Het sojabedrijf leek gezond, nu dreigt nieuwe strop voor banken

Sojaconglomeraat Het omvallen van een Argentijnse soja-exporteur lijkt een strop te worden voor Nederlandse banken. Zij vermoeden fraude.

Het Argentijnse sojabedrijf Vicentin kwam vorig jaar in de problemen, maar wat er precies misging, is onduidelijk.
Het Argentijnse sojabedrijf Vicentin kwam vorig jaar in de problemen, maar wat er precies misging, is onduidelijk. Foto Enrique Marcarian/Reuters

Na de stroppen met het Duitse fintechbedrijf Wirecard en de Singaporese oliehandelaar OK Lim dreigt er opnieuw financiële schade voor Nederlandse banken door mogelijke fraude bij een zakelijke klant. Ditmaal gaat het om een groot Argentijns sojabedrijf, Vicentin, dat eind 2019 in de financiële problemen kwam en in februari van dit jaar bescherming aanvroeg tegen schuldeisers (‘concurso preventivo’, een stadium voor een faillissement). Onder meer Rabobank, ING en de Nederlandse ontwikkelingsbank FMO hebben samen voor 140 miljoen dollar (bijna 120 miljoen euro) aan leningen uitstaan aan het bedrijf. Vier vragen over deze mogelijke strop.

1 Om wat voor een bedrijf gaat het?

Vicentin was, totdat het fout liep, een grote naam in de Argentijnse economie, met een omzet van omgerekend 3,5 miljard euro vorig jaar. Het in 1929 opgerichte bedrijf had vorig jaar volgens Bloomberg het grootste marktaandeel in de voor het Zuid-Amerikaanse land zeer belangrijke soja-export. Daarmee liet het wereldspelers als Glencore en Cargill achter zich.

Het bedrijf, met 1.300 medewerkers en 2.000 betrokken boerenbedrijven, was daarnaast ook een grote speler in biodiesel en de productie van ethanol. Om alle export te faciliteren beheert het bedrijf bovendien een aantal belangrijke havens.

2 Wat is er met de soja-exporteur gebeurd?

Vicentin kwam vorig jaar in de problemen, rond het moment dat de linkse politicus Alberto Fernández de verkiezingen won in Argentinië. Waarom het precies misging, is nog niet duidelijk – het bedrijf leek in de zomer van 2019 nog gezond. Volgens persbureau Bloomberg kreeg Vicentin cashproblemen toen Argentijnse boeren versnelde betaling eisten voor al geleverde sojaoogsten, in reactie op speculaties dat de nieuwe president extra belastingen zou gaan invoeren.

Mogelijk speelde ook mee dat na de verkiezing van Fernández de Argentijnse peso flink aan waarde verloor ten opzichte van de dollar. Uit onderzoek van de belangrijkste financier van Vicentin, staatsbank Banco Nácion, zou blijken dat een groot deel van de uitstaande leningen en andere verplichtingen van het agrarische conglomeraat in dollars waren, terwijl een groot deel van de bezittingen die daar tegenover stonden in pesos waren. Naarmate de dollar duurder werd, werd het daardoor erg duur voor Vicentin om betalingen te doen.

3 Hoe zijn Nederlandse banken hierbij betrokken?

Vicentin vroeg uiteindelijk in februari van dit jaar bescherming aan tegen schuldeisers om te kunnen reorganiseren en eventueel schulden te kunnen verlagen of afschrijven. En daar komen de Nederlandse banken om de hoek kijken: Rabobank, ING en de Nederlandse ontwikkelingsbank FMO, dat voor 51 procent in handen is van de Nederlandse staat, hebben in het verleden leningen aan Vicentin verstrekt.

FMO regelde in mei 2019 samen met het Franse Crédit Agricole nog een lening van 150 miljoen dollar (127 miljoen euro) voor Vicentin. In het persbericht over die deal schreef de ontwikkelingsbank dat het al twintig jaar een partner is van het bedrijf. FMO zelf schreef voor 45 miljoen dollar in op de lening – volgens een woordvoerder is dat nog steeds het bedrag dat de ontwikkelingsbank heeft uitstaan. De overige 105 miljoen dollar werd verstrekt door commerciële banken uit onder meer Duitsland en China en investeringsfondsen.

Rabobank en ING hebben ook relaties met Vicentin. Beide banken hebben leninguitgiftes voor het bedrijf begeleid. Rabobank heeft daarnaast zelf ook twee leningen verstrekt aan Vicentin ter hoogte van 23 miljoen dollar, blijkt uit rechtsdocumenten waarover Het Financieele Dagblad donderdag berichtte en die online zijn in te zien. Uit die documenten blijkt ook dat de grootste bank van Nederland, ING, voor een bedrag van rond de 72 miljoen dollar aan kredieten heeft uitstaan. Dat bedrag is voor ongeveer de helft verzekerd bij een Japanse kredietverzekeraar. Of Rabobank en FMO hun kredieten ook verzekerd hebben, konden woordvoerders niet zeggen.

4 Wat gebeurt er nu?

Rabobank en ING hebben vanwege de mogelijke verliezen op hun kredieten het afgelopen halfjaar al voorzieningen opzijgezet om die op te kunnen vangen. FMO, ING en Rabobank hebben zich daarnaast verenigd met een aantal andere niet-Argentijnse kredietverstrekkers, zoals de aan de Wereldbank gelieerde IFC en een aantal Japanse en Franse banken om nog iets van hun geld terug te zien.

Een groep kredietverstrekkers vermoedt dat er sprake is van fraude

De groep, samen goed voor 500 miljoen dollar aan leningen, vermoedt dat er sprake is van fraude bij Vicentin. Ze hebben daarom in februari en eind juni aangeklopt bij een rechtbank in New York om meer informatie los te krijgen over de financiële transacties van het bedrijf.

De banken schrijven aan de rechtbank dat ze vermoeden dat vlak voordat het misging bij het bedrijf er 400 miljoen dollar is weggesluisd door de aandeelhouders – het bedrijf is in handen van zestien Argentijnse families. Ook zouden er tegen de afspraken rond de kredieten in, bezittingen zijn verkocht. Ze wijzen er bovendien op dat Vicentin een paar maanden voor de faillissementsaanvraag nog tegenover de leningverstrekkers beweerde financieel gezond te zijn.

Los van of er uit de transactiedocumenten malversaties blijken, zal de groep banken zich tot de rechter in Argentinië moeten richten om te proberen nog wat van het geld terug te krijgen. Dat zal worden bemoeilijkt omdat er over het eigendom van Vicentin intern in Argentinië een strijd woedt. De Argentijnse regering kondigde voor de zomer aan de soja-exporteur te willen nationaliseren, om te voorkomen dat de kredietverstrekkers bezittingen als de havens zouden opeisen als genoegdoening voor hun verliezen. De rechter die het bedrijf begeleidt stak daar een stokje voor, maar mogelijk wordt via een lagere overheid daar alsnog een poging toe gedaan.