Klaver: sociaal vangnet moet nu juist groter worden gemaakt

Coronacrisis Terwijl het kabinet broedt op een versobering van de steunmaatregelen komt GroenLinks-leider met een alternatief, veel ruimhartiger voorstel: het crisisinkomen.

GroenLinks-leider Jesse Klaver eerder deze maand tijdens een debat met minister De Jonge en premier Rutte.
GroenLinks-leider Jesse Klaver eerder deze maand tijdens een debat met minister De Jonge en premier Rutte. Foto Remko de Waal / ANP

„Bijzonder slecht nieuws”, reageert Jesse Klaver op de eerste, uitgelekte plannen van het kabinet voor het derde pakket aan economische steunmaatregelen, dat op 1 oktober zal moeten ingaan. Het gaat nog maar om de contouren ervan – een aanzienlijk soberder inkomenssteun voor bedrijven die hun omzet zien wegvallen, maar wel met een langere looptijd – maar de GroenLinks-leider vindt de richting totaal verkeerd.

„Nu de economische crisis zwaarder wordt, moet de overheid inkomensondersteuning en het sociale vangnet niet afbouwen maar juist uitbreiden”, zegt hij in een telefonisch interview. Hij is woensdagochtend op weg naar een heidag met z’n Tweede Kamerfractie om zich voor te bereiden op het komende politieke (verkiezings)seizoen.

Terwijl het kabinet onderhandelde over het derde steunpakket en de begroting voor volgend jaar werkt GroenLinks een eigen plan uit, om de volgende fase van de economische crisis te lijf te gaan. De uitkomst: een ‘crisisinkomen’, voor zowel mensen in loondienst die hun baan verliezen als voor zzp’ers en flexwerkers.

Voor het kabinet is steun van de oppositie voor het derde steunpakket onontbeerlijk. Niet alleen omdat het geen meerderheid in zowel Eerste als Tweede Kamer heeft, minister Koolmees (Sociale Zaken, D66) vindt het van belang om – net als bij het pensioenakkoord – een breed parlementair draagvlak te krijgen voor zijn plannen. Om die reden is het voorstel van GroenLinks niet bij voorbaat geheel kansloos.

Lees ook: al die miljarden, hebben Kamerleden daar nog wel grip op?

Klaver wil het crisisinkomen niet zozeer tegenover het komende kabinetsvoorstel zetten, maar ernaast. Het hoeft niet integraal te worden overgenomen, zegt hij, maar wel de portée ervan – inkomenssteun verstevigen. „Dat is voor ons cruciaal om de economische strategie van de regering te kunnen blijven steunen.” Met de twee eerdere steunpakketten ging GroenLinks akkoord.

1.050 euro per maand

Klavers voorstel voor een crisisinkomen bestaat uit drie componenten. Mensen die hun baan verliezen krijgen langer recht op een WW-uitkering. Ongeacht het arbeidsverleden en aldus opgebouwde rechten, krijgt iedere nieuwe werkloze tot 1 juli 70 procent van het salaris uitbetaald. Voor zzp’ers en flexwerkers, die geen recht hebben op een werkloosheidsuitkering, komt een vast door het rijk betaald ‘crisisinkomen’ van 1.050 euro per maand. Daarmee wil GroenLinks de twee huidige crisisregelingen voor zelfstandigen vervangen. De drempel tot deze uitkering is laag; er komt geen vermogens- of partnertoets aan te pas.

Ten derde wil GroenLinks „minstens 1 miljard euro” vrijmaken om mensen om te scholen voor nieuw werk in sectoren waar een tekort aan arbeidskrachten is: de zorg, het onderwijs, de bouw of de installatiebranche. Voor mensen in de bijstand vervallen de strenge regels om zich per direct beschikbaar te houden voor een baan. Zij krijgen de gelegenheid om met behoud van hun uitkering een nieuwe opleiding of studie te gaan volgen.

Over de precieze budgettaire omvang van het crisisinkomen moet GroenLinks nog verder puzzelen. Maar dat het net als de bestaande regelingen vele miljarden euro’s gaat kosten, lijdt geen twijfel. Dat vindt Klaver geen probleem. „We moeten niet bang zijn om geld uit te geven dat nodig is om de nodige economische transitie door te komen. Het gaat hier om incidenteel geld tot de zomer van volgend jaar, dat de overheidsfinanciën wel aan kan.”

De GroenLinks-leider vindt het belangrijk dat er steun blijft komen voor de zwakste mensen op de arbeidsmarkt, de zzp’ers en flexwerkers. Die worden in zijn ogen onvoldoende vertegenwoordigd in het polderoverleg, dat het kabinet intensief voert. „De sterkste lobby krijgt het meeste voor elkaar. De NOW-regeling is op zich succesvol maar richt zich vooral op de bedrijven. Een bedrijf dat medewerkers wil ontslaan omdat die niet nodig zijn, vraagt die regeling al niet meer aan. Voor de slachtoffers daarvan moet nu een ruimere regeling mogelijk zijn.”

Tegengas van links

De linkse oppositie – behalve GroenLinks ook PvdA en SP – heeft in zekere zin een sterke positie om tegengas te bieden op de kabinetsplannen. Ze trekken nauw samen op met de vakbonden die met Koolmees en minister Wiebes (Economische Zaken, VVD) aan tafel zitten. En ze roepen steeds ook onderling nauw samen te werken. Zo zullen ze op Prinsjesdag, net als vorig jaar, met een gezamenlijke tegenbegroting komen.

Lees ook: het kabinet wil zich uit de economische crisis investeren

Als het om economisch crisisbeleid gaat valt op dat de drie partijen elkaar ook kunnen loslaten. Waar GroenLinks deze woensdag met zijn ‘crisisinkomen’ komt, deed de PvdA vorige week een totaal ander voorstel dat – voor 10 miljard euro – vooral gericht is op behoud van banen. Daarbij legden de sociaaldemocraten ook al een claim op de bestedingen van aanstaande, nieuwe investeringsfonds van het kabinet. Daarvan zegt Klaver nu: „Samenwerking wil niet zeggen dat we zelf geen plannen hebben.”

Bij het tweede steunpakket, dat in mei door het parlement moest worden goedgekeurd, wist de coalitie in eerste instantie de steun van de rechterflank te krijgen, SGP, Forum voor Democratie en voormalig VVD’er Van Haga. Getuige de eerste reactie van FvD-leider Thierry Baudet op de uitgelekte, versoberde plannen is dat dit keer niet vanzelfsprekend. „Dit is een onbegrijpelijke keuze. Juist nu moet het kabinet solidair zijn met ondernemers en werknemers die in onzekerheid zitten.”