Recensie

Recensie Vormgeving

Pixelrotsen aan een gletsjer op de Zuidas

Architectuur Het door MVRDV ontworpen gebouw The Valley belooft een spectaculaire toevoeging aan de Amsterdamse Zuidas te worden. Uniek zijn de publieke ruimtes: grotto’s en tuinen vol weelderige begroeiing.

Ontwerptekening van MVRDV’s The Valley, dat komend voorjaar wordt opgeleverd op de Zuidas in Amsterdam
Ontwerptekening van MVRDV’s The Valley, dat komend voorjaar wordt opgeleverd op de Zuidas in Amsterdam Vero Visuals

Valley, een immens, breed gebouw in aanbouw vlakbij bij de ringweg van Amsterdam, zou wel eens kunnen worden wat de Zuidas zo hard nodig heeft. Het door MVRDV ontworpen gebouw wordt niet zo’n middelmatige, monofunctionele kantoor- of woontoren waar de duurste zaken- en woonwijk van Nederland al vol mee staat, maar een multifunctioneel berglandschap met twee valleien tussen drie pieken, die in hoogte variëren van zeventig tot honderd meter.

Op de begane grond van Valley, dat naar verwachting volgend voorjaar wordt opgeleverd, komen winkels, restaurants en dergelijke. De eerste zeven verdiepingen daarboven zijn bestemd voor kantoorruimtes en de bergtoppen bestaan uit 196 appartementen, vrijwel allemaal met ongewone plattegronden en voorzien van terrassen en balkons waar struiken, bomen en andere planten welig tieren.

Ook in architectonisch opzicht is Valley een hybride. De kantoorverdiepingen krijgen zakelijke, gladde gevels, maar de uitkragende veelvormige appartementendozen vormen brokkelige pixelrotsen.

Toch zijn het niet zozeer de groene pixelbergen bovenop een glazen gletsjer die Valley straks doen afwijken van alles wat tot nu toe op de Zuidas is gebouwd. Tenslotte werd onlangs op de duurste grond van Nederland al The George van DOK architecten opgeleverd, een woongebouw waarvan één zijde door een opeenstapeling van terrassen met hangende planten oogt als een sawa. Wat de vallei op de Zuidas uniek maakt, is het publieke karakter. Terwijl vrijwel alle torens hier nu in wezen verticale ‘gated communities’ van bewoners of kantoorwerkers zijn, krijgt Valley publiek toegankelijke trappen en hellingbanen die langs en door de gletscherwanden voeren naar grote terrassen in de valleien. Hier worden tuinen aangelegd, die zijn ontworpen door de tuinarchitect Piet Oudolf, bekend van onder meer de beplanting van de High Line in New York en museum Voorlinden in Wassenaar. Ook krijgt het complex een publiek toegankelijke grotto, een grote, hoge binnenruimte met bovenlicht, waarvan de gevels worden bekleed met natuursteen.

Waanvoorstelling

Ontwerptekening van MVRDV’s The Valley

Vero Visuals

Hoewel veel erop wijst dat Valley de Zuidas iets minder desolaat zal maken dan de wijk nu is, werd het grootste gebouw op de duurste grond van Nederland al bij de presentatie in 2015 afgebrand. In het geruchtmakende artikel ‘Het nieuwste gebouw op de Amsterdamse Zuidas is een plaatje – en niet veel meer dan dat’ keerde Mark Minkjan, hoofdredacteur van de architectuursite Failed Architecture, zich fel tegen het ontwerp. In zijn aanklacht, die een jaar later werd bekroond met de Geert Bekaertprijs voor de architectuurkritiek, bewijfelde Minkjan niet alleen of Valley wel zo publiek toegankelijk zou worden als de ontwerpers beloofden, maar hekelde hij vooral de computertekeningen die MVRDV van het reusachtige complex had gemaakt. Dit waren ‘digitale waanvoorstellingen’ die het gebouw veel mooier en beter deden lijken dan het in werkelijkheid zou worden.

Vooral het verticale bos van Valley zou volgens Minkjan minder groen en weelderig worden dan de ‘waanbeelden’ van MVRDV voorspiegelden, voorspelde hij: „Ja, al dat groen op de balkons en terrassen ziet er geweldig uit. Maar hoe hangt dat er straks echt bij? Renders van beboste gebouwen zie je de laatste tijd veel, maar succesvolle fysieke voorbeelden zijn nog niet gerealiseerd. Ze schijnen er nooit zo vorstelijk uit te kunnen gaan zien. Niet alleen omdat de smog of de harde wind funest zijn voor het groen, maar ook omdat de beplanting nooit kan floreren als die niet in de vaste grond staat.”

Omweg waard

In 2012 had ik zelf soortgelijke gedachten over Bosco Verticale, dat toen in aanbouw was in Milaan. Op de ontwerptekeningen had de Italiaanse architect Stefano Boeri de tientallen balkons van de twee appartemententorens voorzien van dichte bossen. Op basis van mijn eigen ervaringen met het kweken van planten en bomen op een winderig dakterras, betwijfelde ik of het Verticale Bos wel zo groen zou worden als Boeri in gedachten had. In een artikel over Bosco Verticale en andere plannen voor torens met volgroeide bomen op balkons, beaamde een bomenexpert mijn twijfels. Boeri’s weelderige ontwerptekeningen konden alleen worden gerealiseerd met bonsai’s, dacht hij, en misschien met coniferen en palmen.

Maar een bezoek aan het Verticale Bos in Milaan tijdens de droge zomer twee jaar geleden maakte aan alle twijfels een einde. Vier jaar na de oplevering stonden de balkons van het Bosco Verticale vol grote, bladerrijke bomen. Het ingenieuze bewateringssysteem van Boeri, die overigens nu in Nederland is betrokken bij de bouw van verticale-bostorens in Eindhoven en Utrecht, bleek uitstekend te werken. Zorgen over het bos op de bergen van Valley zijn dan ook niet nodig. En als de publieke ruimtes in het complex de komende maanden niet sneuvelen door bezuinigingen of ander onheil, dan heeft de Zuidas volgend jaar eindelijk een gebouw dat een omweg waard is.