Vlag van de EU? Geen goed idee, weet de oppositie in Wit-Rusland

Wit-Russische oppositie Loekasjenko doet graag alsof de oppositie het land wil uitleveren aan EU en NAVO. Maar die weet dat ze niet moet breken met Moskou.

In Minsk demonstreert een menigte die de Wit-Russische oppositie steunt tegen politiegeweld en de verkiezingsuitslagen, 19 augustus.
In Minsk demonstreert een menigte die de Wit-Russische oppositie steunt tegen politiegeweld en de verkiezingsuitslagen, 19 augustus. Foto Yauhen Yerchak/EPA

‘Haal die blauwe vlag weg!”, klonkt het deze week onder de demonstranten in Minsk. De kleuren van het protest tegen Aleksandr Loekasjenko zijn het historische wit-rood-wit van Wit-Rusland. Maar op het Onafhankelijkheidsplein liepen betogers ook met het blauw met sterren van de Europese Unie.

Wit-Russen begrepen meteen dat dat geen goed idee was. De demonstraties, die nu al meer dan een week aanhouden, gaan niet over de buitenlandse koers van het land. Dat is wél hoe Loekasjenko de zaken graag voorstelt: volgens de president zijn de tienduizenden die dagelijks de straat op gaan uit op een tweede ‘Majdan’, de bloedige revolutie die Oekraïne in 2014 losbrak uit de Russische invloedssfeer en die leidde tot de annexatie van de Krim en de oorlog in de Donbas.

Lees ook: EU steunt betogers Wit-Rusland, maar houdt ook afstand

Dinsdag presenteerde de Wit-Russische staatstelevisie naar eigen zeggen het ‘progamma’ van de verenigde oppositie rond presidentskandidaat Svetlana Tichanovskaja: uit het militair bondgenootschap met Rusland stappen, aansluiting zoeken bij de EU en de NAVO, de Russisch-Orthodoxe Kerk verbieden en de Russische taal ondergeschikt maken aan het Wit-Russisch.

Tichanovskaja liet meteen weten dat de oppositie helemaal geen programma heeft, behalve het aftreden van Loekasjenko en het uitschrijven van nieuwe, eerlijke verkiezingen. Maar de oppositie heeft geen toegang tot de staats-tv, nog altijd de belangrijkste bron van informatie op het platteland. Daar zagen de mensen dat hun land ten onder gaat aan westerse anarchie.

De oppositie heeft geen toegang tot de staats-tv, nog altijd de belangrijkste bron van informatie op het platteland

Anders dan Oekraïne kent Wit-Rusland nauwelijks een nationalistische beweging. Nog geen kwart van de bevolking zegt thuis Wit-Russisch te spreken; peilingen wijzen uit dat niet meer dan een op de vier Wit-Russen de eigen soevereiniteit van belang vindt. Als het erop aankomt, kijkt Wit-Rusland naar de grote broer in het oosten.

Geen wonder dat de oppositie haar uiterste best doet om de opstand tegen Loekasjenko niet te laten ontaarden in de vraag ‘Brussel of Moskou?’. Tichanovskaja, uitgeweken naar Litouwen, riep woensdag de EU op om de verkiezingsuitslag – 80 procent voor Loekasjenko – niet te erkennen. Maar haar raadgevers in Minsk maakten duidelijk dat zowel de EU als Rusland een rol zou moeten spelen in een vreedzame overdracht van de macht.

Brug tussen Oost en West

Dinsdag presenteerde de oppositie een ‘coördinatieraad’ voor de „vreedzame overdracht van de macht”. Daarin hebben leidende figuren binnen de Wit-Russische maatschappij zitting genomen, zoals schrijver Svetlana Aleksijevitsj, in 2015 winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur.

Lees ook: ‘Ga weg’, joelen de arbeiders als Loekasjenko spreekt

Op de persconferentie liet Pavel Latoesjko, oud-ambassadeur en voormalig minister van Cultuur, er geen twijfel over bestaan dat Wit-Rusland niet wil breken met Moskou. „De laatste politicus in Wit-Rusland is degene die een muur bouwt tussen ons en Rusland”, zei Latoesjko. Eenmaal aangesloten bij de oppositie toonde Latoesjko zich een volmaakte onderhandelaar: „We willen een sterke brug zijn die Rusland met West-Europa verbindt.”

Die laatste opmerking is ook een signaal aan Moskou. Voor het Kremlin is Wit-Rusland een cruciale bufferstaat tussen Rusland en de NAVO. President Poetin, zo verwacht iedereen, zal niet afzijdig blijven als Wit-Rusland de kant van het Westen kiest. Met een grote Russische legermacht aan de oostgrens dreigt voor Wit-Rusland het scenario van Boedapest (1956) of Praag (1968).

Voorlopig lijkt het Kremlin niet bereid tot een crisis. De Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov, waarschuwde woensdag voor ‘inmenging’ in de binnenlandse politiek van Wit-Rusland. Tegelijkertijd noemde hij de Wit-Russische presidentsverkiezingen „niet ideaal”. Moskou houdt vooralsnog de kaarten voor de borst.

De oppositie organiseert zich. Wie zijn de hoofdrolspelers?

Pavel Latoesjko De beroepsdiplomaat

Pavel Latoesjko is een beroepsdiplomaat die zich opwerpt als de woordvoerder buitenland van de oppositie. Latoesjko was ambassadeur in Polen en Frankrijk en minister van Cultuur. Nadat hij zich uitsprak voor de protesten werd hij ontslagen als directeur van het Nationale Theater.

Svetlana Aleksijevitsj De Nobelprijswinnaar

Svetlana Aleksijevitsj is niet alleen het geweten van Wit-Rusland en de chroniqueur van de na-oorlogse Sovjet-Unie. Vanaf de jaren tachtig interviewde Aleksijevitsj arbeiders, soldaten en huisvrouwen. De gesprekken verwerkte ze in een reeks monumentale boeken, waarvoor ze in 2015 de Nobelprijs voor Literatuur kreeg.

Maria Kolesnikova Het gezicht van de campagne

Maria Kolesnikova is de stafchef van de man die werd gezien als de grootste kanshebber op het presidentschap: bankier Viktor Babariko. Nadat die in de cel werd gegooid sloot ze zich aan bij Tichanovskaja en werd ze een van de „drie meisjes” die Loekasjenko uitdaagden. Nu Tichanovskaja is gevlucht is ze hét gezicht van de oppositie in Wit-Rusland.

Olga Kovalkova De vertrouwenspersoon

Olga Kovalkova is een ervaren politieke campaigner. Ze speelde een grote rol in het verzamelen van de benodigde handtekeningen voor de kandidatuur van Tichanovskaja. Sinds die in het buitenland zit, heeft Kovalkova zich ontwikkeld als Tichanovskaja’s belangrijkste woordvoerder in Wit-Rusland.

Svetlana Tichanovskaja De oppositieleider

Svetlana Tichanovskaja , uitgeweken naar Litouwen. Kondigde dinsdag de Coördinatieraad aan, maar zit er zelf niet in. De oppositie eist dat Tichanovskaja wordt erkend als de winnaar van de verkiezingen. Zelf zegt ze dat ze meteen nieuwe verkiezingen wil uitschrijven.