Opinie

Broederhulp: Loekasjenko verstikken en Wit-Rusland inpikken

Loekasjenko heeft deze week de tegenaanval ingezet. Maar zijn lot heeft hij niet meer in eigen hand. Daarover gaat Poetin, stelt Hubert Smeets.

Hubert Smeets

Aleksandr Loekasjenko is in Wit-Rusland bezig met een rebound. Woensdag verordonneerde hij de binnenlandse strijdkrachten, de staatsveiligheidsdienst en het leger de orde te herstellen. De politie, die zich na haar sadistische geweld wat had teruggetrokken, is opnieuw op straat. Enkele fabrieken draaien weer, dankzij de angst die de bazen van het ‘arbeidersparadijs’ kunnen zaaien door stakers zonder pardon te ontslaan. En de staatstelevisie toont als vanouds al die gelukzalige en strijdbare gezichten, doorspekt met propaganda tegen de bloeddorstige oppositie die het land kapot zou willen maken.

Is Loekasjenko’s kostje nu gekocht? Nee. Dat een drietal belangrijke Russische politici afstand nemen – zoals minister Sergei Lavrov (Buitenlandse Zaken) die woensdag openlijk zei dat de verkiezingen „niet ideaal” waren – is op zichzelf irrelevant. Het Kremlin desavoueerde Lavrov c.s. niet voor niets meteen. „De buitenlandse politiek wordt door het staatshoofd gemaakt”, zei woordvoerder Peskov. Dat betekent niet dat Loekasjenko niets te vrezen heeft. Zijn lot ligt hoe dan ook in handen van het Kremlin.

Hoe die toekomst eruitziet, is ongewis. Peskov hield zich woensdag van de domme. Hij wist niets. Niet of Loekasjenko zelf had toegegeven dat hij maar 50 procent van de stemmen had gehaald. Niet of directeur Bortnikov van de Russische staatsveiligheidsdienst FSB in Minsk was geweest. Niet of het ‘coördinatiecomité’ van tegenkandidaat Tichanovskaja een partner is in de „dialoog” die het Kremlin zegt na te streven. Allemaal „hypothetische” vragen, aldus Peskov.

Eén ding staat niettemin vast. Rusland gunt de EU geen millimeter ruimte, zoals het tijdens de vergelijkbare Oranjerevolutie in Oekraïne in 2004 nog wel deed.

Lees ook: EU steunt betogers Wit-Rusland, maar houdt ook afstand

Verschillende scenario’s zijn vervolgens denkbaar. Het Kremlin faciliteert Loekasjenko nu om de oppositie tot zwijgen te brengen. Maar het draait Poetin uiteindelijk niet om deze lastpak, die Moskou al jaren chanteert met flemerige broederliefde, terwijl hij ook lonkt naar China en Europa. „Voor Rusland is Loekasjenko slechts een van de manieren om zijn doel te bereiken”, aldus analist Tatjana Stanovaja. Het gaat het Kremlin niet om hem, maar om de nauwere integratie van Wit-Rusland in het grote Rusland, zoals Poetin daags na de verkiezingen meteen al eiste in zijn felicitatieboodschap voor Loekasjenko.

Het Kremlin heeft ook handvatten om dit af te dwingen. Beide landen zijn verbonden via twee (militaire) structuren: de Uniestaat, die beide landen eind 1999 hebben gevormd, en de Verdragsorganisatie voor Collectieve Veiligheid (ODKB) uit 1994, waarbij ook Kazachstan, Armenië, Kirgizië en Tadzjikistan zijn aangesloten. Beide verdragen zouden Rusland weleens kunnen verplichten tot „wederzijdse bijstand”, aldus Peskov. Die behoefte is er nu nog niet, maar ze kan zich in een handomdraai aandienen. Bijvoorbeeld als Russische burgers in het buurland gevaar lopen. Hun lot is voor het Kremlin de „absolute prioriteit”, zei Peskov.

Let de komende tijd dus op de termen Uniestaat en ODKB. Hoe vaker Kremlinspreekbuizen die woorden gebruiken, hoe meer „broedervolkhulp” voor Wit-Rusland er in het vat zit.

Oost-Europa-expert Hubert Smeets werkt bij het kenniscentrum Raam op Rusland. Hij schrijft om de week met redacteur geopolitiek Michel Kerres over de kantelende wereldorde.