Marieke Lucas Rijneveld wint prestigieuze Booker Prize

International Booker Prize Marieke Lucas Rijneveld heeft als eerste Nederlandse auteur de International Booker Prize gewonnen.

Marieke Lucas Rijneveld maakt kans op de International Booker Prize met The Discomfort of Evening (De avond is ongemak).
Marieke Lucas Rijneveld maakt kans op de International Booker Prize met The Discomfort of Evening (De avond is ongemak). Foto Jeroen Jumelet/ANP

Marieke Lucas Rijneveld (1991) is de eerste Nederlandse auteur die de International Booker Prize wint. Woensdagavond maakte de jury bekend dat The Discomfort of Evening, de vertaling van Rijnevelds debuutroman De avond is ongemak, de winnaar is vanwege de betoverende schoonheid, onmiskenbare kracht en onverbiddelijke blik. Rijneveld plaatst zich daarmee in het rijtje van eerdere winnaars als de Israëlische schrijver David Grossman en Nobelprijswinnares Olga Tokarczuk.

The International Booker Prize is een van de belangrijkste literaire prijzen binnen de Engelse taal. Een jury kiest jaarlijks het beste naar het Engels vertaalde roman. Omdat het dus ook om de vertaling gaat, gaat de helft van het prijzengeld (ruim 55.000 euro in totaal) naar de vertaler. De roman van Rijneveld is vertaald door Michele Hutchison.

Toen de roman in 2018 in Nederland verscheen, werd die direct enthousiast onthaald. Het boek – waarin een tienjarige vertelt over haar strenggelovige familie na de dood van haar oudste broer – werd een bestseller en is inmiddels in twintig talen vertaald.

Zwart boek

In de Engelstalige pers wordt opgemerkt dat het een zwart boek is, vooral vanwege de incestpassages, maar ook door de manier waarop dieren worden behandeld. Een grap („Waarom pleegde Hitler zelfmoord? Omdat hij de gasrekening niet kon betalen”) werd vooraf dermate smakeloos gevonden dat die de vertaling niet haalde.

Ondanks de hardheid van de roman en het oer-Hollandse verhaal – het Sinterklaasjournaal, Dieuwertje Blok, de HEMA en huzarensalade passeren de revue – zijn veel recensies enthousiast, al weet niet iedereen wat hij er altijd mee aan moet, omdat de roman afwijkt van wat de Britten doorgaans lezen. The Times opent met de zin: „Als de climax van een roman erom gaat dat het de vraag is of een personage al dan niet haar jas zal uitdoen, dan weet je dat je een bepaald soort Europese roman leest.” De Telegraph plaatste als kop boven een vierballenrecensie: „Een belangrijk debuut, maar kan je het aan?”

Lees ook: ‘Maar er zijn toch ook dingen wél waar, en wél mooi?’

In The Irish Times merkt de enthousiaste recensent op dat hij het boek niet snel zal vergeten; hij is onder de indruk van het gevecht in het boek „between terror and beauty”. De Financial Times concludeert dat Rijneveld iets uitzonderlijks heeft gemaakt „in de manier waarop het boek een wereld schetst van eenzaamheid en angst”. The Guardian plaatste het boek al in de top-tien van best vertaalde romans van 2020. De recensent vindt het boek „een opmerkelijk debuut, dat zelfverzekerd is in zijn wreedheid”, maar plaatst ook enkele twijfels of alles even goed werkt.

De lezers

Waar de Britse pers, meer dan in Nederland, valt over de gruwelijkheid van details, doen de Britse lezers op verschillende boekenfora dat ook. „Voltooid, eigenaardig, duister, verdrietig, onaangenaam. Doordrongen met poepgaten”, merkt een lezer op. Anderen vinden de manier waarop de rouwverwerking wordt verteld knap en soms herkenbaar: „Als je van sinistere en ongebruikelijke verhalen en meeslepende vertellers houdt en dierenmisbruik/incest en ander onbehagen je niet afschrikt zou ik zeggen: ga het lezen! Er zitten zeker prachtig geschreven passages bij. Ik heb zelfs een paar paragrafen herlezen. Er was een specifiek stuk gerelateerd aan rouw dat zo treffend beschreven werd en raakte aan mijn eigen ervaringen, adembenemend.”

Lees ook de recensie van De avond is ongemak: Offers verzinnen om de dood te bezweren

Een ander bedankt de uitgever en schrijft: „het is een cliché om een boek als donker te omschrijven, maar wauw, deze verdient het etiket. Ik wil zeggen dank je aan Faberbooks [de uitgever] dat jullie ervoor hebben gezorgd dat dit boek in mijn leven kwam, maar eigenlijk bedoel ik: bedankt voor het uitgeven van een van de meest verontrustende, ongemakkelijke romans die ik ooit heb gelezen.” Een andere lezer is het er niet bepaald mee eens en zet eronder: „Dit boek is fucking disgusting.

De andere vijf kanshebbers op de prijs waren: The Enlightenment of the Greengage Tree van de Iraanse schrijver Shokoofeh Azar, The Adventures of China Iron van de Argentijnse Gabriela Cabezón Cámara, Tyll van de Duitser Daniel Kehlmann, Hurricane Season van de Mexicaanse Fernanda Melchor en The Memory Police van de Japanse Yoko Ogawa.