Wie moordt, die scoort in drillrap

Criminaliteit De groei van het aantal steekincidenten onder jongeren baart burgemeesters zorgen. Mogelijk speelt drillrap een rol.

Tijdens een Black lives matter-demonstratie, onlangs in Amsterdam, sprak Jurney Muntslag, moeder van de doodgestoken drillrapperJay-Ronne Grootfaam.
Tijdens een Black lives matter-demonstratie, onlangs in Amsterdam, sprak Jurney Muntslag, moeder van de doodgestoken drillrapperJay-Ronne Grootfaam. Foto Patrick Post

In de Amsterdamse wijk De Pijp gaat het gerucht dat de leden van de lokale drillrapgroep op de vlucht zijn. 73 De Pijp is bang voor represailles van de rivaliserende drillgroep 24 uit Rotterdam, zeggen jongeren die nog wel rondhangen op straat. Zij zijn op hun hoede. „We weten niet wanneer Rotterdam wraak neemt”, zegt een jongen met een slotjesbeugel. „Het kan morgen zijn, maar ook over twee jaar. We moeten voorbereid zijn.”

In De Pijp is het voor veel jongeren vanzelfsprekend dat de dreigende woorden waar drillraps van doorspekt zijn in praktijk worden gebracht. „Ik zou niet bij ze [de rappers, red.] voor de deur gaan staan”, zegt een jonge puber met een vlassnorretje. „Dan kom je in deze buurt slecht bekend te staan.”

Confrontaties

De ernst van de situatie dringt ook door op bestuurlijk niveau. Confrontaties tussen drillrap-groepen stonden op de agenda van een gesprek dat minister Grapperhaus (CDA, Justitie en Veiligheid) dinsdag had met de burgemeesters van de vier grote steden. Een woordvoerder van Justitie wil niet zeggen wat er besproken is.

Drillrap kwam in het nieuws toen een maandenlang conflict tussen 73 en de Rotterdamse drillgroep rondom 24 op 10 augustus escaleerde. Bij gevechten op het bovendek van de Scheveningse Pier werd een 19-jarige jongen uit Rotterdam doodgestoken.

Bestuurders zitten met drillrap en de bijkomende incidenten in hun maag. Het aantal messteekincidenten waarbij jongeren zijn betrokken, lijkt te zijn toegenomen. Zo waren er in 2019 in Rotterdam 36 steekincidenten onder minderjarigen. In 2018 waren dat er nog 19.

Amsterdam meldde dat het aantal minderjarige verdachten bij wapenincidenten (waaronder veel steekincidenten) de afgelopen drie jaar met 50 procent steeg. Sommige incidenten worden in verband gebracht met drillrapvetes.

De muziekstroming drill ontstond rond 2010 in Chicago en waaide een paar jaar geleden van Engeland over naar Nederland. Nederlandse jongens maakten zich de overzeese termen en symbolen snel eigen. Ze rappen over shanks, en dashen (zelfgemaakte steekwapens, wegrennen). Gewelddadige teksten klinken in monotone beats en rappers met bivakmutsen zwaaien met grote messen.

Lees ook: ‘De oorlog is begonnen’ klinkt het onder drillrap-fans, na fatale steekpartij in Scheveningen

Is er een verband?

Volgens criminoloog Robby Roks is het eerst zaak om duidelijk te krijgen of er een verband is tussen drillrap en geweld. Samen met Jeroen van den Broek (Erasmus Universiteit) doet hij in opdracht van de gemeente Rotterdam onderzoek naar drillrap.

Ze zien dat drillrap anders, „explicieter” over geweld is dan andere hiphop. „Rappers verwijzen wel vaker naar zichzelf als gevaarlijke jongens, dat hoort er een beetje bij. Maar in drillrap wordt het heel specifiek en persoonlijk. Ze rappen of posten op social media over waar ze elkaar gezien hebben, wie ze neergestoken hebben en hoe precies.”

Voorafgaand aan de steekpartij op Scheveningen, plaatsten drillrappers en hun aanhang ook ‘opp-block’-filmpjes, waarin ze zich in de wijk van hun rivalen begaven. Naar Engels voorbeeld hanteren de groepen puntensystemen. Een moord levert de meeste punten op.

Het is niet altijd te achterhalen wat van de drill-teksten echt is gebeurd. Fans van de drillrapgroepen speculeren online of iemand bluft of echt gevaarlijk is, vertelt Roks. „Soms ontdekken ze dat een van de rappers een opleiding doet, dan ontmaskeren ze hem. Die is niet écht gevaarlijk.”

In september 2019 werd voor het eerst een Nederlandse steekpartij aan drillrap verbonden. Toen werd de 18-jarige drillrapper Jay-Ronne Grootfaam doodgestoken met een kapmes, de verdachten behoorden tot een rivaliserende groep. „Rond die tijd werd ons duidelijk dat er echt iets aan de hand was”, zegt Roks. Ook in Rotterdam, Spijkenisse, Drachten en Groningen werden steekpartijen in verband gebracht met drillrapvetes.

In het Verenigd Koninkrijk wordt geweld dat aan drillrap is gelieerd, hard aangepakt. Een rechter verbood de drillrapgroep 1011 om te rappen over dood of letsel, en het noemen van postcodes. 1011 moet de politie binnen 24 uur op de hoogte stellen van nieuwe video’s en data en locaties van optredens doorgeven.

Burgemeesters willen harde actie

De burgemeesters van Rotterdam, Spijkenisse en Drachten vroegen minister Grapperhaus eerder al om hardere maatregelen, zoals een expliciet verbod voor minderjarigen om enig soort mes mee te dragen op straat. Nu geldt dat verbod alleen voor bepaalde messen – stiletto’s, vlindermessen, valmessen.

Burgemeester Aboutaleb van Rotterdam wil boetes uitdelen van 2.500 euro voor mesbezit. De straf moet ervoor zorgen dat ouders verantwoordelijkheid nemen voor hun kinderen.

De Amsterdamse burgemeester Halsema staat daar lijnrecht tegenover. Zij sprak zich vorig jaar uit tegen censuur op woorden of muziek. Jongeren zouden meer maatschappelijk perspectief moeten krijgen. Maar dat is niet „morgen geregeld”. Tot die tijd is muziek een uitlaatklep. „Muziek kan geen schuld hebben. Ik kies de kant van de rappers”, zei ze.

Roks vraagt zich af of repressief optreden werkt. „Jongeren zijn overheden en techbedrijven altijd een paar stappen voor. Als ze niet op Instagram of YouTube mogen, verspreiden ze hun muziek wel ergens anders.”