Opinie

Rel tussen advocaten en OM is een zaak van Kamer en kabinet

Opsporingsmethoden

Commentaar

Hebben strafadvocaten vertrouwelijke, informatie doorgespeeld naar verdachten in andere strafzaken? Was de beslissing om twee strafadvocaten in, nota bene, Dubai te schaduwen, gerechtvaardigd in de hoop zo verdachten op het spoor te komen? Er vielen de afgelopen dagen felle verwijten aan het adres van het OM, waarvan ‘losgeslagen’ nog wel de minste was. En ‘gevaarzettend’ de zwaarste. Minister Grapperhaus (Justitie, CDA) schoof in Nieuwsuur alle ophef op het bord van de rechter die het handelen van het OM wel zou toetsen. Terwijl strafadvocaten juist wezen op de plicht van de Tweede Kamer om het OM via de minister ter verantwoording te roepen. Dat lijkt alvast meer ter zake.

Dit gaat over de spelregels in de rechtsstaat waar het kabinet politiek verantwoordelijk voor is. En de vraag of het OM terecht de uitzonderlijke mogelijkheid een dwangmiddel tegen advocaten in te zetten, mocht gebruiken. Op het eerste gezicht lijkt het niet te deugen. Strafadvocaten zijn gevrijwaard van schaduwen, afluisteren, observeren, huis doorzoeken, mail meelezen etc. Alles vanuit de rechtsstatelijke gedachte dat iedere burger ‘vrijelijk’ met zijn advocaat moet kunnen communiceren. Waarbij de burger onschuldig is tot het tegendeel blijkt en de advocaat geheim mag houden wat hij te weten komt.

Lees ook: Moord op advocaat is aanschouwelijke les in ondermijning

De advocaat is aldus een wandelende vrijplaats tegen een almachtige overheid. Dat is zeer belangrijk. De beschermde positie van de advocaat en de onafhankelijkheid van de rechter vormen de gouden standaard van een eerlijk proces. Dergelijke edele opvattingen hebben echter nogal te lijden wanneer steeds meer burgers veranderen in niets ontziende beroepscriminelen die de rechtsstaat zelf bedreigen. Dat bleek vorig jaar toen advocaat Derk Wiersum op straat werd geliquideerd. Nog onlangs werd een advocatenkantoor beschoten, een waarschuwing aan een bekende strafadvocaat. De drugscriminaliteit loopt hier al tijden uit de hand – en deze incidenten passen daarbij.

De moord op Wiersum was als een aanval op de gehele strafrechtspleging te beschouwen. Advocaten, rechters en officieren worden sindsdien scherper beveiligd en vaker anoniem gehouden. Dat het voornemen om na deze moord ‘alles uit de kast te halen’ nu de advocatuur zelf blijkt te hebben geraakt, is niet zonder ironie. Maar ook niet onbegrijpelijk. Het OM doet ervaringen op met strafadvocaten die hun steun niet beperken tot het juridische. De jonge advocaat Evert Hingst, herhaaldelijk verdacht van witwassen en gedwongen om zich als advocaat te laten schrappen, werd in 2005 doodgeschoten.

Lees ook: Advocaten en rechters kunnen nog niet terug naar hun normale leven

In dit dossier constateerde het OM dat advocaten mogelijk opsporingsinformatie hebben gelekt. Nu is informatie vaak ook aas dat bijters moet verraden: deel van een strategisch spel. Behalve in de criminaliteit kunnen advocaten ook worden meegezogen in de opsporing. De druk moet dus formidabel zijn, wat deels ook de toonhoogte van dit conflict verklaart. Advocaten moeten laten zien dat ze zich niet inlaten met Justitie. En Justitie moet voorkomen dat die verdenking toch ontstaat. Hoe verleidelijk een snel succesje ook kan zijn, de structurele schade is groter.

Advocaten eisen nu de garantie dat het OM zoiets ‘nooit meer’ zal doen. Dat is vragen om het onmogelijke. De staat kan hooguit beargumenteren dat zoiets alleen mag bij hoge uitzondering en met inachtneming van grote zorgvuldigheid. Daarbij past ook een politiek oordeel. De Kamer ziet zich aldus wéér geconfronteerd met uitzaaiingen van de georganiseerde criminaliteit. Nu één die het eerlijke strafproces aantast.