‘Je maakt door corona een schifting tussen je goede vrienden en de minder belangrijke’

Vriendschap Corona zorgt ervoor dat we bewuster bezig zijn met onze vriendschappen: vertonen ze scheuren of zijn ze juist sterker dan ooit?

Illustratie Lynne Brouwer

Maayke Mannaert (53) raakte al snel bevriend met Nathalie Mietes (48), toen zij twaalf jaar geleden naast haar kwam wonen. Allebei zijn ze alleenstaande moeder, allebei hebben ze een eigen bedrijfje, dat ze runnen vanuit huis.

Maar in de periode voor corona, druk druk druk, hadden ze toch een beetje langs elkaar heen geleefd, vertelt Mannaert. En toen brak de pandemie uit. Zaten ze plotseling beiden met hun kinderen thuis, en ervoeren ze dezelfde stress, onzekerheid en eenzaamheid. Ineens liepen hun levens synchroon.

Tijdens gesprekken, bij het hek in de tuin, gaven ze aan elkaar toe hoe lastig ze het vonden om tijdens de intelligente lockdown op zichzelf teruggeworpen te zijn, zegt ze. „We besloten toen: laten we coronabuddy’s worden – en elkaar door deze periode heen loodsen.”

Ze zochten elkaar thuis op, dronken veel koffie en thee en gaven elkaar de volwassenenknuffels die ze allebei zo misten: een troostende knuffel van een vriendin voelt toch heel anders dan de knuffel van een kind. En eens per week gingen ze samen koken en eten met hun eveneens bevriende dochters. „Onze huishoudens werden een soort semi-gezin.” Zelfs hun honden zijn nu vrienden.

Nu de ruis in de vorm van activiteiten buitenshuis is weggevallen, is het begrijpelijk dat we met sommige vrienden een hechtere band hebben ontwikkeld, zegt Beate Volker. Ze is socioloog en hoogleraar stadsgeografie en sociale netwerken aan de Universiteit Utrecht. Volker: „Je valt terug op wat je hebt. Je gaat meer lezen, maar verdiept ook bepaalde vriendschappelijke relaties.”

Lees ook Tweede coronagolf wordt mentaal afzien

En dat gebeurt des te sneller doordat vriendschappen de laatste decennia steeds belangrijker zijn geworden. Volker: „Mensen wonen vaak niet meer in de buurt van hun familie. En in de stad heb je juist steeds meer alleenstaanden. Daardoor vervult een vriendengroep veel functies – vrienden zijn de vervangers van je familie. Qua intensiteit en vertrouwdheid kan een vriendschap vergelijkbaar zijn met een partnerschap.”

Een vertrouwdheid die je nodig hebt in een onzekere tijd als deze, waardoor je aan je vriendschap wellicht hogere eisen gaat stellen. „Je maakt een schifting tussen je goede vrienden en de minder belangrijke”, zegt relatiepsycholoog Jean-Pierre van de Ven.

Het leven herevalueren

Na de ramp met orkaan Katrina in de VS in 2005 bleek uit onderzoek dat betrokken hulpverleners hun leven gingen herevalueren. Van de Ven: „Ze maakten een onderscheid: op jou kan ik rekenen, op jou niet. Ik wil niet zeggen dat we nu allemaal getraumatiseerd zijn geraakt, zoals deze hulpverleners, maar we zijn wel onder de indruk van deze crisis.”

Zo’n herevaluatie kan ook minder fijne consequenties voor een vriendschap hebben. Zo weet een 56-jarige vrouw uit Amsterdam nu beter wie níét haar vrienden zijn. Samen met haar vriend bestiert ze een B&B – en ze zag haar inkomsten aan het begin van de pandemie in één klap wegvallen.

Soms is het de gelegenheid die een vriendschap maakt

Dus deelde ze een grappig bedoelde post op Facebook, waarin een Brabander mensen aanspoort zich aan de regels te houden, zodat ondernemingen als de hare zo snel mogelijk weer open kunnen: ‘Ge mot zo veul mogelijk binnen blijve kut!’

Een vriendin die ze al kent sinds de middelbare school, reageerde als door een wesp gestoken. „Dom geneuzel”, schreef ze onder de coronapost. Volgens de vriendin zou ze het probleem bagatelliseren en mensen belachelijk maken. Na een felle online woordenwisseling werd ze – omwille van het onderwerp wil ze volledig anoniem blijven – uit de vriendenlijst verwijderd.

Eerlijk is eerlijk, ze waren de laatste tijd al wel uit elkaar gegroeid. Maar ze vindt het wel vreemd dat door „zoiets onbenulligs” een vriendschap van decennia is beëindigd. Ze is sowieso geschrokken van de commentaren die ze soms op Facebook krijgt, zegt ze. Laatst kreeg ze nog van iemand te horen dat ze onverantwoord bezig was, toen ze een foto had gepost van een wandeling met haar hond op een verlaten strand. Die persoon had haar ook ‘ontvriend’.

Dit is geen normale tijd

Normaal gesproken worden vriendschappen zelden door een expliciete ruzie of een meningsverschil verbroken. Hoogleraar Volker: „Meestal eindigen ze doordat ze verwateren. Je spreekt niet meer af, komt elkaar niet meer tegen.” Maar dit is dan ook geen normale tijd. Hoe onze vrienden over corona denken, raakt ons ook. Bijvoorbeeld als een vriendin met wie je altijd naar de kroeg gaat, opeens een eigen glas meeneemt naar het terras – en daar ook nog vraagt of het servies wel warm genoeg wordt afgewassen. Is dat niet wat overdreven, denk je dan. Of omgekeerd, als een vriend in je inner circle vertelt dat hij nog steeds via datingapps afspreekt voor seks: denkt hij dan helemaal niet na over de besmettelijkheid van het virus?

Illustratie Lynne Brouwer

„De coronacrisis kan druk leggen op je vriendschappen”, beaamt relatiepsycholoog Van de Ven. „Een vriend kan ineens heel bang blijken te zijn, terwijl jij zelf denkt: het valt wel mee. Of juist omgekeerd, een vriend is heel laks en wil je omhelzen, terwijl jij denkt: liever niet.”

Ook dat kan verschillend uitpakken voor je vriendschappen. Voor de jaarclub van Maayke Mannaert is het bijvoorbeeld geen issue. Sommigen zijn wat banger en houden zich strikter aan de regels, zoals de vriendinnen die in de zorg werken. Zijzelf denkt juist dat „we moeilijk alles plat kunnen leggen.” Maar ze voeren daar geen discussies over, zegt ze. „Als je echt bevriend bent, accepteer je dat van elkaar. Je kunt niet voor anderen beslissen hoe zij zich moeten voelen en zeggen: wat belachelijk, ik geef je gewoon een knuffel.”

Linde Smit (50) en haar vriendin Natascha hebben wel „flinke gesprekken” over hun verschillende opvattingen gevoerd. Zelf is ze „een moederkloek” en houdt ze zich strak aan alle opgelegde maatregelen om haar kinderen te beschermen. Haar vriendin is een alleenstaande vrouw en ondernemer, die haar werkcontacten en enkele sociale contacten tijdens de lockdown bleef opzoeken

Omdat Smit haar vriendin graag in haar social bubble wilde hebben, besloten ze uiteindelijk over elk bezoek te overleggen. Zo heeft haar vriendin – „heel lief” – weleens een afspraak met iemand anders verplaatst, voor de gemoedsrust van Smit.

De vriendschap is er tijdens corona alleen maar sterker op geworden, zegt ze. „Je vraagt vaker hoe het met iemand gaat.” En hun gesprekken waren „intenser”. Zo bespraken ze zelfs wat er in hun testament zou komen te staan, mocht een van hen komen te overlijden.

De sterke contacten

Maar het tegenovergestelde is ook gebeurd. Sommige vrienden zijn inmiddels meer kennissen geworden. „Soms is het de gelegenheid die een vriendschap maakt. Je staat allebei langs het volleybalveld, op hetzelfde moment thee te drinken en naar de wedstrijd te kijken, en je denkt dan vrienden te zijn. En nu blijkt dat je elkaar daarbuiten toch niet opzoekt.”

Niet vreemd eigenlijk, dat de ‘echte vriendschappen’ zich uitkristalliseren nu we maar weinig mensen mógen zien. Het is een extra stimulans om naar „de sterke contacten” toe te trekken, zoals Volker ze noemt. Iets wat volgens haar overigens niet alleen positieve effecten heeft. „Zo’n bubbel verbindt je niet met het grote geheel, met de samenleving, met andere kringen. Op den duur leidt dat tot een afbreuk van solidariteit, bijvoorbeeld tussen jongeren en ouderen.” Een „afname van cohesie op samenlevingsniveau” noemt ze een „gevaar voor de post-coronasamenleving.”

Dat gebeurt niet als het aan de Amsterdamse B&B-houder ligt, die wel goed contact heeft met haar „lieve overbuur” van in de zeventig. En ook niet als het aan Maayke Mannaert en haar buurvrouw Nathalie Mietes ligt. Zij besloten buiten hun bubbel te treden, en zijn na de intelligente lockdown begonnen met daten. Iets wat Mannaert nooit had gedaan, als ze niet door Mietes was aangespoord, zegt ze. Inmiddels hebben ze allebei een partner gevonden.

Maar die volwassenenknuffels geven ze elkaar nog steeds.