Opinie

Rusland is geen dictatuur, heus

Lotfi El Hamidi

Terwijl de Russische oppositieleider Aleksej Navalny, vermoedelijk vergiftigd door de Russische geheime dienst, voor zijn leven vecht, woedt hier op sociale media een discussie over de vraag of Rusland een dictatuur is. Dat lijkt een retorische vraag, maar in het tijdperk der alternatieve feiten moet je er toch even over nadenken.

Ooit had je het Sovjet-regime, dat begon als een brute dictatuur en ten onder ging als een karikatuur. Toen kwam de Russische Federatie, die juist begon als een karikatuur, belichaamd door Boris Jeltsin, vereeuwigd in de beelden van een Bill Clinton die niet meer bijkomt van het lachen. Met Jeltsins opvolger Vladimir Poetin valt aanzienlijk minder te lachen, al is dat niet per definitie een kenmerk van een dictatuur.

De eigenzinnige schrijver en Ruslandkenner Karel van het Reve (1921-1999) had een theorie: moderne dictaturen leunen niet alleen op een bruut politieapparaat, gelijkgeschakelde pers, loyalisten en andere nuttige idioten, maar kunnen rekenen op steun van minstens 60 tot 80 procent van de bevolking. Dan is het regime ‘gezond’. Daar zijn wel twee dingen voor nodig, volgens Van het Reve: de burgers moeten, al dan niet morrend, de dictatuur ‘aanvaarden’, en de machthebbers moeten die dictatuur vanzelfsprekend vinden.

Kort gezegd: een moderne dictatuur is een langdurige tangodans die pas verstoord wordt als de ene danser, meestal het volk, er geen zin meer in heeft. De Wit-Russische leider Loekasjenko kan er inmiddels over meepraten.

Maar niet alle dictaturen zijn hetzelfde, zoals ook Ruslanddeskundigen van elkaar verschillen. Als het gaat om Poetins Rusland hebben we volgens Telegraaf-verslaggever Wierd Duk te maken met „een soort KGB-staat aangevuld met rijke zakenlieden” die dissidenten intimideren en ze het werk onmogelijk maken. „En als ze echt gevaarlijk worden, net als Navalny, dan raak je aan de belangen van de machthebbers.” Dan schiet het Kremlin in oude KGB-reflexen, legt de voormalig Rusland-correspondent uit, „met de methodes die ze kennen”.

Dat maakt van Rusland overigens nog geen dictatuur, vindt Duk, die het acrobatisch typeert als „een autoritair bestuurd land met een vrij grote maatschappelijke vrijheid”.

Volgens Duk komt de kritiek vooral van westerlingen die Rusland niet goed kennen of begrijpen, en alleen maar afgaan op wat mensenrechtenorganisaties naar buiten brengen. Dat hoor je wel vaker, dat je in zulke landen geweest moet zijn, het liefst voor lange tijd, om er iets zinnigs of genuanceerds over te kunnen zeggen. En ik maar denken dat we daar dappere en slimme correspondenten ter plaatse voor hebben.

Nee, Rusland is uiteraard geen dictatuur. En als je dat als kritische Rus wél vindt hoef je hooguit te vrezen voor je kopje zwarte thee. Voor de rest is het er prima toeven.

Lotfi El Hamidi (L.elHamidi@nrc.nl @Lotfi_Hamid) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.