We zijn gestopt met zeuren: alle lichamen zijn mooi

Blij met je lichaam De body-positivitybeweging is groot. ‘Curvy’ influencers vieren hun lichaam. Maar er zijn ook kanttekeningen te plaatsen.

Illustratie Claudia van Rouendal

Vanaf nu houden we op met zeuren, beval tijdschrift Linda op de cover van het augustusnummer dat als thema ‘Lekker body positief’ had. Naamgever Linda de Mol (55 jaar, maat 42 en 78,3 kilo) stond, in navolging van inmiddels talloze body-positivity-influencers, in bikini op de cover, nu eens niet hevig gefotoshopt. Dik is De Mol bepaald niet en aan haar buik is te zien dat ze die traint. Dun kun je haar ook niet noemen, iets wat ze benadrukt door binnenin het blad te poseren terwijl ze quasi-besmuikt een buikrol vastpakt. Verderop in het nummer wordt haar voorbeeld gevolgd door bekende vrouwen als Stella Bergsma, Abbey Hoes en Berget Lewis.

Het augustusnummer van Linda zou je kunnen zien als het bewijs dat de body-positivitybeweging (kort gezegd: geniet van je lichaam zoals het is) definitief voet aan de grond heeft gekregen. Tientallen jaren leerden vrouwenbladen hun lezers dat het dragen van een bikini iets was wat verdiend moest worden, met oefeningen, ontharen, scrubben en een dieet. Tegenwoordig is een gevleugelde uitspraak dat voor een ‘bikinibody’ alleen een bikini en een body nodig zijn. Zelfs onder slanke influencers is het bon ton om door middel van een iets minder gelikte foto af en toe te laten zien dat ze niet zo strak zijn als je, afgaand op het gros van de beelden die ze plaatsen, zou denken – kijk, ik heb ook een putje!

Fat-in

Al in 1969 organiseerde de Amerikaanse radiopresentator Steve Post een ‘fat-in’ in Central Park, New York, om te protesteren tegen de discriminatie die zijn vrouw ten deel viel. Negen jaar later publiceerde Susie Orbach haar feministische klassieker Fat is a Feminist Issue.

Dat de body-positivitybeweging pas nu zo groot is, is waarschijnlijk te danken aan het gigantische bereik van Instagram, en aan het feit dat mensen zwaarder zijn geworden. In Nederland heeft meer dan de helft van de mensen overgewicht (een BMI van ten minste 25), 15 procent van alle Nederlanders is obees (vanaf 30).

Er zijn mannelijke plus-size-influencers, en niet alle body-positivity-influencers zijn dik – ook gehandicapte en oudere mensen gebruiken bijvoorbeeld de term. Maar over het algemeen zijn het vooral vrouwen met een grote tot zeer grote maat. Aanvankelijk waren het met name vrouwen van kleur, die zich afzetten tegen een ideaalbeeld dat niet alleen dun maar ook wit was.

Lees ook Het plus-size model wordt mainstream in de modewereld

Sommige plus-size-influencers hebben honderdduizenden of zelfs miljoenen volgers. In die laatste categorie vallen supermodel Ashley Graham (@ashleygraham, 11,2 miljoen) en Tess Holliday (@tessholliday, 2,1 miljoen), de vrouw die in 2013 de hashtag #effyourbeautystandards bedacht (‘eff’ staat voor ‘fuck’). Er bestaat ook een apart account waarop berichten met die hashtag worden gedeeld. De uitvinder van het woord fatkini, Gabi Gregg (@gabifresh), heeft meer dan 800.000 volgers, yogalerares Jess Saymyn (@mynameisjessamyn) bijna 500.000.

Tegenwoordig is een gevleugelde uitspraak dat voor een ‘bikinibody’ alleen een bikini en een body nodig zijn

In Nederland zijn Mayra Louise (@mayralouise, 46.900) en Edith Dohmen (@sylehasnosize_official, 31.700) bekende namen, alsook plus-sizemodel Jill Kortleve (@jilla.tequila, 155.000), die wordt geboekt voor shows en campagnes van grote internationale modemerken en deze maand voor de tweede keer binnen een jaar op de cover van de Nederlandse Vogue staat.

‘Curvy’ influencers krijgen bijna alleen maar complimenten over hun (bikini)foto’s. Zoniet Linda de Mol, toen haar bikinicover werd geplaatst op het Instagramaccount van Linda. „Waar heb je het over”, schreef bijvoorbeeld ‘Sabia363’. „Er zijn duizenden vrouwen die wel echt dik zijn, niet jij.” Ronduit hard zijn soms zelfs de commentaren die zeer slanke of dunne influencers geregeld ten deel vallen, ook al reppen ze met geen woord over body positivity. Zij worden bestookt met het advies eens wat te eten of zelfs beschuldigd van het aanzetten tot anorexia nervosa. Voor dit soort opmerkingen bestaat een woord: thinshaming, ook wel skinnyshaming genoemd, een variant op fatshaming.

Thinshaming is echter iets anders dan het omgekeerde van fatshaming. Bij fatshaming wordt overgewicht gekoppeld aan negatieve karaktereigenschappen. „Van mensen die zwaar zijn wordt, ten onrechte, gedacht dat ze allemaal lui, ongedisciplineerd en dom zijn”, zegt Liesbeth van Rossum, hoogleraar en internist-endocrinoloog bij het Erasmus MC, en gespecialiseerd in obesitas. „Ze krijgen minder snel een baan, minder goede zorg. Ik zie veel tranen in mijn spreekkamer.”

Bij dunne mensen is er geen sprake van dergelijke discriminatie, aldus Eric van Furth, die hoogleraar eetstoornissen aan de Universiteit Leiden is en directeur van GGZ Rivierduinen Eetstoornissen Ursula. „Bij magerte denk je: iemand is ziek. Dat is eng, je maakt je zorgen. In onze kliniek worden 21 patiënten met anorexia nervosa behandeld. Twee keer per dag wandelen ze buiten, sommigen in een rolstoel. Dan zie je mensen soms schrikken. Vorige week viel iemand nog van zijn fiets.”

Of mensen zich ook oprecht zorgen maken over bijvoorbeeld Doutzen Kroes, die een paar keer werd ‘gethinshamed’ naar aanleiding van bikinifoto’s, betwijfelt Van Furth. „Ik vrees dat het daar om afgunst gaat. Dat is een negatieve emotie, en daarom hebben opmerkingen vaak een agressieve ondertoon.”

Lees ook de kwestie van de veredelde kleerhangers

Rolmodel Adele

Een aparte categorie vormen vrouwen die ooit dik waren, maar dat niet meer zijn, zoals de Britse zangeres Adele. In mei postte ze voor het eerst in vijf maanden een foto op haar Instagram-account. Vergeleken met de laatste foto was ze al enorm veranderd, vergeleken met die van de zomer van 2019 al helemaal: ze leek tientallen kilo’s te hebben verloren, iets waarover ze overigens verder niets zei: ze bedankte alleen haar fans voor de verjaardagswensen en de hulpverleners voor hun goede zorgen tijdens de coronacrisis.

Tussen de ongeveer 250.000 (!) reacties zitten een een hoop complimenten („Gorgeous”) over haar nieuwe gestalte, maar lang niet alleen. „Waar is de echte Adele?”, vroeg ‘Froekdv’. „Wat is er met je gebeurd?”, schreef ‘-kommwireskalieren-’. „Je was altijd een sterke, curvy vrouw en daarom hielden we van je.” Op Twitter werden Adele en de mensen die haar feliciteerden met haar gewichtsverlies door veel mensen ‘fatphobic’ genoemd.

Liesbeth van Rossum kan zich „enigszins voorstellen” waar zulke reacties vandaan komen. „Het kan heel geruststellend zijn geweest om een rolmodel te hebben dat nou eens geen slanke den was.” Maar, zegt ze: de kans is groot dat Adele zich nu beter voelt. „Vet wordt nog vaak gezien als een isolatielaagje, maar het is een orgaan waarin zo’n 600 hormonen worden aangemaakt. Die staan niet in een goede stand bij obese mensen. Zij hebben een grotere kans op diabetes type 2, hart- en vaatziekten, knieklachten en verschillende soorten kanker.”

Veel buikvet kan leiden tot depressie en, zo benadrukte ze een paar weken geleden nog in Nieuwsuur, ernstige complicaties bij Covid-19 – door de onstekingsstofjes die erin worden geproduceerd is het immuunsysteem chronisch te actief en kan het niet meer adequaat reageren op het virus.

Van Rossum draagt de body-positivitybeweging „op zich” een warm hart toe. „Het is heel belangrijk dat mensen met overgewicht zich als mens geaccepteerd voelen, ook voor hun lichamelijke gezondheid. Discriminatie leidt tot stress, en stress tot de extra aanmaak van buikvet en cortisol, waar je snacktrek van krijgt en dus weer extra buikvet. Maar binnen de beweging is weinig aandacht voor gezondheidsproblemen. Daar heb ik moeite mee.”

Voor de radicale body-positivo’s, weet Eric van Furth, is het zelfs taboe om daarover te praten. Voor de internationale Academy of Eating Disorders heeft hij zitting in een commissie die zich bezighoudt met diversiteit, gelijkheid en inclusiviteit. „Daarin zit ook een vrouw die een echte fat-activist is. Zij wil niet dat je het woord obesitas nog gebruikt. People living in a larger body is hoe zij en haar achterban zware mensen nu noemen, en ze geloven in health at any size. Als je het tijdens een presentatie over BMI hebt, gaan ze luidkeels protesteren.”

Niet iedereen die zwaar is, is ook ongezond, erkent Liesbeth van Rossum. „Maar uit onderzoek blijkt dat het meestal een kwestie van tijd is voor dat wel zo is.” Op eigen houtje afvallen is voor mensen met ernstige obesitas heel moeilijk, zegt ze. „Dat neemt niet weg dat je eerlijk en open over de risico’s van overgewicht moet kunnen praten. En over de oorzaken trouwens, want het heeft lang niet altijd alleen met het eetpatroon te maken.”

Niet zo positief

Esther Jansen, psycholoog en onderzoeker bij Co-eur, een ambulante kliniek voor zware mensen met een eetstoornis (er zijn veel meer dikke mensen met eetstoornissen dan dunne, meestal gaat het om een zogenaamde eetbuistoornis) heeft andere bezwaren tegen de body-positivitybeweging. Zij vindt die vaak helemaal niet zo positief. Linda de Mol is daar een goed voorbeeld van, zegt ze. „Ze staat in bikini op de cover, maar weidt vervolgens in haar twee pagina’s lange column uit over hoe onzeker ze zich daarover voelt.”

Het stoort Jansen sowieso dat het bij body positivity bijna alleen maar om de buitenkant gaat: „De vetrollen die je wel of niet omarmt, gewicht, maat. Daardoor wordt nog steeds een relatie tussen gewicht en eigenwaarde gelegd. Mensen met een eetstoornis hebben de neiging zichzelf negatief te vergelijken met anderen en zijn daar gevoelig voor, het kan als een trigger werken.”

Zelfs een influencer als Tess Holliday, die serieus dik is, kan voor onzekerheid zorgen, zegt ze, vanwege haar ‘fashion-achtige foto’s’. „Je uiterlijk is maar een deel van wie je bent, en omvang bepaalt maar voor een deel je uiterlijk. We zouden moeten streven naar body acceptance: daarbij accepteer je je lichaam zoals het is, maar ben je je ervan bewust dat je als persoon veel meer bent dan hoe je eruitziet.” Dat vereist een bijna onmogelijke cultuuromslag, geeft ze toe. „Maar het zou in het geval van de Linda al veel hebben gescheeld als Linda de Mol het in haar column over iets totaal anders zoals vakantie in eigen land had gehad.”