstand leren kennen, zegt hij. De lockdown heeft hem geleerd hoe goed dat kan. „Ik heb me sinds maart aan de regels gehouden en weinig mensen gezien. Toch is dit het jaar waarin ik de meeste nieuwe mensen heb leren kennen. Tijdens de quarantaine ben ik actief geweest op sociale media. Ik postte veel berichten en reageerde op anderen.”

Een vriend die goed is in beelden bewerken, zette voor hem een reeks foto’s achter elkaar waardoor het lijkt alsof Noah loopt terwijl de achtergrond hetzelfde blijft. „Dat was goed gelukt en daar reageren dan veel mensen op. In één maand had ik 250 nieuwe volgers op Instagram.” Toen de maatregelen werden versoepeld, heeft hij met een paar mensen die hij zo online leerde kennen, live afgesproken. Buiten, samen muziek luisteren, chillen op het strand.

Als de opleiding niks regelt, heeft hij wel een idee hoe je nieuwe mensen kunt leren kennen. „Ga voetballen. De één keept, de ander schiet op het doel. Zo kun je makkelijk afstand houden. En tussendoor een beetje kletsen. We hebben de hele zomer al gemist, het is nu tijd om een paar mooie herinneringen te maken.”

Deze week gaat Annebel Schipper in Groningen hospiteren voor een kamer. „Ik weet nog niet precies hoe het gaat, waarschijnlijk ga ik langs drie huizen. Normaal zijn dat er drie keer zoveel, dan logeer je in een huis en maken zij een lijst met studentenhuizen waar je gaat borrelen en kletsen. Ik heb zin om in een leuk studentenhuis te gaan wonen. Doordat ik de komende maanden veel thuis zal zijn, verwacht ik dat ik snel een goede band met mijn huisgnoten ga opbouwen.” Jolene Bierman hoopt dat haar opleiding alsnog een sport-en-speldag organiseert. „In groepjes actief bezig zijn, en elkaar helpen om opdrachten te halen. Dan word je een team, in plaats van dat we allemaal apart studeren.”