Opinie

Nieuwe waardigheid in een instabiele tijd

Tom-Jan Meeus

Je hoort vaak bezweren dat sociale media het echte leven niet zijn, maar ik heb de indruk dat mensen in het echte leven steeds vaker sociale media naspelen. Het valt op bij demonstranten tegen coronamaatregelen. De routinematige overdrijvingen: met een paar honderd man claimen dat je ‘het volk’ bent. Het zuigen: agenten en politici met spugen of schreeuwen provoceren. De hysterie: eerst van alles beweren en dan klagen dat het hier een dictatuur is. De agressie: de zucht naar tumult en geweld.

Je kunt dit duiden als een beginnende opstand. Ik weet het niet. Veel clubjes achter de demonstraties – ‘Algemeen Burger Collectief’, ‘Nederland in opstand’, etc. – zijn vaag over hun motieven. De enige van wie we meer weten is Viruswaarheid van Willem Engel, over wie Follow the Money blootlegde dat hij samenwerkt met gedupeerde ondernemers. En dankzij een oplettende journaliste van Trouw weten we dat Baudet eerder zei dat Engel „een van de mensen is die we achter de schermen steunen”. Boeiend: Viruswaarheid als FVD-vehikel.

Dit pop-upactivisme bestaat al langer. Begin 2018, vlak na de komst van Rutte III, had je een met bombarie aangekondigde debatavond van De Nederlandse Leeuw, dat meningen zou brengen die normaal werden „weggecensureerd”, aldus organisator Rutger van den Noort. Media, bang iets te missen, deden massaal verslag: de bekende populistische correctheid. Maar van De Nederlandse Leeuw is nooit meer iets vernomen, en Van den Noort treedt nu op in het FVD-journaal.

Later in 2018 zagen we weer zoiets, nu met gele hesjes. Op demonstraties waren meer verslaggevers dan hesjes. En vorig jaar werden agressieve FDF-boeren, met Baudet als spreker op hun demonstraties, massaal gecoverd toen ze streden tegen stikstofmaatregelen die nooit zijn getroffen. Ook bedreigden ze politici. Zo is de demonstratie nu vaak een socialemedia-imitatie als zodanig: heftig, ruw – duister in bedoeling en betekenis.

Ook in de Kamer zie je deze verruwing. Nepparlement, oppleuren, sluipmoordenaar, ik zal je eeuwig najagen, doe zelf normaal man – de taal van de straat is er nu gemeengoed. In het reces verruwde de coalitie de mores verder toen ze een stemming over zorgsalarissen blokkeerde met weglopen.

Zo dringen de omgangsvormen van sociale media het echte leven binnen, ook in het parlement, en je zou willen dat de politiek het gevaar ziet – en nadenkt over nieuwe grenzen. Ophouden met schelden is misschien geen slecht begin. Politiek is meningsverschillen oplossen zonder geweld of zinspelen daarop, en dat werkt beter als het met een zekere waardigheid wordt beoefend.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.