Reportage

Deze tuinder wilde het duurzamer, en is nu terug bij gas

Nieuwe energie | tuinbouw Kweker Dirk Pieter van der Meer wilde biomassa gebruiken om zijn tomaten te laten groeien, in plaats van gas of de kolencentrale. Maar toen raakte biomassa uit de gratie. „Ik maak een terugtrekkende beweging. En intussen ga ik gewoon meer gas verstoken.”

De immense tomatenkas van kweker Dirk Pieter van der Meer in het Noord-Brabantse Made.
De immense tomatenkas van kweker Dirk Pieter van der Meer in het Noord-Brabantse Made. Foto Merlin Daleman

De tomaten hangen in trossen aan hoog opgebonden planten, elke vrucht haast zo groot als een appel. De stengel van de plant is tien meter lang en dikker dan een duim. Hij wortelt niet in de aarde, maar in een blok steenwol.

Kweker Dirk Pieter van der Meer noemt zijn immense tomatenkas in het Noord-Brabantse Made een ‘tuin’, maar dat woord past nauwelijks bij zoveel efficiëntie. Als Van der Meer rondleidt, gaat het over vier ingrediënten die hij zo gunstig mogelijk doseert: water, voedingsstoffen, warmte, CO2. We bekijken het druppelsysteem met sensoren, de mengbassins voor meststoffen, de leidingen die warmte en CO2 direct onder de planten brengen.

En, tot slot, de gasturbine en de gasketel die in een afzonderlijke hal staan te stampen. Aardgas is voor de meeste Nederlandse tuinders dé bron van warmte, van elektriciteit en van de CO2 waarvan de planten groeien. Meer dan 2 miljoen kuub aardgas stookt Van der Meer jaarlijks, evenveel als een dorpje.

Als Nederland over moet stappen op duurzame energie, wat doet een tuinder dan? Die vraag speelt overal in het land. Maar in tuinbouwgebied Plukmade dat langs de A59 bij Made ligt, is het antwoord nog ingewikkelder dan elders. Van der Meer en het twintigtal andere tuinders dat hier gevestigd is, zitten klem tussen maar liefst drie energiebronnen die allemaal ongewenst zijn. Aardgas. Steenkool. En biomassa.

Amernet

Steenkool is de brandstof waarop tuinbouwgebied Plukmade ooit werd gebouwd. Slechts drie kilometer van de tomatenkas van Van der Meer ligt de Amercentrale in Geertruidenberg. Het is een kolencentrale: niet alleen een immense bron van elektriciteit, maar ook van warmte. In de jaren tachtig kwamen er warmteleidingen, tientallen kilometers lang, naar inmiddels 46.000 woningen in onder meer Breda en Tilburg.

Ook tuinders werden gestimuleerd zich vlak bij de centrale te vestigen, waar ze volop van de warmte konden profiteren. Het Amernet werd een van de grootste warmtenetten van het land, en de tuinders zijn de grootste afnemers.

Maar kolenstook is al lang omstreden. In 2016 maakten provincie, gemeenten en bedrijven de eerste plannen om het Amernet minder afhankelijk te maken van de centrale. Van der Meer en andere tuinders op Plukmade begonnen uit te kijken naar een alternatieve warmtebron. „Er zijn hier bedrijven die geen gasketels hebben. Als de Amercentrale geen warmte meer levert, weten ze niet hoe ze aan warmte moeten komen.”

Veel telers vinden de Amerwarmte trouwens ook te duur. Ze nemen veel minder warmte af dan tien jaar geleden, want hun gasturbines die ook nog elektriciteit opwekken en CO2 voor de planten leveren, zijn aantrekkelijker dan ooit. „Weet je wat aardgas tegenwoordig kost? 5 cent per kuub.”

De zorgen van de regio over de afhankelijkheid van kolen bleken terecht. Sinds vorig jaar staat in de wet dat de Amercentrale vanaf 2025 geen steenkool meer mag verstoken. Maar nu is er een nieuw probleem. Want warmtebedrijf Ennatuurlijk en de tuinders kozen voor een alternatief dat inmiddels óók uit de gratie is geraakt: biomassa.

Het begon zo, vertelt Van der Meer. De Zeeuwse vestiging van zijn bedrijf nam al warmte af van een kleinere biomassaketel. Biomassa geeft de hoge temperaturen (90 graden Celsius) die tuinders nodig hebben en die past in het Amernet. De overheid geeft subsidie, zodat hout kan concurreren met aardgas.

Het leek een logische oplossing. Van der Meer kocht naast zijn tomatenkas grond voor de eigen centrale, het ontwerp van het gebouw is af, het rijk kende 50 miljoen euro subsidie toe. Maar inmiddels zijn de tijden veranderd. Een Kamermeerderheid keerde zich tegen zulke centrales. Nog dit jaar komt er een landelijk ‘afbouwplan’ voor warmte uit biomassa, kondigde minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) vlak voor het zomerreces aan.

Lees ook: De tuinder wil duurzamer, maar het gas is te goedkoop

Resthout

HoSt uit Enschede bouwt in heel Europa biomassa-installaties. Directeur Herman Klein Teeselink begrijpt niet waarom zijn houtcentrales in zo’n kwaad daglicht staan. Mensen denken dat we bomen omkappen, zegt hij. „Maar we gebruiken alleen resthout uit Nederland.” Snoeihout, kleine boompjes die gerooid worden voor natuuronderhoud, alles kan er vers gehakseld in.

Dan luchtverontreiniging. „Vind ik een terechte zorg van mensen, maar onze NOx-emissie is 80 procent beter dan die van een aardgasketel.”

Politieke weerstand was er in Made tot nu toe niet. De regio West-Brabant noemde de biomassacentrale in Plukmade recent nog als voorbeeld van een „innovatief” project in het regionale energieplan voor 2030. De gemeente Drimmelen, waar het tuinbouwgebied de grootste werkgever is, gaf vorig jaar een vergunning af. Daarvoor bestaat een eenvoudige procedure zolang de installatie onder een vermogen van 15 megawatt (MW) blijft. De centrale van HoSt is, niet toevallig, 14,8 MW. Na één informerende raadsvergadering, in juni, was het rond.

„Het is belangrijk om minder afhankelijk te worden van de Amercentrale”, zegt wethouder Jürgen Vissers van de lokale partij Groen Drimmelen over het gemeentelijk besluit. „Welke alternatieven hebben ze? Alleen biomassa en geothermie.”

Een aardwarmteproject op het tuinbouwcomplex is in voorbereiding, maar „heel snel gaat dat niet”, zegt Vissers. Blijft, voor nu, biomassa over. „Ik vind daar persoonlijk ook wel wat van”, zegt hij , „maar als je nu wilt verduurzamen, is er geen alternatief. En we hebben er als college allerlei voorwaarden aan verbonden, zodat dit absoluut duurzamer is dan het Amernet.”

Foto Merlin Daleman

De Amercentrale draait nu op een mix van 20 procent steenkool en 80 procent biomassa – maar dan van het type dat nog meer discussie oproept. De houtpellets komen per schip uit de Baltische staten of de VS. Daarvoor werd RWE, eigenaar van de centrale, in 2016 maximaal 1,7 miljard euro rijkssubsidie toegezegd, die het tot 2028 kan benutten.

De Sociaal-Economische Raad (SER) adviseerde in juli biomassa voor elektriciteit „zo snel mogelijk” af te bouwen, zelfs als dat betekent dat verleende subsidies worden geschrapt. En dan is er ook nog een technische kwestie. Om in 2025 te voldoen aan de nieuwe kolenwet, moet de centrale steenkool volledig vervangen door biomassa. Of dat kan, moet nog blijken.

Lees ook: Halen we onze klimaatdoelen wel zónder biomassa uit hout?

Natuurvergunning

Ondanks de lokale politieke steun komt de eigen biomassacentrale van de tuinders er voorlopig niet. Een week voordat Dirk Pieter van der Meer zijn voordracht in de gemeenteraad van Drimmelen hield, veegde de Raad van State het Nederlandse stikstofbeleid van tafel.

Een biomassacentrale stoot stikstof uit. Dus is een natuurvergunning nodig, en die komt er voorlopig niet. Er is geen ‘stikstofruimte’. Volgens Ennatuurlijk hebben het warmtebedrijf en de provincie Noord-Brabant naar alternatieven gezocht, onder meer bij de Amercentrale die ook stikstof uitstoot. Tomatenkweker Van der Meer zocht voor stikstofruimte naar varkensboeren die willen stoppen. Het leidde tot niets.

Sinds 2016 is er nog geen enkele duurzame warmtebron toegevoegd aan het Amernet. Op vragen van NRC wil Ennatuurlijk alleen schriftelijk reageren. De verduurzaming verloopt „minder snel dan we vooraf hadden gehoopt”.

Een tweede biomassacentrale was nog bedacht in de buurt van frietfabriek Agristo in Tilburg, maar die komt er voorlopig evenmin – ook door stikstof. Aardwarmtewinning in Tilburg is geschrapt omdat de aardbodem er ongeschikt bleek. Afspraken met glasfabriek Ardagh in Dongen over restwarmte bleken „te risicovol”.

Het warmtebedrijf zegt nog altijd te streven naar „een CO2-neutrale energievoorziening” voor 2040. Hoe is nog onduidelijk, een nieuw plan is in de maak.

Van der Meer gelooft niet dat de biomassacentrale op zijn grond er ooit nog komt. „Ik maak een terugtrekkende beweging. En intussen ga ik gewoon meer gas verstoken. Ik heb nu een contract tot 2025. Het gas is spotgoedkoop, daar kun je je geen buil aan vallen.”

Hij beseft dat die keuze niet de toekomst heeft. „Nu is het een voordeel, maar over vijf jaar zal je moeten concluderen dat het een nadeel is geweest.”