Opinie

De overheid onderschat het belang van goede tolken en vertalers

Rechtsstaat Tolken en vertalers doen op de achtergrond cruciaal werk voor de staat, betoogt Toch wordt het vak nu bedreigd in zijn voortbestaan. Maar de oplossing is simpel.
De grote vergaderzaal in het Europees Parlement in Straatsburg.
De grote vergaderzaal in het Europees Parlement in Straatsburg. Foto KOENSYUYK/ ANP XTRA

Internationale criminaliteit en vluchtelingenstromen hebben de laatste jaren geleid tot een grotere behoefte aan professionele tolken en vertalers. De Nederlandse overheid zegt niet in staat te zijn in die behoefte te voorzien. Bestaat het tekort werkelijk en hoe wil de overheid dit oplossen?

Een gerechtelijk vonnis of de toekenning van een verblijfsvergunning kan je niet baseren op vertalingen uit Google Translate of Deepl, want die bevatten nog steeds fouten. Voor vertalingen blijft de menselijke vertaler voorlopig noodzakelijk, al was het maar als corrector. Voor tolkwerk is de technische oplossing nog ver verwijderd, alleen al omdat de automatische herkenning van gesproken taal nog veel te wensen overlaat.

Betrouwbaar

Een professioneel opererende overheidsorganisatie of rechtbank gaat dus op zoek naar een goede vertaler of tolk in het Register Beëdigde Tolken en Vertalers. Dat een tolk of vertaler beëdigd is betekent (nu nog) dat deze goede kwaliteit levert en betrouwbaar is, omdat hij of zij beschikt over de juiste diploma’s en een blanco strafblad heeft. Maar er gaat iets belangrijks veranderen in Nederland.

Op 16 juni dit jaar verwierp de Tweede Kamer een laatste motie om twee plannen van minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie, CDA) tegen te houden: uitbesteding via commerciële bemiddelaars van al het tolk- en vertaalwerk voor de overheid en beëdiging van tolken en vertalers met taalbeheersing op een aanzienlijk lager niveau (het Europese B2-niveau). De huidige vaste uurvergoeding van circa 44 euro wordt daarbij het minimum uurtarief.

Lees ook: Tolken willen erkenning en geld

Het huidige systeem is volgens Justitie niet bestand tegen piekbelasting, bijvoorbeeld bij massale instroom van asielzoekers.

Commerciële bemiddelaars

Ook in andere situaties blijkt het moeilijk om een tolk te vinden. Justitie verwacht dat commerciële bemiddelaars beter dan de overheid kunnen voorzien in tolk- en vertaaldiensten voor ‘schaarse’ talen.

De tolken en vertalers zijn ontsteld over deze plannen. Na jarenlange opleidingen verrichten ze verantwoordelijk werk tegen povere betaling.

Goede vertalingen bij rechercheonderzoeken en rechtszaken zijn essentieel voor een goede rechtspraak. Bij dit werk wordt een zwaar beroep gedaan op de professionele capaciteiten, juridische kennis en ervaring van tolken en vertalers.

Politici kijken vaak door de bril van hun kiezers om te zien of er draagvlak is voor hun standpunt. Mogelijk denkt het algemene publiek dat een tolk of vertaler vooral wordt ingehuurd om criminele allochtonen en asielzoekers bij te staan, twee groepen die in Nederland op weinig sympathie kunnen rekenen.

Op de achtergrond

Maar tolken en vertalers zijn er niet alleen om de grondrechten van bepaalde groepen te waarborgen. De overheid zelf heeft namelijk ook vertalers en tolken nodig om haar taken uit te oefenen. Ze werken op de achtergrond, maar zijn van essentieel belang voor de grootschalige rechercheonderzoeken die zo prominent in de media figureren, zoals die naar Ridouan Taghi, de mocromaffia of Rico de Chileen, en voor talloze kleinere onderzoeken.

Lees ook: De goede tolk is schaars, maar dankzij Justitie niet duur

Ook bij terrorismebestrijding spelen tolken en vertalers een rol. Telefoons worden afgeluisterd, rechtshulpverzoeken aan buitenlandse autoriteiten worden vertaald.

Wanneer een verdachte op verzoek van Nederland wordt aangehouden in het buitenland, wordt met spoed een uitleveringsverzoek vertaald. Daarna wordt de uitgeleverde verdachte met hulp van een tolk verhoord door de recherche. Ten slotte volgt het proces, waarbij de verdachte weer wordt gehoord, ditmaal door de rechtbank en via een andere tolk.

De tarieven zijn al tientallen jaren niet verhoogd en niet eens voor inflatie gecorrigeerd. Voor een tolkdienst van twee uur, inclusief voorbereiding en reistijd, ontvangen ze momenteel circa 100 euro bruto. In de nieuwe situatie zullen ze per minuut worden betaald en kan dit veel lager uitvallen. De bemiddelaars zullen proberen om hun winstmarge te maximaliseren.

Concurrentieslag

De beperkte beschikbaarheid van goed opgeleide vertalers en tolken voor de overheid, waar Justitie wat aan wil doen, wordt veroorzaakt door een aantal factoren. Ten eerste worden er niet genoeg nieuwe tolken en vertalers opgeleid. Er zijn weinig vakopleidingen en veel talenstudies zijn wegbezuinigd. Daarnaast krijgt de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) steeds vaker te maken met groepen asielzoekers die in golven arriveren vanwege de politieke crisissituaties in hun landen van herkomst. De beperkte beschikbaarheid is dan inderdaad niet toereikend. Ten slotte betalen andere klanten vaak beter, zodat de overheid de concurrentieslag verliest.

Justitie probeert deze relatieve schaarste te compenseren door beëdiging van lager opgeleide tolken en vertalers toe te staan. Dit is niet verstandig. Hun taalbeheersing (B2 volgens het Europees referentiekader) staat gelijk aan het niveau van een middelbare scholier. Dat is onvoldoende om goed te kunnen tolken. In tegenstelling tot veel andere beroepsgroepen, zoals leraren en verplegers, strijden tolken en -vertalers op dit moment dus niet eens voor een verbetering van hun economische positie, maar voor het behoud van hun vak.

De oplossing is eenvoudig. Het huidige systeem, dat soms gebrekkig maar in het algemeen niet slecht werkt, moet worden gehandhaafd en verbeterd, inclusief eerlijke tarieven. Verder is het aan hogescholen en universiteiten om samen met de overheid weer goede taalopleidingen op te zetten.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.