Reportage

Bij ASML werkt de monteur tegenwoordig op anderhalf werelddeel afstand

Augmented reality Door de coronacrisis raakt het gebruik van augmented reality in een stroomversnelling. ASML onderhoudt zijn machinepark aan de andere kant van de wereld via de computerbril.

Illustratie Midas van Son

Met je lijf in Veldhoven, met je handen in Taiwan. De experts van ASML repareren tegenwoordig vanuit hun luie stoel lithografiemachines die aan de andere kant van de wereld staan. Ze geven ‘live’ aanwijzingen aan collega-monteurs die met een computerbril op daadwerkelijk bij de machine staan, ergens in een chipfabriek in Azië of de Verenigde Staten.

De techniek die ASML gebruikt, heet augmented reality (AR). Een speciale computerbril projecteert digitale objecten op het echte beeld. Virtuele voorwerpen krijgen zo een driedimensionale plek, alsof ze in dezelfde ruimte staan.

Zo kun je als expert op afstand nauwkeurige aanwijzingen geven. Denk aan het bekende rampenfilmscenario: de passagier die een onwel geworden piloot moet vervangen, wordt bijgestaan door een ervaren kracht in de verkeerstoren. Over the shoulder support, noemen ze dat bij ASML. Iemand die meekijkt over je schouder en aanwijst welke schroef je moet vastdraaien en welke kabel je kunt lostrekken. En welke vooral niet. Met augmented reality kun je zo veel nauwkeuriger instructies geven dan via een normale videoverbinding. Bovendien heeft de monteur met de bril op zijn handen vrij om handelingen te verrichten.

Lees ook: ‘Technologie vult de zwakke plekken van werknemers aan’

Chipproductie vindt plaats in stofvrije cleanrooms bij bedrijven zoals Samsung, Intel of TSMC. Dat proces gaat 24 uur per dag door, zeven dagen per week. Elke minuut dat een lithografiemachine (een gevaarte van enkele verdiepingen) stilstaat, kost kapitalen. ASML heeft daarom een legertje onderhoudsmonteurs klaarstaan rond de chipfabrieken in Azië, Amerika en Europa.

Deze lokale field engineers kunnen de meest voorkomende problemen oplossen. Voor complexe gevallen worden specialisten ingevlogen, maar corona maakt halsoverkop in het vliegtuig stappen onmogelijk. Vandaar de computerbril.

Als een spelletje

Augmented reality begon als een spelletje – virtuele Pokémons vangen in het wild was in 2016 even een rage. Voor ASML is de techniek nu van levensbelang. Op de negentiende verdieping van het hoofdkantoor in Veldhoven zit een heel comité klaar om dat te demonstreren.

Instructeur Dulce Pumareja speelt vandaag voor monteur. Ze draagt een Hololens computerbril en loopt door de gang. Bij gebrek aan een echte lithografiemachine repareert ze zogenaamd het kopieerapparaat. Peter Peusens en Michiel Haverkorn van Rijsewijk, beiden directeur van de klantenservice, kijken live mee via haar bril en geven op afstand aanwijzingen.

Later schuift ook directielid Wayne Allan nog aan. „Augmented reality scheelt ASML en onze klanten miljoenen euro’s,” zegt hij. Hij noemt het voorbeeld van een Japanse chipfabriek, waar een deel van de productielijn maandenlang plat dreigde te gaan door een complex probleem met een lithografiemachine. De reserveonderdelen kwamen het land wel in, maar de benodigde experts niet. Reparatie op afstand was de enige manier om aanzienlijke financiële schade te voorkomen.

ASML deed zijn eerste AR-ingreep in april bij een Amerikaanse chipfabriek van GlobalFoundries. Een niet al te ingewikkelde klus, om te bewijzen dat het werkte. Al snel volgde een complexe reparatie: vervanging van een beschadigd lenselement.

De grootste drempel bleek niet technologie te zijn, maar het vertrouwen van klanten. Chipbedrijven investeren miljarden in hun productielijnen en de inrichting daarvan is streng geheim. Normaal gesproken zijn camera’s en telefoons verboden – laat staan een computerbril die live beelden verzendt naar het andere eind van de wereld.

Voor ASML werd een uitzondering gemaakt. Noodgedwongen, want geen chipfabrikant kan zich veroorloven een productielijn lang stil te leggen.

Strikte geheimhouding

Het wederzijdse vertrouwen tussen leveranciers en afnemers is in de chipindustrie al groot, maar krijgt door de pandemie een nieuwe dimensie. ASML stelde contracten op die het intellectuele eigendom van beide partijen beschermen. Ook handleidingen van lithografiemachines die via de computerbril verstuurd worden, blijven een bedrijfsgeheim. De Hololens-sessie wordt wel bekeken door beide partijen, maar mag niet worden bewaard. De videoverbinding loopt bovendien via een speciaal beveiligde lijn.

ASML had al eerder met augmented reality geëxperimenteerd, sinds de vroege versie van Google Glass (2015). Die projecten staan in geen verhouding met de sprong die het bedrijf nu maakt. „We hebben in vijf maanden meer geleerd dan in vijf jaar tijd” zegt Michiel Haverkorn van Rijsewijk. ASML is niet het enige bedrijf dat de pandemie aangrijpt om augmented reality in te zetten. Microsoft vertelde aan een Amerikaanse krant dat het gebruik van zijn Hololens 2 computerbril tussen januari en mei dit jaar meer dan vertienvoudigde.

Inmiddels heeft ASML 75 computerbrillen in gebruik bij klanten in de hele wereld, ook in China. Leveranciers die gespecialiseerde onderdelen van de lithografiemachines maken, kunnen tegelijk ingeschakeld worden. Zoals het Duitse bedrijf Zeiss, dat de peperdure lens produceert voor het belichtingsproces. Als het nodig is, kunnen experts vanuit Zuid-Duitsland aanwijzingen geven – desnoods vanuit huis.

Lees ook: Lenzenmaker Zeiss: hier maken ze de toekomst.

ASML gaat zijn medewerkers virtueel klaarstomen voor de aankomende generatie EUV-machines. Monteurs worden geschoold in het onderhoud van machines die nog niet bestaan.

Ook na corona willen ze in Veldhoven niet meer terug naar de tijd vóór augmented reality. De computerbril bespaart bovendien tijd en reiskosten, hoewel de prijs van een vliegticket in geen verhouding staat tot de bedragen die in de chipwereld omgaan. Wayne Allan: „Onze nieuwe machines kosten geen tientallen, maar honderden miljoenen euro’s.”