Recensie

Recensie Boeken

Een bekende acteur kijkt terug op zijn leven (●●●●)

Sam Shepard In schetsen, herinneringen, impressies en droomverslagen kijkt de verteller, de acteur, aan het eind van zijn leven met milde verwondering terug.

Acteur Sam Shepard
Acteur Sam Shepard Claire Folger

Wie het boek openslaat, moet even door de mythe heen. Een roman van Sam Shepard met een voorwoord van Patti Smith – daarin komt veel gelauwerde en serieuze Amerikaanse kunst samen. Het is alsof je als lezer door een zwaargewicht wordt uitgenodigd voor een potje boksen. Niet wegrennen, het wordt uiteindelijk een verrassend serene ontmoeting.

Je moet ook even door de titel heen. De dubbele titel, The One Inside/Die Vanbinnen, doet vermoeden dat je een tweetalige uitgave in handen hebt. Dat is niet zo. Je begrijpt de uitgever; die Nederlandse titel zou in z’n eentje niet meteen duidelijk zijn (ook door die hoofdletters; Vanbinnen, is dat een naam?), maar verzin dan een betere.

Als je bekroond toneelschrijver en acteur Shepard in een politie line-up zou moeten plaatsen, zou je hem onderbrengen in een rij zwijgzame mannen met getekende gezichten die hun ogen dichtknijpen tegen de felle zon en de woestijnwind. Je zou meteen weten wie hij is: hij zou degene zijn die dat image ondergraaft en uitbeent en heden en verleden door elkaar laat lopen. Zoals hij dat ook doet in dit boek, dat uitkwam in 2017, het jaar waarin hij op 73-jarige leeftijd stierf.

Die Vanbinnen is een verzameling schetsen, herinneringen, impressies, droomverslagen, met als bindend element een verteller die tegen het einde van zijn leven terugblikt en om zich heen kijkt. Die verteller heeft veel gemeen met Shepard zelf. Zijn vader was, net als die van Shepard, in de Tweede Wereldoorlog piloot van een bommenwerper, zijn huwelijk is gestrand, en uit een passage waarin de verteller zich op een filmset bevindt, valt af te leiden dat het gaat om de in 2013 uitgekomen film August: Osage County, waarin Shepard een rol speelde.

Rauw en wreed

Op die filmset verschijnt de bijna zeventigjarige verteller met een meisje van twintig, wat voor enige verbazing zorgt. Zij is het Chantage Meisje, dat in een eerdere passage tot afgrijzen van de verteller verklaarde dat ze een boek wil maken van al hun opgenomen telefoongesprekken. (‘Ze zijn prachtig! Je hebt door de jaren heen prachtige dingen gezegd.’ ‘Nee, echt niet. Ik heb helemaal niets moois gezegd! Niets van wat ik gezegd heb is van enig belang.’)

Alles loopt door elkaar in dit boek, heden, verleden, herinneringen, verhalen, dromen, natuurbeschrijvingen. De verteller is betrokken en begaan maar kijkt toch ook met milde verwondering naar alles en iedereen om hem heen. Hij heeft lang geleefd. ‘Er is een hoop dat me deze dagen ontgaat,’ zegt hij tegen zichzelf wanneer hij nadenkt over het Chantage Meisje en zijn weggelopen honden.

Die Vanbinnen is geen afgewogen verslag van iemand die de balans opmaakt, eerder het relaas van een oude, vermoeide man die in slaap valt terwijl hij naar de film van zijn leven kijkt, en zo nu en dan ontwaakt en verwoordt wat hij ziet, zonder zich druk te maken over wat echt gebeurd is en wat niet. Alles is echt, op een poëtische, rauwe manier, in een bij tijden wreed Amerikaans landschap. Hij beschrijft het rustig, bijna teder. Overal verschijnen verbanden, alles resoneert met elkaar, en daarom is dit een boek om in één zitting uit te lezen.