‘Vergiftigde’ oppositieleider Navalny heeft een lange lijst vijanden

Rusland Aleksej Navalny werd donderdagochtend onwel in een vliegtuig op weg naar Moskou. Het zou niet de eerste gifaanval zijn op een vijand van het Kremlin.

Navalny tijdens een eerbetoon voor de overleden mensenrechtenactivist Ljoedmila Aleksejeva eind 2018 in Moskou.
Navalny tijdens een eerbetoon voor de overleden mensenrechtenactivist Ljoedmila Aleksejeva eind 2018 in Moskou. Foto Maxim Shemetov/Reuters

Aleksej Navalny wordt altijd en overal gevolgd. Als de Russische oppositieleider ’s ochtends zijn Moskouse appartement verlaat om naar kantoor te gaan, staat er iemand te wachten. Als hij reist door Rusland, houden onbekende mannen hem in de gaten. Soms toont de Russische staats-tv beelden: Navalny in zwembroek op het strand. Iemand heeft hem stiekem gefilmd – waarschijnlijk de Russische inlichtingendiensten.

Donderdagochtend vroeg was het een lokale dj die snel een foto van hem maakte. Aleksej Navalny zit op het vliegveld van de stad Tomsk aan een tafeltje en drinkt thee uit een kartonnen bekertje. DJ Pavel Lebedev plaatste de foto op zijn Instagram-stories. ‘Goedemorgen Aleksej’, schreef hij er bij.

Volgens Navalny’s woordvoerder Kira Jarmysj moet iemand iets in dat bekertje thee hebben gedaan. Navalny had die ochtend verder niets gegeten of gedronken, ook niet aan boord van zijn vlucht naar Moskou. Vrijwel meteen nadat het vliegtuig was opgestegen, werd de oppositieleider onwel. Op het toilet viel hij flauw. Op een filmpje dat medepassagier Pavel Lebedev maakte, is Navalny’s gekerm te horen, voordat hij het bewustzijn verliest. Het toestel maakte een noodlanding in Omsk, daar ligt Navalny in een ziekenhuis aan de beademing, in coma.

Ernstige vergiftiging

Volgens de artsen is zijn toestand „ernstig maar stabiel.” Persbureau Interfax meldde dat de artsen uitgaan van een „ernstige vergiftiging met een onbekende psychodysleptische stof” – medische taal voor bewustzijnsveranderende middelen als mdma, thc en lsd. Telegram-nieuwskanaal ‘Baza’ sprak het vermoeden uit dat het zou kunnen gaan om ghb.

De plaatsvervangend directeur van het ziekenhuis in Omsk, Anatoli Kalinitsjenko, wilde dat niet bevestigen. „Vergiftiging wordt onderzocht als een van de oorzaken”, zei de arts. Persbureau Tass liet op basis van een anonieme bron weten dat de politie „vooralsnog niet uitgaat van opzettelijke vergiftiging” van Navalny. „Het valt niet uit te sluiten dat hij gisteren zelf wat gedronken of genomen heeft”, aldus de bron.

Lees ook dit interview met Navalny

Dat is op zijn zachtst gezegd een merkwaardig uitgangspunt. In de afgelopen jaren was Navalny meermaals het slachtoffer van een aanslag. In 2016 werd Navalny in Zuid-Rusland mishandeld door kozakken. In 2017 werd hij twee keer aangevallen met ‘zeljonka’, dat in Rusland als jodium wordt gebruikt. Bij de tweede keer liep hij verbrandingen op aan zijn linkeroog, waaraan hij moest worden geopereerd. Vorig jaar moest hij tijdens zijn zoveelste detentie naar het ziekenhuis. Daar werd vastgesteld dat de oppositieleider leed aan ‘acute allergie’. Navavlny’s arts Anastasia Vasiljeva liet echter weten dat de symptomen ook konden zijn veroorzaakt door een chemische stof.

Grootste uitdager van Poetin

In het afgelopen decennium heeft Alesksej Navalny (44) een lange lijst met vijanden gemaakt. Al jarenlang geldt hij als de informele leider van de oppositie en de grootste uitdager van president Poetin. Met zijn geruchtmakende corruptie-onderzoek heeft hij een keur aan publieke figuren aan de schandpaal genageld: van voormalig premier Dmitri Medvedev tot Margarita Simonjan, de baas van propagandazender RT. Hoewel zijn politieke partij nimmer werd geregistreerd en zijn kandidatuur voor de presidentsverkiezingen van 2018 werd geweigerd, speelt Navalny een belangrijke rol in het Russische politieke debat. Zijn Youtube-kanaal Navalny Live heeft bijna twee miljoen abonnees, zijn wekelijkse programma trekt honderdduizenden views. Tijdens de uitzendingen gaat hij er met gestrekt been in, want vrees lijkt Navalny niet te kennen. President Poetin noemt hij doodleuk „een seniele opa”.

Vorig jaar bedacht Navalny het ‘slimme stemmen’, waarbij zijn organisatie kiezers adviseert op wie ze hun stem moeten uitbrengen om er voor te zorgen dat kandidaten van regeringspartij ‘Verenigd Rusland’ niet worden gekozen. Bij de lokale verkiezingen vorig jaar werd Verenigd Rusland in verschillende regio’s gedecimeerd en verloor Poetins partij bijna de meerderheid in de Moskouse gemeenteraad.

Neutraliseren

In de afgelopen jaren heeft het Kremlin alles op alles gezet om Navalny te neutraliseren. Twee maal werd hij veroordeeld tot voorwaardelijke gevangenisstraf wegens ‘corruptie’ – vonnissen die beide door het Europese Hof werden vernietigd. Vele malen werd hij voor kortere tijd vastgezet vanwege het organiseren van demonstraties. Zijn vrouw Joelia heeft thuis altijd een koffer klaarstaan, voor als haar man weer eens wordt opgepakt.

Zijn vrouw Joelia heeft thuis altijd een koffer klaarstaan, voor als haar man weer eens wordt opgepakt

Navalny mag op dit moment niet reizen naar het buitenland, vanwege een zaak wegens ‘smaad’. Vorige maand liet hij weten dat zijn anticorruptieorganisatie FBK wordt opgeheven, omdat het arbitragehof in Moskou heeft bepaald dat de organisatie ruim 300.000 euro moet betalen aan een bedrijf van Poetin-vertrouweling Jevgeni Prigozin, de man achter de ‘Trollenfabriek’ in Sint-Petersburg en de huurlingenfirma ‘Wagner’. Navalny wil door met een nieuwe organisatie.

De vergiftiging van Navalny – als daar inderdaad sprake van is – past in een lange lijst van gifaanslagen op oppositiefiguren en vijanden van het Kremlin, van oud-spionnen Aleksandr Litvinenko (2006) en Sergej Skripal (2018), tot journaliste Anna Politkovskaja (2004, later doodgeschoten), politicus Vladimir Kara-Moerza (twee maal), en activist en Pussy Riot-oprichter Pjotr Verzilov (2018). In twee gevallen (Litvinenko en Skripal) is de betrokkenheid van de Russische geheime dienst bewezen.

Vergiftiging van Navalny zou passen in een lange lijst gifaanslagen op oppositiefiguren

Navalny was in Tomsk en het naburige Novosibirsk voor nieuw onderzoek. Volgens de Russische tv-zender Dozjd onderzocht hij corruptie van lokale vertegenwoordigers van Verenigd Rusland. Navalny’s woordvoerder Kira Jarmysj denkt echter niet dat dat het motief is voor de vergiftiging. „Waarschijnlijk heeft het te maken met de aanloop naar de volgende verkiezingen.” Voor de lokale verkiezingen van volgende maand (o.a in Tomsk en Novosibirsk) wilde Navalny opnieuw het wapen van het ‘slimme stemmen’ inzetten.

Plaatsvervangend ziekenhuisdirecteur in Omsk informeert journalisten over de toestand van Navalny

Foto Maxim Karlayev/EPA

Volgens Telegram-nieuwskanaal ‘Baza’ ligt Navalny in een diepe coma. Plaatsvervangend ziekenhuisdirecteur Anatoli Kalinitsjenko zei donderdag dat artsen vechten voor het leven van de oppositieleider. Daarna probeerde hij enig positief nieuws te brengen. „Het feit dat het ons is gelukt hem te stabiliseren, is een gunstig teken”, zei de arts.

In de loop van de dag probeerden medestanders van Navalny – onder wie zijn vrouw Joelia en zijn arts, Anastasia Vasiljeva – hem over te laten brengen naar een ziekenhuis in West-Europa. De lokale autoriteiten hadden na middernacht nog geen toestemming gegeven voor het transport. Een diagnose was er op dat moment evenmin.