Reportage

Amsterdam krijgt nieuw museum voor digitale kunst

Nieuw museum In een kolossale televisiestudio in Amsterdam-Noord opent eind augustus Nxt Museum, een expositieruimte voor mediakunst. „Zoiets als dit was er nog niet in Nederland.”

Opbouw van Distortions in Spacetime van Marshmallow Laser Feast.
Opbouw van Distortions in Spacetime van Marshmallow Laser Feast. Foto Simon Lenskens

Het eerste wat opvalt: hoe groot het is. Wie de voormalige televisiestudio aan de Asterweg in Amsterdam-Noord binnenstapt, ziet een enorme blauwe wand – ruim 24 meter lang en 9 meter hoog. Daarachter: 1.400 vierkante meter vloeroppervlakte, verdeeld over veertien ruimtes. Daarin wordt nu hard gewerkt aan de opbouw van Shifting Proximities, de eerste expositie van Nxt Museum, een nieuwe permanente tentoonstellingsruimte voor mediakunst. Uit de grote zwarte dozen en houten kisten komen beeldschermen, projectoren, kabels en computers.

„Toen we kunstenaars vertelden dat we dit wilden gaan doen, zeiden ze allemaal: zorg dat je een grote ruimte hebt, een hoog plafond, stevige vloer en veel stroomaansluitingen”, vertelt zakelijk directeur Merel van Helsdingen. Samen met creatief directeur Natasha Greenhalgh richtte zij Nxt Museum op. „Toen we deze ruimte zagen waren we gelijk verkocht, het voldoet aan alle eisen.”

Bogomir Doringer en Merel van Helsdingen in ‘Dimensional Sampling’ van Yuxi Cao.

Foto Simon Lenskens

Het blauw van de muur is een kunsthistorische verwijzing, licht curator Bogomir Doringer toe. „Het staat voor het dure pigment ultramarijn, voor Yves Klein Blue en voor het blauw van Maria. Maar het staat ook voor het ‘Blue Screen of Death’ – een beroemde foutmelding in Windows, en voor bluescreen-technologie – waarmee je iedere gewenste achtergrond in een film kunt projecteren.” Zo legt Nxt Museum een link tussen kunstgeschiedenis, nieuwe media en de geschiedenis van de ruimte als televisiestudio.

Mediakunst heeft zelf een lange traditie, maar voor het soort hedendaagse werken dat Nxt Museum gaat exposeren is in Nederlandse musea weinig ruimte, vindt Van Helsdingen. „Het Stedelijk heeft nu een heel mooie expositie over Nam June Paik, die goed laat zien hoe hij in zijn tijd de mogelijkheden van de digitale media oprekte. Wij gaan laten zien hoe je met de allermodernste technologie kunt reflecteren op onze moderne tijd.”

Shifting Proximities gaat over hoe „mondiale gebeurtenissen en technologische veranderingen zorgen voor continue verschuivingen in de onderlinge afstand tussen mensen”, zegt Doringer. In de eerste ruimte, Connected (2020) van Roelof Knol, wordt die afstand heel letterlijk verbeeld: over de vloer lopen geprojecteerde lijnen die meebewegen met bezoekers. Wanneer zij dicht bij elkaar gaan staan, ontstaat er ‘communicatie’ en worden de zeshoekige figuurtjes rond de bezoekers groter.

Opbouw in de entreeruimte van Nxt Museum, uit de houten kratten komen televisies, kabels en computers.

Foto Simon Lenskens

Twee zalen verderop zijn de mannen van United Visual Artists bezig hun laser-installatie af te stellen: straks staat de ruim 25 meter lange gang vol met mist en bewegen grote laser-vlakken door de hal: als virtuele muren die de ruimte telkens op een andere manier indelen.

Het slotwerk van de expositie is van Yuxi Cao. Dimensional Sampling 2019/2020 is een gigantisch bewegend mozaïek van QR-codes, waar je langs en overheen kunt lopen. „In veel landen worden QR-codes nu, met de Covid-crisis, gebruikt als een soort paspoort om aan te tonen of je getest en gezond bent”, aldus Doringer. „Je mens-zijn wordt gevat in een scancode.”

David Hockney

Anders dan Doringer heeft oprichter Van Helsdingen geen achtergrond in de kunstwereld. Ze werkte als marketeer voor technologiebedrijven in Londen. De belangstelling voor kunst ontstond toen ze voor Apple betrokken was bij een expositie van David Hockneys iPad-schilderijen in de Royal Academy. Van Helsdingen: „Daar kwamen veel jonge mensen op af. Ik zag hoe je met technologie mensen voor kunst kunt interesseren.”

De installatie ‘Habitat’ van Heleen Blanken, nog in opbouw.

Foto Simon Lenskens

Tegelijk zag Van Helsdingen op kunstbeurzen als Art Basel spectaculaire media-installaties. „Dat waren altijd de werken die mij het meest raakten: in zo’n installatie stap je echt even uit de dagelijkse werkelijkheid.” In Londen heb je met Science Gallery en 180 The Strand wel (semi)permanente expositieruimtes voor dit soort kunst. „In Nederland zag ik die niet. Toen hebben we besloten er zelf maar één op te richten.”

Lees ook: Hoe Instagram het museum verandert

Internationale beweging

Grote digitale installaties zijn internationaal in opmars. Het Japanse TeamLab bijvoorbeeld, opent in verschillende grote wereldsteden digitale belevingsinstallaties en trekt miljoenen bezoekers. De directeur van de bekende Amerikaanse Pace Gallery maakte eerder deze maand bekend een nieuwe organisatie, SuperBlue, op te richten voor grote multimedia-installaties. Tegelijkertijd is er de opkomst van ‘Instagram Musea’, speels ingerichte ruimtes zonder kunst, maar met decors voor selfies. „Zelf zou ik Nxt Museum nooit in eenzelfde zin met Instagram Musea gebruiken. Bij ons gaat het niet om een mooie foto, maar om de samenwerking tussen kunstenaars en wetenschappers, om het onderzoek. Het is zonde de hele tijd met de telefoon te kijken. We overwegen daarom ook smartphone-vrije tijdslots.”

Vorig jaar opende, ook aan de noordkant van het IJ, Het Hem in Zaandam. Dat verkeert nu door de coronacrisis in zwaar weer. Gaat Nxt Museum het anders doen? Van Helsdingen: „Wij zijn niet afhankelijk van maar één investeerder, zoals Het Hem van Amerborgh. Maar een nieuwe culturele plek opzetten in tijden van Covid is voor iedereen moeilijk.” Desondanks is er ambitie: in het eerste jaar wil Nxt zo’n 120.000 bezoekers ontvangen.

Op een ander vlak was corona juist minder een hindernis. Doordat veel op de computer gebeurt konden sommige kunstenaars op een afstand doorwerken aan de werken die straks in Nxt Museum worden getoond. Doringer: „En als we straks een kunstenaar uit Iran hebben die moeilijk een visum kan krijgen, dan is dat geen bezwaar. Die uploadt dan gewoon zijn werk naar onze server. ”

Nxt Museum opent 29 augustus met de expositie ‘Shifting Proximities’, Asterweg 22, Amsterdam. Inl: nxtmuseum.com.