Opinie

Vergiftiging Navalny toont de donkere kant van Russische politiek

Rusland

Commentaar

Duitse artsen in het Berlijnse ziekenhuis Charité hebben bevestigd dat Aleksej Navalny (44), de belangrijkste criticus van Vladimir Poetin, waarschijnlijk is vergiftigd. Navalny was vorige week onwel geworden op een vlucht van Tomsk naar Moskou. Een noodlanding op het vliegveld van Omsk redde mogelijk zijn leven. Pas na internationale druk van onder andere Duitsland, Finland en de EU mocht Navalny in het weekend door de ngo Cinema for Peace Foundation naar Duitsland overgebracht worden.

De gezondheid van Navalny, die in coma wordt gehouden, is slecht, maar hij is niet in levensgevaar. De artsen hebben in zijn lichaam acetylcholinesteraseremmer, een zenuwgif, gevonden. Het gaat om stoffen die voorkomen in bestrijdingsmiddelen, maar ook in sommige chemische wapens. Welke stof Navalny precies is toegediend, is nog niet bekend.

Onmiddellijk na de diagnose hebben de Duitse regering en de Europese Unie de regering in Moskou om opheldering gevraagd. Frankrijk sprak van een criminele daad. In Moskou werd de Duitse conclusie voorbarig genoemd.

De waarschijnlijke vergiftiging van Navalny onderstreept nog eens het donkere karakter van de Russische politiek. Er wordt weliswaar een minimum aan politieke oppositie gedoogd, maar oppositie in het land van Poetin is een – letterlijk – levensgevaarlijke keuze. Navalny is niet de eerste Rus die zijn politieke opvattingen moet bekopen met een levensbedreigende aanslag of de dood. Het is ook niet de eerste keer dat hij doelwit is. Hij wordt permanent geschaduwd door de Russische inlichtingendiensten. Hij werd al een paar keer gearresteerd. Vorig jaar werd hij op mysterieuze wijze ziek in zijn cel. Hij werd ook al eens ernstig verwond door een aanval met een desinfectiemiddel.

Navalny baarde de afgelopen jaren opzien met onderzoek naar corruptie en door zijn bevindingen te verspreiden onder een groot publiek. Zijn YouTube-kanaal heeft twee miljoen abonnees. Ook maakte hij het de partij van Poetin met uitgekiend stemadvies lastig in lokale verkiezingen.

Hij heeft dus veel vijanden, in het Kremlin, maar ook daarbuiten. Met de constatering van de Duitse artsen is nog lang niet gezegd dat de opdracht voor een mogelijke aanslag uit het Kremlin kwam of werd gepleegd met medeweten van de machthebbers in Moskou. Maar de reputatie van Rusland is zodanig dat die mogelijkheid ook niet bij voorbaat uitgesloten kan worden.

In het verleden werden de daders van aanslagen openlijk door de Russische staat in bescherming genomen. De man die in het Verenigd Koninkrijk werd aangeklaagd voor de moord op oud-spion Alexander Litvinenko werd lid van de Douma. De verdachten van de aanslag op vader en dochter Skripal in Salisbury mochten op de Russische tv vertellen dat ze naar Salisbury waren gevlogen om de kathedraal te bezoeken.

Navalny is de informele leider van de oppositie in Rusland, hem vergiftigen is een politieke aanslag. Het is dan ook terecht dat Europa zich onmiddellijk over Navalny heeft ontfermd en duidelijk maakt dat oppositie en politiek debat in Rusland gesteund worden – ook al is over de toedracht nog veel onduidelijk. Een vergiftiging is ook een waarschuwing – de zoveelste – dat Rusland geen land is waar men onbekommerd politieke betrekkingen mee kan onderhouden.