Duizenden strips en tekeningen Peter van Straaten naar museum

Nalatenschap Deze maand verwierf het Allard Pierson de getekende nalatenschap van striptekenaar en cartoonist Peter van Straaten. Ruim 12.000 strippagina’s, natuur- en vogeltekeningen, erotische prenten en politieke cartoons.

Peter van Straaten, De Rotterdamse haven (1964).
Peter van Straaten, De Rotterdamse haven (1964). Collectie Peter van Straaten/ Het Allard Pierson

Zelf bekommerde de striptekenaar en cartoonist Peter van Straaten zich niet zo om zijn archief. „Hij bewaarde zijn originele tekeningen in vuilniszakken en plastic tasjes”, zegt zijn weduwe Els Timmerman, beeldend kunstenares. Deze maand verwierf het Allard Pierson de getekende nalatenschap en het gehele archief van Van Straaten (1935-2016), deels als schenking van Timmerman en deels als aankoop. Het gaat om ruim 12.000 strippagina’s, natuur- en vogeltekeningen, erotische prenten en politieke cartoons.

Lees ook: Het werk van Peter van Straaten

Eerder ontving het Allard Pierson van de erfgenamen 6.000 oorspronkelijke stroken van de beroemde stripserie Vader & Zoon. De aankoop werd mede mogelijk gemaakt door de Vereniging Rembrandt, het Mondriaan Fonds en de Vrienden van de Bijzondere Collecties/het Allard Pierson.

Conservator Jos van Waterschoot wijst in de studiezaal op een postcontainer met daarin zes verhuisdozen, op hun beurt gevuld met kleinere kartonnen dozen. Het is „real stuff”, aldus de conservator boekgeschiedenis en strips. „De kleinere dozen zijn door Timmerman keurig geordend in de diverse categorieën waarin Van Straaten uitblonk, zoals ‘Mannenpraat’, ‘Vrouwenpraat’, ‘Ouders en kinderen’, ‘Echtparenleed’, ‘Hoeren’ en ‘Onenigheid’. Kijk, het staat er allemaal in zwarte letters op.”

Lees ook: Peter van Straaten: tekenaar van het menselijk tekort

Erotisch sprookje

Ook telt de schenking een klein aantal politieke tekeningen uit de privécollectie van Van Straaten-Timmerman; de hele collectie politieke prenten is ondergebracht bij het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum. Van Straatens literaire tekeningen bevinden zich in het Literatuurmuseum in Den Haag en het Rijksmuseum verwierf voor het Rijksprentenkabinet 50 erotische tekeningen. Van al deze thema’s zitten er ook schitterende voorbeelden in deze nieuwe aanwinst, bijvoorbeeld het cahier dat Zomerdagdroom heet, een erotisch sprookje van Louis Paul Boon dat Van Straaten illustreerde.

„Van Straaten kun je zien als de chroniqueur van de Nederlandse samenleving van de laatste halve eeuw”, zegt Van Waterschoot. „Zijn realistisch, met Oost-Indische inkt getekend werk in sprekende, krassende lijnen kun je zowel sociologisch, historisch, cultureel als politiek duiden. In 1958 maakte hij voor Het Parool zijn eerste tekening; hij ging tot aan zijn dood door met tekenen voor onder meer Vrij Nederland, de Volkskrant en NRC Handelsblad.”

Peter van Straaten, Ruud Lubbers. Collectie Peter van Straaten/ Het Allard Pierson

Van Waterschoot hoopt dat, nu het archief eenmaal geordend is en wellicht gedigitaliseerd gaat worden, onderzoekers zich melden. Volgens Timmerman tekende Van Straaten met „groot gemak, het is als ademen. ’s Morgens bij ontbijt loste hij een kruiswoordpuzzel uit de Volkskrant op, daarna ging hij aan het werk. Hij deed alles uit zijn hoofd, zonder foto’s te raadplegen. Politici als Den Uyl, Lubbers of Van Agt vond hij heerlijk, met Rutte had hij meer moeite.”

Eén thema

Uiteindelijk maakte Van Straaten naar schatting 50 tot 60.000 tekeningen, de meeste zwart-wit, enkele in kleur. Lang niet alles is echter bewaard gebleven, redacties van kranten gooiden na publicatie veel weg. Ondanks de veelzijdigheid aan categorieën heeft Van Straaten „nadrukkelijk één thema”, aldus Van Waterschoot, „Dat zijn de herkenbare beslommeringen van het dagelijks leven, zoals irritaties tussen echtparen, mannen en vrouwen, collega’s onderling.”

Deze originelen zijn van grote betekenis voor zowel de tekenkunst als onze recente geschiedenis

Jos van Waterschoot conservator

Het bezit van de originelen is een „enorme verrijking”, ondanks dat 80 procent eerder is gepubliceerd in een van de vele boeken van Van Straaten. Van Waterschoot benadrukt dat de originelen interessante details laten zien, zoals weggegumde lijnen en witte correctiepapiertjes. Ook de achterkant geeft belangrijke informatie prijs. Van Straaten voorzag die vaak van een datum, het medium waarvoor de tekening bedoeld was en zetinstructies. Van Waterschoot: „Daarom zijn de originelen van grote betekenis voor zowel de tekenkunst als onze recente geschiedenis.”

Vanaf 15 september is in het Allard Pierson in Amsterdam een kleine expositie te zien uit de aanwinst. December 2021 opent in het Allard Pierson een overzichtstentoonstelling van Van Straaten, 5 jaar na zijn dood. Inl: allardpierson.nl